Theo kế hoạch, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ có chuyến thăm chính thức đến Bắc Kinh trong vòng bốn tuần tới. Chuyến thăm được chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm tái định hình mối quan hệ song phương. Dù đã một lần hoãn lịch, các quan chức Nhà Trắng khẳng định chuyến đi vẫn diễn ra đúng kế hoạch, bất chấp việc Mỹ tiếp tục phong tỏa xuất khẩu dầu của Iran.
Những tín hiệu cảnh báo từ Bắc Kinh
Trước khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2, Trung Quốc là bên mua tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, tương đương hơn 1,3 triệu thùng/ngày. Ban đầu, Bắc Kinh giữ thái độ im lặng, vì lượng dầu đã vận chuyển và kho dự trữ đủ giúp nước này vượt qua giai đoạn khó khăn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, khi lệnh phong tỏa chính thức của Mỹ có hiệu lực, tình hình thay đổi. Các tàu chở hàng mang cờ Trung Quốc và thủy thủ đoàn Trung Quốc có nguy cơ bị Hải quân Mỹ chặn lại.
Mới đây, trong một tuyên bố được đưa ra, Trung Quốc đã thẳng thắn bày tỏ quan ngại trước việc Mỹ phong tỏa các tàu chở dầu từ Iran. Phía Bắc Kinh nhận định các hành động quân sự nhằm thắt chặt nguồn cung năng lượng tại eo biển Hormuz là "thiếu trách nhiệm", có nguy cơ đẩy khu vực vào tình trạng mất kiểm soát.
Đáng chú ý, trong phát biểu gần đây, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh thế giới không nên quay lại thời kỳ "luật rừng". Dù không trực tiếp nhắc tên Mỹ, nhưng thông điệp của ông Tập được giới quan sát hiểu là lời kêu gọi thượng tôn luật pháp quốc tế và các chuẩn mực chung, thay vì áp dụng luật lệ một cách chọn lọc theo lợi ích riêng của từng quốc gia.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng lên tiếng mạnh mẽ, cho rằng lệnh phong tỏa “có chủ đích” sẽ làm gia tăng căng thẳng, đe dọa an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến đường quan trọng bậc nhất thế giới cho vận chuyển dầu mỏ.
Thế lưỡng nan của chính quyền Trump
Lệnh phong tỏa này đặt Tổng thống Donald Trump vào một tình thế đối ngoại lưỡng nan. Một mặt, Washington muốn gia tăng áp lực tối đa lên Iran sau các cuộc giao tranh nổ ra từ cuối tháng 2. Mặt khác, ông Trump đang chuẩn bị cho chuyến thăm quan trọng tới Bắc Kinh sau một tháng nữa – chuyến đi được kỳ vọng sẽ định hình lại quan hệ kinh tế giữa hai cường quốc.
Việc Mỹ ngăn chặn các chuyến tàu chở dầu mang cờ Trung Quốc không chỉ đe dọa an ninh năng lượng của nước này, mà còn trực tiếp tác động đến tâm lý đối thoại trước thềm thượng đỉnh.
Dù ông Trump đã có những động thái kiềm chế nhất định để tránh làm chệch hướng một thỏa thuận thương mại tiềm năng, nhưng những bất đồng về an ninh vẫn là rào cản lớn. Các vấn đề như kiểm soát hàng hải tại eo biển Hormuz hay các cáo buộc về khả năng Trung Quốc cung cấp tên lửa cho Iran đang khiến bầu không khí ngoại giao trở nên "ngột ngạt" hơn.
Chuyên gia Kurt Campbell, Chủ tịch tổ chức Asia Group, cựu Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ, nhận định: "Tổng thống Mỹ đang tự đặt mình vào tình thế mà hai mục tiêu lớn nhất đang xung đột trực tiếp: một bên là kiểm soát hoàn toàn tuyến đường thủy huyết mạch Hormuz, một bên là mong muốn có một chuyến thăm Bắc Kinh diễn ra suôn sẻ và mang lại kết quả tích cực".
Hiện tại, các quan chức kinh tế hai bên đã đạt được những phác thảo ban đầu cho các sáng kiến hợp tác mới. Tuy nhiên, tiến độ trong các vấn đề an ninh chiến lược, từ kiểm soát vũ khí đến các tranh chấp tại Biển Đông vẫn còn rất hạn chế.
