Bài 1: Thanh tra tới đâu, vi phạm tới đó
Sau 30 năm hình thành và phát triển, quy mô và chất lượng các Quỹ tín dụng nhân dân được mở rộng và tăng trưởng đáng kể. Tính đến cuối năm 2024, cả nước có 1.176 Quỹ tín dụng nhân dân hiện diện ở hầu hết các tỉnh, thành phố (cũ), với gần 2 triệu thành viên tham gia. Quỹ tín dụng nhân dân có vốn điều lệ thấp nhất là 500 triệu đồng, còn Quỹ có vốn cao nhất đạt khoảng 50 tỷ đồng.
 |
Sau 30 năm hình thành và phát triển, quy mô và chất lượng các Quỹ tín dụng nhân dân được mở rộng và tăng trưởng đáng kể. |
Từng vỡ nợ 1.300 tỷ đồng
Hệ thống các Quỹ tín dụng nhân dân có tổng tài sản khoảng 194.000 tỷ đồng; tổng dư nợ hơn 138.000 tỷ đồng, chiếm 0,88% dư nợ toàn hệ thống các tổ chức tín dụng. Tuy thị phần nhỏ nhưng hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân góp phần bao phủ, tăng khả năng tiếp cận thị trường cho các đối tượng ở nông thôn và góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương, xóa đói giảm nghèo.
Tại hội thảo lấy ý kiến về Dự thảo Đề án “Cơ cấu lại tổng thể hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam giai đoạn 2025 - 2030, định hướng đến năm 2045” diễn ra vào tháng 7/2025, Ngân hàng Nhà nước thẳng thắn nhìn nhận, trong quá trình hoạt động, các Quỹ tín dụng nhân dân đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập; sự liên kết giữa các Quỹ tín dụng nhân dân với Ngân hàng Hợp tác xã một số nơi vẫn còn chưa chặt chẽ.
Vụ việc điển hình và nổi trội cho những bất cập, sai phạm nghiêm trọng của các Quỹ tín dụng nhân dân từng xảy ra tại Đồng Nai vào năm 2017. Hàng loạt vi phạm, tồn tại và sai phạm của các Quỹ tín dụng nhân dân, gồm: Tân Tiến, Thái Bình, Quảng Tiến, Dầu Giây, Thanh Bình và Gia Kiệm đã bị Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Đồng Nai khi đó bỏ qua, phớt lờ dẫn đến vỡ nợ, mất khả năng chi trả, gây thiệt hại hơn 1.300 tỷ đồng.
Sau sự kiện này, Thủ tướng Chính phủ vào năm 2019 yêu cầu các Bộ, Ngành trung ương và UBND các tỉnh, thành tăng cường giải pháp đảm bảo an toàn hoạt động, củng cố vững chắc hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân. “Một số Quỹ tín dụng nhân dân thời gian qua hoạt động yếu kém, có biểu hiện xa rời tôn chỉ và mục đích, vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến ổn định chính trị, trật tự xã hội trên địa bàn và an toàn của Quỹ tín dụng nhân dân... Ở một số nơi, chính quyền địa phương các cấp còn thiếu sự quan tâm phối hợp trong công tác quản lý nhà nước, xử lý kịp thời sai phạm”, chỉ thị của Thủ tướng nêu rõ.
Đến cuối năm 2022, Chính phủ tiếp tục có văn bản yêu cầu Ngân hàng Nhà nước tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát toàn diện hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân, nhất là đối với các Quỹ tín dụng nhân dân có quy mô lớn, có dấu hiệu không lành mạnh, phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chủ động phối hợp chặt chẽ với các Bộ, Ngành trung ương và các tỉnh, thành để kịp thời xử lý vấn đề phát sinh, đảm bảo an toàn, lành mạnh, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu...
 |
Tính đến cuối năm 2024, cả nước có 1.176 Quỹ tín dụng nhân dân hiện diện ở hầu hết các tỉnh, thành phố (cũ), với gần 2 triệu thành viên tham gia. |
Khâu nào cũng vi phạm
Trong năm 2023, Cơ quan Thanh tra Giám sát Ngân hàng Nhà nước (nay là Thanh tra Ngân hàng Nhà nước) và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố thực hiện hơn 350 cuộc thanh tra. Ngân hàng Nhà nước chi nhánh các tỉnh, thành phố cũng thực hiện thanh tra chéo các Quỹ tín dụng nhân dân để nâng cao tính khách quan, minh bạch trong hoạt động thanh tra; tăng cường sự trao đổi, phối hợp về chuyên môn, nghiệp vụ và kinh nghiệm trong công tác thanh tra…
Trong hai năm 2024-2025, các cơ quan thanh tra ngân hàng chi nhánh tỉnh, thành tiếp tục tổ chức nhiều đợt thanh tra đối với các Quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn quản lý. Nhiều kết luận thanh tra, thông báo kết luận thanh tra được ban hành với những điểm khả quan, tích cực như: tạo điều kiện thuận lợi cho các thành viên có thể tiếp cận nguồn vốn kịp thời để phục vụ sản xuất, kinh doanh, cải thiện cuộc sống, góp phần phát triển kinh tế xã hội ở địa phương và hạn chế tình trạng tín dụng đen.
Hoạt động của các Quỹ tín dụng nhân dân thường giống nhau, các khoản tín dụng cung cấp chủ yếu là cho vay thành viên, thường chiếm phần lớn tổng dư nợ. Quỹ tín dụng nhân dân bị giới hạn về địa bàn hoạt động và tính chất các khoản vay ngắn hạn, giá trị nhỏ nên thủ tục thường đơn giản, giải quyết nhanh, tỉ lệ nợ xấu thấp. Vì thế, trong quá trình hoạt động, các Quỹ tín dụng nhân dân cũng xuất hiện nhiều vấn đề tương tự nhau, lặp đi lặp lại. Hệ thống kiểm soát và kiểm toán nội bộ còn nhiều hạn chế, bất cập. Nhân lực làm việc trong các quỹ thiếu và yếu về chuyên môn, nghiệp vụ…
Quỹ tín dụng nhân dân Phước Lộc Thành có trụ sở ở tỉnh Long An cũ, hoạt động trên địa bàn hai xã liền kề, sau sáp nhập là xã Mỹ Lộc và một phần xã Phước Lý, tỉnh Tây Ninh. Các thành viên tham gia chủ yếu đáp ứng nhu cầu vay vốn nhưng một số chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, như: Hơn 480 thành viên chưa góp đủ vốn xác lập tư cách thành viên tối thiểu 300.000 đồng, hơn 250 thành viên chưa góp vốn bổ sung theo quy định của Ngân hàng Nhà nước và điều lệ của đơn vị.
Vấn đề vốn góp và tư cách thành viên cũng được cơ quan thanh tra nêu ra đối với Quỹ tín dụng nhân dân Bắc Sơn, địa bàn hoạt động thuộc xã Bình Minh và một phần phường Hố Nai, tỉnh Đồng Nai sau sáp nhập. Theo đó, tính đến thời điểm 30/6/2025, Quỹ tín dụng nhân dân này còn 585 thành viên chưa đảm bảo mức vốn góp tối thiểu theo quy định, thuộc trường hợp khai trừ tư cách thành viên...
 |
Trong quá trình hoạt động, các Quỹ tín dụng nhân dân đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. |
Hầu hết Quỹ tín dụng nhân dân khi bị thanh tra đều có những tồn tại, hạn chế phổ biến trong hoạt động cấp tín dụng, từ công tác thẩm định và xét duyệt cho vay khi chưa thu thập đầy đủ các hồ sơ, tài liệu (chứng từ nộp thuế môn bài, thuế khoán, sổ sách ghi chép, hợp đồng kinh tế đầu vào, đầu ra...) để có cơ sở đánh giá đúng với thực trạng hoạt động, khả năng tài chính, nguồn trả nợ... từ đó xem xét phê duyệt cấp tín dụng; đến kiểm tra giám sát vốn vay chưa chặt chẽ, còn mang tính hình thức.
Kết luận thanh tra xác định Quỹ tín dụng nhân dân Long Điền (hoạt động trên phạm vi 3 xã liền kề là Phước Hưng, xã Phước Tỉnh và Thị trấn Long Hải, huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, nay thuộc TP.HCM) thẩm định cho vay khi chưa thu thập, đánh giá đầy đủ các yếu tố, kể cả thiên tai, giá cả thị trường... có thể ảnh hưởng đến phương án sử dụng vốn đối với 103 khách hàng, tổng dư nợ hơn 78 tỷ đồng là chưa đáp ứng quy định. Sau cho vay, 99 khách hàng với tổng dư nợ hơn 74 tỷ đồng chưa được đánh giá cụ thể tình hình sử dụng vốn, hoạt động kinh doanh làm cơ sở đánh giá nguồn trả nợ.
Tương tự, Quỹ tín dụng nhân dân Lộc Hoà hoạt động trên địa bàn hai xã Tây Hoà và Sông Trầu (cũ), nay thuộc xã Hưng Thịnh và xã Trảng Bom (tỉnh Đồng Nai) được xác định thẩm định cho 50 khách hàng vay hơn 18 tỷ đồng khi chưa thu thập đủ các hồ sơ, tài liệu, chứng từ chứng minh nguồn thu nhập. Việc Quỹ tín dụng nhân dân Lộc Hoà thu thập chứng từ chứng minh mục đích sử dụng vốn của 29 khách hàng với tổng dư nợ hơn 11 tỷ đồng sau cho vay chỉ là bảng kê mua hàng, hoá đơn bán lẻ là chưa phù hợp quy định của pháp luật...
Ngoài những Quỹ tín dụng nhân dân vừa nêu, cơ quan thanh tra ngân hàng cũng phát hiện hàng loạt Quỹ tín dụng nhân dân khác ở các địa phương như: TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Cần Thơ, An Giang, Lâm Đồng... cũng có những tồn tại, vi phạm tương tự. Đặc biệt, một số Quỹ tín dụng nhân dân để xảy ra nhiều vấn đề nghiêm trọng như: mâu thuẫn nội bộ kéo dài chưa được giải quyết, cho vay đối với Chủ tịch Hội đồng Quản trị trái quy định và thậm chí là biểu hiện thao túng hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân, chạy theo lợi nhuận, lợi ích nhóm...
Bài 2: Chủ tịch HĐQT có biểu hiện thao túng Quỹ
