 |
Bộ sách "Nhà văn hiện đại" của nhà phê bình, khảo cứu văn học Vũ Ngọc Phan được NXB Kim Đồng ra mắt giữa năm 2026 |
Với dung lượng khảo sát rộng, lối viết khoa học, giàu tư liệu và tinh thần phê bình độc lập, “Nhà văn hiện đại” được xem là công trình nghiên cứu mang tính “kim chỉ nam”, giúp nhiều thế hệ bạn đọc tiếp cận tiến trình hình thành và phát triển của văn học Việt Nam hiện đại.
Ra đời trong giai đoạn 1942–1945, khi nền văn học hiện đại Việt Nam đang vận động mạnh mẽ, công trình này mang tính tiên phong vì được viết cùng thời với thế hệ tác giả mới. Lúc bấy giờ, nhiều nhà văn vẫn đang sáng tác, nhiều thể loại văn học mới đang định hình, nhiều khuynh hướng nghệ thuật còn trong quá trình thử nghiệm. Việc hệ thống hóa, phân loại, nhận diện và đánh giá các nhà văn hiện đại trong bối cảnh ấy là nỗ lực học thuật có ý nghĩa đặc biệt của Vũ Ngọc Phan.
Ở “Nhà văn hiện đại”, Vũ Ngọc Phan không dừng lại ở việc giới thiệu tác giả hay tóm lược tác phẩm. Ông đặt từng cây bút vào đời sống văn học cụ thể, xem xét phong cách, khuynh hướng, đóng góp và giới hạn của họ trong tiến trình chung. Từ các nhà văn gắn với buổi đầu của văn chương viết bằng chữ Quốc ngữ, báo chí và văn học mới, đến các cây bút thuộc nhiều thể loại như tiểu thuyết, phóng sự, ký sự, phê bình, biên khảo, kịch, thơ…, bộ sách cho thấy sự vận động phong phú của văn chương Việt Nam trong một thời kỳ bản lề.
Giá trị của công trình trước hết nằm ở ý nghĩa tư liệu. Bộ sách đề cập đến 79 tác giả và hàng trăm tác phẩm đã được xuất bản dưới dạng sách, báo, tạp chí, trình diễn sân khấu… Đây là nguồn tài liệu tin cậy, chính xác để hình dung diện mạo văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX trước Cách mạng tháng Tám.
Giá trị thứ hai nằm ở phương pháp phê bình. Dù là người cùng thời và có mối quan hệ với phần nhiều tác giả được khảo sát, Vũ Ngọc Phan vẫn giữ được khoảng cách và thái độ khách quan cần thiết của người nghiên cứu. Ông quan tâm tới văn bản, phong cách, bút pháp, tư tưởng, ảnh hưởng xã hội và vị trí của tác giả trong dòng chảy văn học.
Bộ sách đã khái quát điểm mặt, kể tên các tác gia Việt Nam đầu thế kỷ trên tất cả các bình diện: từ những nhà văn đi tiên phong như Trương Vĩnh Ký, Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh… đến các nhà văn lớp sau như Nguyễn Tuân, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố; từ các tiểu thuyết gia như Nguyễn Công Hoan, Tô Hoài, Phạm Cao Củng đến các thi gia như Hàn Mặc Tử, Huy Cận, Xuân Diệu; các kịch gia như Vũ Đình Long, Vi Huyền Đắc; các nhà phê bình như Thiếu Sơn, Trương Chính, Hoài Thanh, cũng như các nhà viết phóng sự, bút ký…
Hiện nay, khi nhu cầu tìm hiểu văn học Việt Nam hiện đại ngày càng trở nên cần thiết trong giáo dục và nghiên cứu, “Nhà văn hiện đại” tiếp tục khẳng định vị trí của một công trình nghiên cứu, phê bình văn học mang tính nền tảng – không chỉ dành cho giới chuyên môn học thuật mà còn dành cho độc giả phổ thông, những ai muốn tìm hiểu về sự vận động của văn chương nước nhà cách nay trên dưới một thế kỷ.
Tác giả Vũ Ngọc Phan (1902 - 1987) là nhà văn, nhà phê bình, nhà nghiên cứu văn học có vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa Việt Nam hiện đại. Ông để lại một di sản phong phú ở nhiều lĩnh vực: phê bình văn học, nghiên cứu văn học dân gian, dịch thuật, hồi kí, biên khảo. Với những đóng góp lớn lao đó, ông đã được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật đợt I năm 1996.
