Nhiều bên bày tỏ sự tin tưởng trước những lời trấn an này. Thị trường tài chính sụt giảm sau phản ứng gay gắt ban đầu của ông Trump, song đã nhanh chóng phục hồi. Giới quan sát cho thấy nhà lãnh đạo Mỹ sẽ tìm cách xoa dịu Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong trường hợp hai bên gặp nhau như kế hoạch vào ngày 29/10 trước thềm hội nghị thượng đỉnh tại Hàn Quốc. Tuy nhiên, ngay cả khi đạt được thỏa thuận mới, căng thẳng hiện tại vẫn cho thấy mức độ bất ổn trong quan hệ hai nước.
Diễn biến hiện nay cho thấy ông Trump sẵn sàng cân nhắc việc áp thuế lên tới ba con số đối với một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ. Nhiều nhà đầu tư và dường như cả các quan chức Trung Quốc vẫn chưa tin vào lời đe dọa này. Trên thực tế, người đứng đầu Nhà Trắng thường nhạy cảm với biến động của thị trường tài chính và đã từng có những động thái nhượng bộ hồi đầu năm nay. Tuy nhiên, để tránh bị xem là chịu sức ép từ phía bên ngoài, ông Trump có thể lựa chọn thời điểm mà ông cho là thích hợp để dừng lại.
Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump dần từ bỏ vai trò người thương lượng để theo đuổi lập trường cứng rắn với Trung Quốc, một bước ngoặt mang đến nhiều hệ quả không thể đoán định. Tổng thống Mỹ đã đe dọa làm tê liệt ngành công nghiệp bán dẫn của cường quốc châu Á bằng cách ngừng cung cấp các phần mềm thiết yếu. Cùng lúc đó, phe bảo thủ trong nội các của ông cũng bàn tới khả năng áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với các công ty công nghệ và tài chính Trung Quốc. Về phía Trung Quốc, nước này có cơ hội để gây sức ép với doanh nghiệp Mỹ khi mở cuộc điều tra mới nhằm vào Qualcomm, nhà sản xuất chip hàng đầu của Mỹ.
Sự rạn nứt mới đây trong quan hệ hai nước cũng cho thấy hai cường quốc hàng đầu thế giới vẫn chưa thực sự hiểu nhau. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang trong thời kỳ suy thoái. Tăng trưởng kinh tế của nước này quả thực đang chậm lại nhưng nguyên nhân không phải do thuế quan. Trong 12 tháng tính đến tháng 9 năm nay, xuất khẩu hàng hóa Trung Quốc tăng 8% nhờ chuyển hướng sang các thị trường khác thay vì phụ thuộc vào Mỹ. Nhà Trắng tỏ ra tức giận vì Trung Quốc ban hành quy định mới chỉ vài tuần trước cuộc gặp dự kiến giữa hai nhà lãnh đạo tại Hàn Quốc. Bắc Kinh phản bác rằng chính Washington đã phá vỡ thỏa thuận khi điều chỉnh quy định kiểm soát xuất khẩu, khiến hàng nghìn doanh nghiệp Trung Quốc có nguy cơ bị đưa vào danh sách đen.
Ngay cả khi chỉ là động thái trả đũa, các biện pháp mới này của Bắc Kinh vẫn khiến căng thẳng leo thang. Trung Quốc, quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất pin, nay phải được cấp phép trước khi hợp tác hoặc chuyển giao công nghệ ra nước ngoài. Đồng thời, các doanh nghiệp nước ngoài cũng phải xin giấy phép nếu muốn xuất khẩu sản phẩm có chứa dù chỉ một lượng nhỏ đất hiếm có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Tổng thống Mỹ kỳ vọng có thể thuyết phục Chủ tịch Tập Cận Bình dỡ bỏ các biện pháp kiểm soát này nhưng nhiều khả năng ông sẽ phải thất vọng. Những quy định đó là một phần trong nỗ lực của Bắc Kinh nhằm thiết lập khung pháp lý cho vũ khí kinh tế mạnh nhất của mình. Các quan chức Bộ Thương mại Trung Quốc, những người chịu trách nhiệm phê duyệt giấy phép, sẽ không muốn bị xem là mềm yếu. Điều đó giúp Bắc Kinh có trong tay công cụ để điều chỉnh mức độ áp lực khi cần.
Hai nền kinh tế lớn nhất thế giới phụ thuộc lẫn nhau đồng nghĩa với việc mỗi bên đều có khả năng gây ra tổn hại nghiêm trọng cho bên kia. Mỹ từ lâu đã hạn chế xuất khẩu chất bán dẫn, còn Trung Quốc giờ kiểm soát chặt chẽ hơn nguồn cung đất hiếm. Thế răn đe lẫn nhau khó có thể trở thành nền tảng bền vững cho quan hệ song phương. Mô hình này vốn tiềm ẩn bất ổn khi cả Bắc Kinh và Washington đều nắm trong tay công cụ gây sức ép với đối phương nhưng cũng đều tìm cách thoát khỏi sự phụ thuộc ấy. Mỗi động thái của bên này lại khiến bên kia thắt chặt kiểm soát hơn, tạo nên vòng xoáy căng thẳng không hồi kết.
Bài viết thể hiện quan điểm của nhóm tác giả tờ The Economist.
