Với thị trường đa dạng từ thuốc lá điếu truyền thống, thuốc lá đinh hương (kretek) cho đến các sản phẩm thay thế như thuốc lá nung nóng (TLNN), thuốc lá ngậm, thuốc lá điện tử (TLĐT), Indonesia đang từng bước điều chỉnh chính sách quản lý nhằm kiểm soát tiêu thụ và giảm thiểu tác hại thuốc lá.
Bên cạnh đó, thuốc lá đinh hương – sản phẩm đặc trưng của Indonesia – vẫn tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong tiêu dùng nội địa. Tuy nhiên, trong những năm gần đây quốc gia này chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của các sản phẩm thuốc lá mới, trong đó nổi bật là TLNN, TLĐT.
Dù được hợp pháp hóa nhưng các sản phẩm thay thế này vẫn được quản lý chặt chẽ thông qua chính sách thuế và tiêu chuẩn chất lượng. Theo số liệu năm 2023, Indonesia ghi nhận khoảng 3 triệu người đang sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng – một con số tuy nhỏ so với 60 triệu người hút thuốc lá điếu nhưng đang tăng trưởng đều đặn. Đặc biệt, xu hướng chuyển đổi từ thuốc lá điếu sang các sản phẩm thay thế được xem là tín hiệu tích cực, góp phần giảm tỷ lệ hút thuốc truyền thống và hạn chế tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng.
Điểm đáng chú ý là hơn 50% nguồn thu từ thuế thuốc lá được tái đầu tư vào các dịch vụ y tế công cộng và hoạt động thực thi pháp luật. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ công mà còn tăng cường hiệu quả kiểm soát thị trường thuốc lá.Không chỉ cung cấp nguồn thu cho ngân sách nhà nước, ngành hàng không khói còn đem lại giá trị phụ trội cho quốc gia này.
Tại sự kiện Technovation2025 tổ chức ở Jakarta (Indonesia) ngày 2/7/2025, Tập đoàn Philip Morris International (PMI), cùng với công ty thành viên – PT HM Sampoerna Tbk. (Sampoerna, Indonesia) cho biết, sản phẩm TLNN của hai đơn vị đã hỗ trợ hơn 600 doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo ra hơn 1.300 việc làm mới và thu hút hơn 150.000 thành viên thuộc Cộng đồng Bán lẻ Sampoerna (SRC).
Chỉ tính riêng PMI, trong năm 2023, tập đoàn này đã đầu tư 330 triệu USD (tương đương 5,3 nghìn tỷ IDR) để xây dựng nhà máy sản xuất sản phẩm TLNN tân tiến bậc nhất tại Karawang, Tây Java, Indonesia. Đây là nhà máy đầu tiên của PMI tại Đông Nam Á và là nhà máy thứ 7 trên toàn cầu, ngoài phục vụ nhu cầu trong nước của Indonesia còn bao gồm nhiệm vụ xuất khẩu TLNN đến hơn 15 thị trường quốc tế kể từ năm 2024.
Bên cạnh việc đổi mới sản phẩm từ thuốc lá truyền thống sang thuốc lá không khói (thuốc lá làm nóng), PMI và Sampoerna còn cam kết đóng góp vào phát triển nền kinh tế. Cho đến nay, các phát kiến đổi mới cùng dòng sản phẩm thuốc lá làm nóng của hai đơn vị đã hợp tác với hơn 19.000 nông dân trồng thuốc lá, hỗ trợ hơn 600 doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo ra hơn 1.300 việc làm mới và thu hút hơn 150.000 thành viên thuộc Cộng đồng Bán lẻ Sampoerna (SRC). Cụ thể, trong khuôn khổ chương trình phát triển bền vững “Sampoerna untuk Indonesia”, SRC hiện đang hỗ trợ 250.000 nhà bán lẻ truyền thống, đóng góp khoảng 236 nghìn tỷ IDR mỗi năm – tương đương 11,4% GDP bán lẻ quốc gia năm 2022. Trung tâm Đào tạo Khởi nghiệp Sampoerna (SETC) cũng đã đào tạo hơn 97.000 học viên trên toàn quốc.
Mặc dù ngành hàng thuốc lá đã mang lại cho Indonesia nhiều lợi ích về mặt kinh tế, nhưng mặt trái của sự phát triển này là tỷ lệ hút thuốc nơi đây vẫn thuộc nhóm cao nhất thế giới. Trước thực trạng đó, trong những năm gần đây, chính phủ Indonesia đã và đang đẩy mạnh các biện pháp quản lý thuốc lá nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và kiểm soát thị trường.
Theo đó, Bộ Y tế và Bộ Tài chính đã phối hợp triển khai một loạt chính sách mới, bao gồm: nâng độ tuổi tối thiểu được phép mua thuốc lá lên 21 tuổi, cấm quảng cáo thuốc lá trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử, đồng thời tăng thuế TTĐB đối với thuốc lá truyền thống cũng như các sản phẩm thay thế như TLNN, TLĐT, thuốc lá ngậm.
Đây được xem là bước đi chiến lược trong bối cảnh Indonesia hiện có hơn 60 triệu người hút thuốc – một trong những tỷ lệ cao nhất toàn cầu. Việc siết chặt chính sách kiểm soát thuốc lá không chỉ nhằm mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc mà còn góp phần ngăn chặn tình trạng buôn lậu và quảng cáo không kiểm soát trên các nền tảng số.
Tuy nhiên, chính phủ cũng nhận thức rõ tiềm năng kinh tế từ ngành công nghiệp thuốc lá thay thế. Trong năm 2023, các sản phẩm không khói đã đóng góp hơn 1,75 nghìn tỷ Rupiah vào ngân sách quốc gia. Việc hợp pháp hóa và quản lý chặt chẽ các sản phẩm này được xem là giải pháp kép: vừa tạo nguồn thu ổn định, vừa kiểm soát thị trường hiệu quả. Cụ thể, doanh thu từ thuế thuốc lá điện tử trong năm 2023 đạt khoảng 1,75 nghìn tỷ Rupiah (tương đương 113,7 triệu USD), chiếm khoảng 1% tổng doanh thu thuế TTĐB từ thuốc lá. Dự kiến, tổng doanh thu từ thuế thuốc lá – bao gồm cả sản phẩm truyền thống và thay thế – sẽ đạt khoảng 11,2 tỷ USD trong năm nay.
Từ góc độ của một chuyên gia y tế độc lập, BS. Jeffrey Ariesta Putra, bác sĩ phẫu thuật khoa Ngoại tổng quát – Bệnh viện Panti Rapih, Yogyakarta, nhấn mạnh: “Chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ tác động dài hạn của các sản phẩm không khói. Như Thụy Điển và Nhật Bản, họ đã xây dựng khung pháp lý riêng và công bố dữ liệu minh bạch. Indonesia cũng đang tiến hành các nghiên cứu toàn quốc để có cơ sở khoa học rõ ràng.”
Các sản phẩm không khói đã được hợp pháp hóa từ rất sớm tại Indonesia nhưng dư luận và cộng đồng y tế Indonesia vẫn kêu gọi chính phủ xây dựng chính sách cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các khuyến nghị bao gồm: tăng cường hợp tác quốc tế, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt và đẩy mạnh giám sát thị trường. Việc công bố các nghiên cứu dịch tễ học trên các tạp chí quốc tế cũng được xem là bước đi cần thiết để Indonesia đóng góp vào kho dữ liệu toàn cầu, đồng thời hỗ trợ các quốc gia khác trong việc xây dựng chính sách kiểm soát thuốc lá hiệu quả.
