Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định phân cấp, phân quyền là nhiệm vụ rất quan trọng; đồng thời, yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với bảo đảm nguồn lực và kiểm soát quyền lực. Theo đó, phân cấp, phân quyền phải thực chất, bảo đảm cấp được giao nhiệm vụ có đủ thẩm quyền, nhân lực, kinh phí, công cụ quản lý để thực hiện; khắc phục tình trạng giao việc xuống dưới nhưng không giao đủ điều kiện cần thiết.
Thống nhất cao với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng: Phân cấp, phân quyền phải hướng tới bảo đảm nguyên tắc quyền hạn, trách nhiệm, nguồn lực, dữ liệu và kiểm soát đi cùng nhau. Bởi trao nhiệm vụ mà không trao quyền sẽ tạo ra trách nhiệm hình thức; trao quyền mà không có nguồn lực, dữ liệu và công cụ thực hiện sẽ tạo ra quyền lực bất khả thi; trao quyền và nguồn lực mà thiếu trách nhiệm giải trình sẽ làm tăng nguy cơ lạm quyền. Mỗi nhiệm vụ được giao cần kèm theo tiêu chuẩn đầu ra, nguồn lực bảo đảm, dữ liệu cần thiết, quy trình phối hợp, cơ chế kiểm tra và trách nhiệm của người đứng đầu.
Cũng theo bà Diệu Oanh, phân cấp, phân quyền phải gắn với năng lực thực thi thẩm quyền được phân cấp; đặc biệt, thẩm quyền được phân cấp, phân quyền phải rõ về chủ thể, phạm vi, giới hạn và trách nhiệm. Với những nhiệm vụ mang tính chiến lược, liên vùng, liên xã, đòi hỏi chuyên môn cao cần đặt ở cấp tỉnh hoặc cơ quan chuyên môn cấp tỉnh chủ trì, song phải gắn với cơ chế tham vấn và phản hồi từ cấp xã. Những nhiệm vụ dân sinh, dịch vụ công thiết yếu cần giao mạnh cho cấp xã với quy trình đơn giản, dữ liệu đầy đủ và cơ chế hỗ trợ kỹ thuật.
Với quy mô rất lớn, tinh thần rất quyết liệt, cuộc cải cách tổ chức bộ máy đòi hỏi yêu cầu phân cấp, phân quyền thực chất phải gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực phù hợp, bảo đảm bộ máy mới vận hành hiệu quả ngay từ đầu; đồng thời, tạo nền tảng để xây dựng một nền quản trị hiện đại, minh bạch, lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm thước đo. Vì thế, cùng với yêu cầu phân cấp, phân quyền thực chất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nêu rõ phải tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán, công khai, minh bạch, gắn với trách nhiệm giải trình. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, công tác kiểm tra cần chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm có trọng tâm, dựa trên rủi ro.
Theo đó, cần xác định những lĩnh vực, nhiệm vụ, địa bàn, hồ sơ có rủi ro cao để hậu kiểm trọng tâm; đồng thời công khai tiêu chí kiểm tra, quy trình xử lý trách nhiệm và kết quả kiểm tra. Hậu kiểm phải hướng tới phòng ngừa, cảnh báo sớm và sửa chữa sai sót, không chỉ phát hiện vi phạm sau khi đã gây hậu quả. Về cơ chế giải trình, thiết kế theo từng cấp và từng chủ thể. Cấp tỉnh giải trình về việc ban hành hướng dẫn, phân bổ nguồn lực, hỗ trợ cấp xã, bảo đảm dữ liệu và giám sát kết quả. Cấp xã giải trình về chất lượng phục vụ người dân, việc sử dụng nguồn lực, thời hạn giải quyết hồ sơ, thái độ công vụ, tính minh bạch và xử lý phản ánh kiến nghị. Người đứng đầu chịu trách nhiệm cá nhân đối với các quyết định thuộc thẩm quyền. Với công tác giám sát, cần tăng cường cơ chế giám sát hậu phân cấp; bảo đảm Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp xã có đủ công cụ giám sát thẩm quyền và trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cùng cấp.
Khi trao quyền nhiều hơn cho cơ sở, công tác kiểm tra, giám sát giúp bảo đảm quyền lực được vận hành đúng mục tiêu, quy định; kịp thời phát hiện, ngăn ngừa những biểu hiện lạm quyền, né tránh trách nhiệm hoặc lợi dụng quyền lực để phục vụ lợi ích cá nhân. Thực tiễn triển khai tại các địa phương cũng cho thấy, mỗi cấp chính quyền được giao đúng việc, đủ quyền, đủ nguồn lực và gắn với trách nhiệm giải trình rõ ràng, bộ máy sẽ phát huy tính chủ động, sáng tạo, giảm tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm.
