Một nghiên cứu toàn diện vừa được Viện Hàn lâm Khoa học Nam Phi (ASSAf) công bố, đã đưa ra những cảnh báo đỏ về tác động mang tính hệ thống do biến đổi khí hậu đối với khu vực này.
Nghiên cứu này được thực hiện trong bối cảnh các đô thị tại miền Nam châu Phi đang đối mặt với hiệu ứng "đảo nhiệt đô thị" cực đoan, nơi mật độ xây dựng cao và thiếu không gian xanh khiến nhiệt độ vùng lõi thành phố cao hơn từ 3 đến 5°C so với khu vực ngoại ô. Đáng chú ý, dữ liệu khí hậu từ năm 1961 đến nay cho thấy số lượng các đợt nắng nóng kỷ lục tại khu vực này đã tăng gấp đôi về tần suất và kéo dài hơn về thời gian. Các nhà khoa học cảnh báo rằng nếu không có các biện pháp can thiệp hạ tầng cấp bách, năng suất lao động trong các ngành kinh tế trọng điểm như nông nghiệp và xây dựng của khu vực trên có thể sụt giảm tới 20% vào cuối thập kỷ này, gây thiệt hại hàng tỷ USD cho nền kinh tế khu vực.
Khác với các thảm họa thiên nhiên như lũ lụt hay bão vốn gây ra những thiệt hại hữu hình ngay lập tức, nắng nóng cực đoan được các chuyên gia mô tả là "mối nguy hiểm tích tụ". Theo báo cáo, nhiệt độ bề mặt trung bình tại miền Nam châu Phi đã tăng từ 1,0 đến 1,5 độ C kể từ năm 1961. Trong kịch bản phát thải cao, con số này có thể tăng thêm từ 4,5 đến 5 độ C vào năm 2050.
Nghiên cứu chỉ rõ nắng nóng không chỉ là vấn đề thời tiết mà còn là "hệ số nhân" làm trầm trọng thêm các rủi ro sẵn có. Nhiệt độ cao làm giảm năng suất và chất lượng dinh dưỡng của cây trồng, làm gia tăng tình trạng khan hiếm nước và ô nhiễm không khí do bụi và cháy rừng. Đặc biệt, tình trạng nhiệt độ duy trì ở mức cao vào ban đêm khiến cơ thể con người và hệ sinh thái không có thời gian phục hồi, làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ, các bệnh về tim mạch và thận.
Một trong những phát hiện then chốt của nghiên cứu trên là sự bất bình đẳng sâu sắc về ảnh hưởng do nắng nóng. Những cộng đồng nghèo, người dân sống trong các khu ổ chuột thiếu hệ thống thông gió, các lao động ngoài trời như công nhân xây dựng, nông dân là những đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất.
Tại miền Nam châu Phi, nắng nóng còn đe dọa trực tiếp đến chuỗi cung ứng thực phẩm tươi sống, đặc biệt là trong các nền kinh tế phi chính thức nơi thiếu thốn thiết bị lưu trữ lạnh. Điều này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ mà còn làm tăng nguy cơ bùng phát các dịch bệnh qua đường thực phẩm.
Trước tình hình trên, các chuyên gia quốc tế và khu vực kêu gọi các chính phủ thuộc Cộng đồng Phát triển miền Nam châu Phi (SADC) đưa nắng nóng cực đoan vào trọng tâm của các chính sách y tế và phát triển quốc gia. Các giải pháp cấp bách được đề xuất bao gồm: thiết lập hệ thống cảnh báo sớm phù hợp với từng địa phương; nâng cấp hạ tầng y tế thích ứng với khí hậu; điều chỉnh quy định về giờ làm việc và bảo hộ lao động ngoài trời; đồng thời cải thiện quy hoạch đô thị để giảm hiệu ứng đảo nhiệt.
Hiện nay, một số quốc gia trong khu vực miền Nam châu Phi đã bắt đầu triển khai các mô hình ứng phó tích cực. Nam Phi đang tăng cường hệ thống giám sát sức khỏe liên quan đến nhiệt độ, trong khi Malawi tích hợp các giải pháp nông nghiệp thông minh thích ứng với khí hậu nhằm bảo vệ sinh kế cho nông dân. Các chuyên gia khẳng định việc phối hợp hành động xuyên biên giới là yếu tố tiên quyết để khu vực trên có thể thích ứng với một tương lai khắc nghiệt hơn do biến đổi khí hậu.
