Các công trình xây dựng khẩn cấp để giải quyết tình trạng ngập úng đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội khi hoàn thành và đưa vào vận hành sẽ từng bước sẵn sàng ứng phó với mùa mưa năm nay đồng thời hoàn thiện, nâng cao năng lực hệ thống hạ tầng thoát nước, đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô.
Những điểm nghẽn thoát nước đô thị
Báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội cho thấy, hệ thống cống ngầm nội thị cũ trước 1954 có khoảng 74km cống ngầm với kích thước từ 400-1.500mm và cả cống hộp. Tuy nhiên, hệ thống thoát nước hiện trạng là hệ thống thoát nước chung nên cần cải tạo thành hệ thống thoát nước riêng và nâng cấp hệ thống thoát nước mưa.
Bên cạnh đó, hiện trạng hệ thống thoát nước đô thị trên địa bàn Hà Nội còn thiếu đồng bộ, năng lực tiêu thoát nước còn hạn chế; công tác lập, thực hiện dự án đầu tư theo quy hoạch thoát nước được duyệt còn hạn chế, năng lực hệ thống tiêu thoát nước chưa đồng bộ, chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa; tỷ lệ đường cống thoát nước trên đầu người còn thấp so với các đô thị trên thế giới, khu vực nội thị của Hà Nội khoảng 1,25m/người, thấp hơn so với trung bình thế giới là 2m/người.
Ngoài ra, tốc độ đô thị hóa của Hà Nội cao (khoảng 50%) làm tăng tỷ lệ bê tông hóa và hệ số thấm tự nhiên giảm. Nhiều hệ thống hồ ao khu vực ngoại thành bị thu hẹp diện tích hoặc san lấp nên giảm khả năng tiêu thoát, điều hòa khi mưa lớn. Trong vòng 50 năm qua, diện tích ao hồ Hà Nội đã giảm đi 50% trong khi mật độ đô thị hóa gia tăng liên tục gấp 3-4 lần.
Do ảnh hưởng hoàn lưu bão số 11, ngày 7/10, trên địa bàn thành phố Hà Nội có mưa to đến rất to, nhiều tuyến phố như Triều Khúc, Tân Triều, Yên Xá… bị ngập sâu, cuộc sống của người dân bị đảo lộn.
Thống kê cho thấy, tổng diện tích các hồ điều hòa theo quy hoạch là khoảng 5.405ha, hiện nay tổng diện tích hồ điều hòa đạt khoảng 1.010ha (18,7%). Dung tích hoạt động của hồ điều hòa được thiết kế với trận mưa 310mm/2 ngày.
Tuy nhiên, phía Sở Xây dựng thừa nhận, hệ thống hồ điều hòa phải đáp ứng nhiệm vụ kép, vừa đảm bảo cảnh quan môi trường hồ, đồng thời vừa đảm bảo công tác điều tiết mực nước phòng chống úng ngập đô thị nên không phát huy hết khả năng điều tiết thoát nước của hồ.
Một số lưu vực (Long Biên, Hữu Nhuệ, Tả Nhuệ) vẫn chủ yếu bằng hình thức tiêu tự chảy phụ thuộc vào hệ thống tiêu nông nghiệp như sông Cầu Bây, sông Nhuệ ảnh hưởng đến khả năng thoát nước của lưu vực; năng lực thoát nước của hệ thống thoát nước mưa một số khu vực còn hạn chế, đặc biệt là khu vực phía Tây, Tây Nam thành phố.
Ngoài ra, trên địa bàn thành phố Hà Nội mới chỉ có lưu vực sông Tô Lịch có công suất trạm bơm cưỡng bức tương đối lớn đáp ứng theo quy hoạch, còn lại các lưu vực khác tổng công suất bơm cưỡng bức hiện tại còn quá bé hoặc chưa phát huy hết năng lực, không đáp ứng được trong các đợt ngập lụt do thời tiết cực đoan.
Tiếp tục đầu tư hoàn thiện theo quy hoạch
Giải quyết tình trạng ngập úng, Hà Nội đồng loạt triển khai 12 dự án chống ngập theo lệnh khẩn cấp bao gồm: xây mới các hồ điều hòa và cải tạo hạ tầng thoát nước. Các công trình được yêu cầu thi công xuyên ngày đêm, phấn đấu hoàn thành quý II-III trước mùa mưa bão 2026, góp phần nâng cao năng lực tiêu thoát nước và hướng tới hệ thống đô thị bền vững.
Ông Trương Hải Long, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, đến ngày 30/4 vừa qua cơ bản một số hạng mục công trình chính phục vụ cho việc chứa nước, tiêu thoát nước đã được đưa vào sử dụng. Đặc biệt, 3 dự án đầu tư nâng cấp hệ thống do Trung tâm quản lý hạ tầng kỹ thuật Thành phố triển khai thực hiện đã cơ bản hoàn thành. Ngày 28/4, đã lắp đặt và vận hành thử đồng loạt 15 trạm bơm để tiêu hạ mực nước hồ và kết nối hệ thống.
Với 5 dự án hồ điều hòa cơ bản đã đảm bảo khối lượng đào lòng hồ, có dung tích đảm bảo chứa nước (hồ Thụy Phương 2 đảm bảo dung tích chứa khoảng 400.000m3; hồ Yên Nghĩa 2 đảm bảo dung tích khoảng 100.000m3; hồ Đồng Bông 2 đảm bảo dung tích khoảng 480.000m3; hồ Phú Đô đảm bảo dung tích khoảng 880.000m3; hồ Yên Nghĩa 2 đảm bảo dung tích khoảng 300.000m3).
Ngoài ra, theo ông Long, công tác thi công các cống kết nối tiêu thoát nước của các dự án hồ điều hòa đang hoàn thiện thi công và đảm bảo phục vụ tiêu thoát nước trước mùa mưa 2026 (hệ thống các cống tiêu thoát nước trên hồ điều hòa Đồng Bông 2 đã hoàn thành…)
Bổ sung thêm, ông Lê Văn Du, Trưởng phòng Quản lý hạ tầng, cấp thoát nước (Sở Xây dựng Hà Nội) cho rằng, hiện nay, thành phố đang tập trung thực hiện các giải pháp trung hạn là đầu tư hoàn thiện các dự án thoát nước theo quy hoạch. Trong đó, hệ thống kênh La Khê kết nối trạm bơm Yên Nghĩa, trạm bơm Liên Mạc phục vụ cho khu vực Liên Mạc và trạm bơm Đông Mỹ; triển khai thực hiện hệ thống thoát nước lưu vực Tả Nhuệ giai đoạn 1, lưu vực Hữu Nhuệ và từng bước hoàn thiện, nâng cao năng lực hệ thống hạ tầng đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô.
Đặc biệt, các dự án khẩn cấp sẽ tác động đến toàn bộ 54/122 điểm ngập, tăng khả năng tiêu thoát nước, tác động trực tiếp ngay từ đầu đối với 52 điểm ngập nằm trong danh mục.
“Về lâu dài, về tổng thể, chúng ta vẫn phải thực hiện việc đầu tư hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch gồm: cống, kênh, mương, sông, hồ điều hòa và các công trình đầu mối tiêu thoát nước phù hợp với định hướng quy hoạch và đảm bảo phù hợp với cái định hướng của quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm đang triển khai thực hiện,” ông Du nhấn mạnh.
