Các kỳ World Cup không chỉ là ngày hội thể thao lớn nhất hành tinh, mà từ lâu đã trở thành một “phòng thí nghiệm công nghệ” khổng lồ ngoài đời thực. Đây là nơi trình làng và thử nghiệm những công nghệ thể thao tiên tiến nhất thế giới.
Giải đấu năm nay chứng kiến sự giao thoa giữa khoa học thể thao và tiến bộ công nghệ ở một trình độ cao chưa từng thấy.
Từ những chiếc camera siêu nhỏ gắn trên người trọng tài (Ref-cams) cho đến các hệ thống Trí tuệ nhân tạo (AI) đóng vai trò trợ lý chiến thuật theo thời gian thực, công nghệ không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ mà đang trực tiếp định hình lại cách trận đấu được vận hành, cách các huấn luyện viên bài binh bố trận và cách hàng tỷ người hâm mộ thưởng thức bộ môn này.
Một trong những cải tiến mang tính trực quan và gây bùng nổ truyền thông nhất chính là hệ thống Ref-cams, tức các camera hành trình siêu nhỏ, trọng lượng nhẹ được tích hợp tinh tế trên ngực hoặc trên kính của các trọng tài chính.
Đối với người hâm mộ xem qua truyền hình, Ref-cams mang lại một trải nghiệm chưa từng có. Khán giả không còn chỉ nhìn trận đấu từ ống kính camera toàn cảnh trên khán đài, mà còn được trải nghiệm cảm giác thị giác ở đúng vị trí của vị vua áo đen: chứng kiến tốc độ chóng mặt của quả bóng, những pha tranh chấp nghẹt thở và cả những phản ứng dữ dội của các cầu thủ ở khoảng cách chỉ vài chục cm.
Tuy nhiên, đối với các nhà nghiên cứu khoa học thể thao, Ref-cams không chỉ để giải trí. Dữ liệu hình ảnh thu được từ các camera này vô cùng hữu ích trong việc phân tích quy trình đưa ra quyết định dưới áp lực cực độ.
Trong đó, các nhà khoa học có thể nghiên cứu xem trọng tài thực sự nhìn vào đâu khi một pha tranh chấp xảy ra, chẳng hạn như nhìn vào chân cầu thủ, trái bóng, hay nhìn vào biểu cảm gương mặt.
Các dữ liệu từ Ref-cams cũng giúp đánh giá xem vị trí đứng của trọng tài đã tối ưu chưa, từ đó thiết kế các bài tập di chuyển hệ thống cho thế hệ trọng tài tương lai, giúp họ luôn có góc nhìn rõ ràng nhất trong các pha bóng nhạy cảm.
Nếu như 10 năm trước, các chuyên gia phân tích bóng đá phải ngồi ghi chép thủ công từng đường chuyền, thì tại World Cup này, AI đã tiếp quản và nâng tầm công việc này lên một đẳng cấp hoàn toàn khác.
Thông qua mạng lưới camera quang học dày đặc được lắp đặt xung quanh mái vòm sân vận động, hệ thống AI liên tục theo dõi tọa độ ba chiều của toàn bộ 22 cầu thủ và quả bóng với tần suất 50 đến 100 lần mỗi giây.
Thay vì chỉ cung cấp các số liệu thông thường như tỷ lệ kiểm soát bóng hay quãng đường chạy, AI có thể tự động tính toán các khoảng trống chiến thuật thông qua việc đo lường các vùng không gian mở ra khi một đội bóng dịch chuyển đội hình, từ đó chỉ ra những vị trí mà đối phương đang sơ hở.
Ngoài ra, bằng cách phân tích tần suất tăng tốc và sơ đồ di chuyển của từng cầu thủ, AI có thể cảnh báo cho ban huấn luyện biết khi nào một tiền vệ đang có dấu hiệu quá tải hoặc suy giảm thể lực, ngay cả khi cầu thủ đó chưa thể hiện ra bên ngoài.
Đặc biệt, các trợ lý kỹ thuật giờ đây liên tục nhận được các phân tích đồ họa và gợi ý thay đổi chiến thuật do AI đề xuất trực tiếp trên máy tính bảng. Cuộc đấu trí giữa các chiến lược gia giờ đây có sự đóng góp không nhỏ từ các thuật toán thông minh.
Hệ thống Bắt việt vị bán tự động (SAOT) tiếp tục được nâng cấp tại kỳ World Cup này nhờ vào sự kết hợp hoàn hảo giữa phần cứng bên trong trái bóng và phần mềm xử lý hình ảnh bên ngoài.
Trái bóng thi đấu chính thức chứa một cảm biến đo lường quán tính (IMU) đặt ở chính giữa tâm. Cảm biến này gửi dữ liệu vị trí và gia tốc đến hệ thống với tốc độ kinh ngạc: 500 lần mỗi giây, cho phép xác định chính xác tuyệt đối thời điểm chính xác mà bóng rời chân người chuyền.
Trong khi đó, hệ thống camera chuyên dụng theo dõi sát sao 29 điểm trên cơ thể của từng cầu thủ (bao gồm tất cả các bộ phận có thể dùng để ghi bàn như đầu, gối, mũi giày...).
Khi có tình huống nghi ngờ, AI sẽ kết hợp dữ liệu từ trái bóng và khung xương cầu thủ để dựng lại mô hình 3D của tình huống việt vị chỉ trong vòng vài giây, giúp các trọng tài VAR đưa ra phán quyết nhanh chóng, giảm thiểu tối đa thời gian bóng chết và giữ mạch cảm xúc cho trận đấu.
Bóng đá hiện đại đòi hỏi cường độ vận động cực kỳ khắc nghiệt, và việc bảo vệ tài sản lớn nhất của các đội bóng - các cầu thủ, là ưu tiên hàng đầu.
Các nghiên cứu mới nhất áp dụng tại World Cup tập trung vào các thiết bị đeo sinh trắc học siêu nhỏ được may ẩn trong áo đấu của cầu thủ. Các thiết bị này theo dõi nhịp tim, lực va chạm mà cầu thủ phải chịu đựng khi bị phạm lỗi cùng với nồng độ oxy trong máu và mức độ mất nước của cơ thể.
Mặc dù các dữ liệu này phần lớn được bảo mật nghiêm ngặt vì lý do chiến thuật và quyền riêng tư, nhưng chúng là cơ sở khoa học để các chuyên gia y tế đưa ra các phác đồ hồi phục cơ bắp cá nhân hóa của các cầu thủ, dự đoán sớm nguy cơ rách cơ hoặc chấn thương dây chằng.
Sự can thiệp sâu sắc của khoa học và công nghệ vào World Cup cũng vấp phải không ít những ý kiến hoài nghi. Những người bảo thủ cho rằng công nghệ mới đang “lập trình hóa” môn thể thao vua, loại bỏ hết mọi yếu tố sai sót của con người, điều vốn làm nên sự kịch tính và hấp dẫn của bóng đá.
Tuy nhiên, cũng có nhiều bằng chứng và nghiên cứu thực tế lại chứng minh, công nghệ không triệt tiêu sự lãng mạn của bóng đá, nó đang “làm sạch” cuộc chơi bằng cách đem lại sự công bằng tối đa, bảo vệ sức khỏe cho các tài năng sân cỏ để họ cống hiến lâu dài hơn và tạo cơ hội cho người hâm mộ được quan sát trận đấu ở mức độ trực quan chưa từng có trong lịch sử.
