Giá dầu thô và khí đốt tự nhiên tăng cao do ảnh hưởng từ chiến tranh Iran đang gây áp lực lên nền kinh tế Trung Quốc, khiến chi tiêu tiêu dùng vốn đã yếu thêm phần trầm lắng và ảnh hưởng đến các ngành xuất khẩu quan trọng.
Ngành công nghiệp ô tô – vốn là đầu tàu thúc đẩy nhu cầu thép, thủy tinh và vật liệu cơ bản – đang chứng kiến sự sụt giảm đáng kể. Theo Hiệp hội Xe hành khách Trung Quốc, doanh số bán lẻ ô tô trong tháng 4 đã giảm mạnh. Đáng chú ý, phân khúc xe chạy xăng chịu ảnh hưởng nặng nề hơn cả với mức giảm gần 40% do chi phí nhiên liệu tăng cao. Tình trạng tồn kho tại các đại lý buộc nhiều nhà máy phải cắt giảm quy mô sản xuất, bất chấp nỗ lực đẩy mạnh xuất khẩu.
Bên cạnh đó, các lĩnh vực dịch vụ như nhà hàng, khách sạn cũng ghi nhận lượng khách sụt giảm khi các hộ gia đình bắt đầu thắt chặt chi tiêu để ứng phó với rủi ro kinh tế.
Áp lực lớn nhất hiện đang đè nặng lên các ngành sản xuất sử dụng nhiều nguyên liệu đầu vào từ dầu mỏ. Tại các trung tâm sản xuất đồ chơi ở miền Nam Trung Quốc như Ngọc Lâm hay Sán Đầu, giá nhựa (một dẫn xuất của dầu mỏ) đã tăng vọt sau khi vận tải hàng hải lưu thông qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.
Việc chi phí nguyên liệu đầu vào tăng đột biến, kết hợp với những rào cản thuế quan từ Mỹ, đã đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế khó. Điển hình là trường hợp của Wah Shing Toys, một doanh nghiệp lớn tại khu vực, đã phải tuyên bố dừng hoạt động do dòng tiền bị đứt gãy và chi phí sản xuất không còn khả năng duy trì cạnh tranh. Các hiệp hội ngành hàng tại Sán Đầu – nơi sản xuất 1/3 lượng đồ chơi toàn cầu – cũng liên tục đưa ra cảnh báo về tình trạng khan hiếm nguyên liệu và đầu cơ giá nhựa.
Những dấu hiệu căng thẳng ban đầu cho thấy, dù sở hữu trữ lượng dầu chiến lược lớn và đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo, Trung Quốc vẫn không thể hoàn toàn tránh khỏi những tác động từ biến động kinh tế toàn cầu.
Trong nhiều tuần qua, Trung Quốc dường như vẫn duy trì được sự ổn định trước hậu quả của cuộc xung đột, dữ liệu kinh tế đến hết tháng 3 vẫn tương đối khả quan. Tuy nhiên, khi cuộc chiến bước sang tuần thứ chín và chưa có dấu hiệu kết thúc, những “vết thương” đang dần lộ rõ.
Bà Alicia García-Herrero, kinh tế trưởng châu Á - Thái Bình Dương của Natixis (Pháp), nhận định: “Nền kinh tế thứ hai thế giới đang chậm lại”. Theo bà, Trung Quốc có thể gặp khó khăn trong việc đạt mục tiêu tăng trưởng 4,5% hoặc cao hơn trong năm nay.
Nhìn bề ngoài, nền kinh tế Trung Quốc vẫn thể hiện sự kiên cường trước những biến động địa chính trị phức tạp trên thế giới. Tuy nhiên, phân tích sâu hơn cho thấy những điểm yếu tiềm ẩn. Tháng này, Trung Quốc công bố tốc độ tăng trưởng kinh tế quý I đạt 5,3% (tính theo năm). Song phần lớn sức tăng đến từ tháng 1 và 2.
Đến tháng 3, doanh số bán lẻ chỉ tăng 1,7% so với cùng kỳ, mức tăng khá thấp. Theo Liên đoàn Logistics và Mua sắm Trung Quốc, tồn kho hàng hóa chưa bán tiếp tục tích tụ. Ông Michael Pettis, kinh tế gia tại Đại học Bắc Kinh, cho rằng tình trạng tồn kho tăng có thể kéo lùi tăng trưởng trong thời gian tới.
Dữ liệu lợi nhuận công nghiệp công bố hôm 27/4 vẫn cho thấy sức mạnh nhất định đến hết tháng 3, tạo một phần đệm cho nền kinh tế. Tuy nhiên, phần lớn mức tăng đến từ các doanh nghiệp hóa chất và năng lượng hưởng lợi tạm thời nhờ giá dầu khí cao hơn sau khi họ đã tích trữ nguyên liệu giá rẻ trước khi chiến tranh nổ ra.
Nhờ trữ lượng dầu chiến lược dồi dào, đa dạng hóa nguồn cung và hệ thống lọc dầu quy mô lớn, Trung Quốc ít bị ảnh hưởng trực tiếp hơn so với nhiều nước láng giềng châu Á. Thế nhưng, dù đã chuẩn bị khá tốt, cuộc xung đột kéo dài tại Iran đang dần bộc lộ những thách thức đối với mô hình kinh tế dựa nhiều vào sản xuất và xuất khẩu của nước này. Các nhà hoạch định chính sách đang theo dõi sát sao để có những điều chỉnh kịp thời nhằm duy trì tăng trưởng ổn định trong bối cảnh môi trường quốc tế phức tạp.
