Chuyển từ quản lý đầu vào sang đánh giá kết quả đầu ra
Theo Nghị định, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia hoạt động nhằm góp phần thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới; giải quyết hiệu quả các bài toán phát triển kinh tế - xã hội ở quy mô quốc gia, có tính liên ngành, liên vùng thông qua hoạt động tài trợ, đặt hàng các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Quỹ hướng tới nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia; hình thành trí thức nền; góp phần làm chủ một số công nghệ lõi, công nghệ cao, công nghệ chiến lược; phát triển đội ngũ nhà khoa học tài năng, nhà khoa học trẻ, nhóm nghiên cứu mạnh; hình thành một số trung tâm nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có uy tín trong khu vực và quốc tế.
Trao đổi về những điểm mới trong Nghị định số 229/2026/NĐ-CP, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia cho biết, một trong những nội dung quan trọng là Nghị định đã xác định rõ hơn mô hình hoạt động của Quỹ theo hướng quỹ tài trợ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ độc lập, minh bạch, cạnh tranh theo chuẩn mực quốc tế.
Cũng theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến, hoạt động của Quỹ được thiết kế theo hướng tăng tính chủ động, gắn quyền hạn với trách nhiệm giải trình của tập thể, cá nhân. Các hoạt động tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ được thực hiện thông qua đánh giá chuyên môn độc lập, bảo đảm tự chủ học thuật, khách quan, công khai, minh bạch; tuân thủ liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.
Một điểm đổi mới quan trọng của Nghị định là cơ chế tài chính được thiết kế theo hướng tăng quyền chủ động cho Quỹ, chuyển từ quản lý theo đầu vào sang quản lý dựa trên kết quả đầu ra. Theo quy định, kinh phí ngân sách nhà nước cấp cho Quỹ được bố trí hằng năm trong dự toán chi sự nghiệp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên cơ sở chủ trương, kế hoạch của cấp có thẩm quyền. Việc giao dự toán và cấp kinh phí cho Quỹ được thực hiện theo tổng mức, không gắn với danh mục nhiệm vụ cụ thể tại thời điểm giao dự toán và cấp kinh phí.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến cho biết, với cơ chế này, Quỹ có điều kiện chủ động xây dựng, phê duyệt nhiệm vụ và tổ chức thực hiện tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ theo thẩm quyền, phù hợp với mục tiêu hoạt động, định hướng ưu tiên và cơ cấu phân bổ đã được xác định.
Quản trị rủi ro từ khâu xét chọn nhiệm vụ
Một điểm mới đáng chú ý của Nghị định số 229/2026/NĐ-CP là lần đầu tiên quy định riêng một chương về quản trị rủi ro trong hoạt động tài trợ, đặt hàng nhiệm vụ khoa học và công nghệ tại Chương VI: Quản trị rủi ro. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến cho biết, quản trị rủi ro được đặt ra ngay từ khâu xét chọn nhiệm vụ. Mỗi đề tài khi đề xuất sẽ được đánh giá mức độ rủi ro thông qua ý kiến tư vấn của các hội đồng khoa học. Nghị định cũng quy định rõ về trách nhiệm quản trị rủi ro của tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ do Quỹ tài trợ, đặt hàng cũng như nội dung quản trị rủi ro của Quỹ.
Cụ thể, khi nhận được báo cáo của tổ chức chủ trì và cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ do Quỹ tài trợ, đặt hàng về việc phát sinh rủi ro, Quỹ thực hiện các biện pháp kiểm tra, đánh giá đột xuất để xem xét khả năng ứng phó và khắc phục hậu quả, xác định nguyên nhân, mức độ tác động của rủi ro. Trong trường hợp phát hiện có dấu hiệu gian lận, cố ý vi phạm pháp luật trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Quỹ báo cáo và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật…
“Quan điểm xuyên suốt của chúng tôi là chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Trong trường hợp nhiệm vụ không đạt kết quả cuối cùng, nếu tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy trình chuyên môn, quy định quản lý và bảo đảm minh bạch, thì sẽ được xem xét miễn trách nhiệm hành chính và không thu hồi kinh phí theo quy định hiện hành”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến cho hay.
Quy định về hỗ trợ hoạt động nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia cũng được đưa ra tại Nghị định số 229/2026/NĐ-CP. Theo đó, Quỹ thực hiện hỗ trợ các hoạt động phát triển đội ngũ khoa học và công nghệ như hỗ trợ nhà khoa học trẻ, nghiên cứu viên sau tiến sĩ, nghiên cứu sinh chương trình đào tạo tiến sĩ; hỗ trợ thực tập, nghiên cứu ngắn hạn ở nước ngoài; mời nhà khoa học xuất sắc nước ngoài đến Việt Nam trao đổi học thuật; hỗ trợ nhà khoa học trẻ tài năng, kỹ sư trẻ tài năng.
Đáng chú ý, Nghị định bổ sung quy định hỗ trợ hoạt động nghiên cứu của nhà khoa học xuất sắc có thành tích nổi bật trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, tạo điều kiện phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia.
Một điểm mới khác, tại Điều 19, Chương IV: Hỗ trợ hoạt động nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia nêu rõ: Quỹ hỗ trợ hoạt động nghiên cứu kiểm chứng công nghệ đối với công nghệ có nguồn gốc từ kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ; sáng chế, giải pháp kỹ thuật, nguyên mẫu công nghệ hoặc công nghệ chuyển giao cần được kiểm chứng trong điều kiện Việt Nam nhằm đánh giá tính khả thi về khoa học, kỹ thuật, hoàn thiện dữ liệu kiểm chứng và đáp ứng yêu cầu sẵn sàng công nghệ đối với giai đoạn hoàn thiện hoặc chuyển giao công nghệ.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến, hỗ trợ kiểm chứng công nghệ là bước chuyển tiếp quan trọng đối với các ý tưởng nghiên cứu có tiềm năng nhưng chưa hình thành sản phẩm hoàn chỉnh. Việc được hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm, đánh giá tính ứng dụng sẽ tạo điều kiện để các kết quả nghiên cứu tiếp cận thị trường và hình thành doanh nghiệp khởi nghiệp dựa trên công nghệ.
Bên cạnh các nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước, Nghị định cũng quy định Quỹ được tiếp nhận và quản lý các nguồn tài chính ngoài ngân sách nhà nước; tiếp nhận các khoản đóng góp tự nguyện, hiến, tặng cho hợp pháp; các khoản thu từ hoạt động hợp tác, liên kết, đồng tài trợ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Quỹ.
Với những đổi mới về mô hình tổ chức, cơ chế tài chính, quản trị rủi ro và hỗ trợ phát triển năng lực khoa học, công nghệ, Nghị định số 229/2026/NĐ-CP tạo cơ sở để Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới.
