Vanessa Shadoian-Gersing - cựu nhà phân tích của OECD, người chuyên viết và tư vấn về giáo dục toàn cầu đã tiến hành kiểm tra, nghiên cứu các yếu tố góp phần vào thành công rực rỡ này cũng như cơ hội và thách thức mà hệ thống giáo dục Việt Nam phải đối mặt.
Theo bà, sinh viên Việt Nam đã gây ngạc nhiên với thế giới với kết quả PISA 2012. Các đánh giá khác cho thấy học sinh và người trưởng thành Việt Nam có kỹ năng đọc viết và học Toán học rất giỏi. Thành tựu của Việt Nam trong 20 năm qua thực sự đáng chú ý về mặt học tập và thành tích của học sinh, sinh viên. Thực tế, ở bất cứ thành phố nào của Việt Nam, bà Vanessa cũng đều bị ấn tượng bởi năng lượng dồi dào của học sinh trong mảng giáo dục.
Dưới đây là góc nhìn của Vanessa Shadoian-Gersing về giáo dục Việt Nam:
3 yếu tố quan trọng giúp Việt Nam đạt được thành tích cao:
• Thực hiện cam kết giáo dục
Cam kết giáo dục của Việt Nam có thể nhìn thấy trong các khoản đầu tư công và tư nhân khá lớn và mức độ đạt được. Có sự kết hợp, gắn kết mạnh mẽ giữa giáo dục và tìm việc cho học sinh, sinh viên. Điều này có thể bắt gặp trên các đường phố ở Thành phố Hồ Chí Minh, trẻ em luôn luôn trên đường đến trường hoặc ùa vào các lớp bổ sung.
• Cải tiến chất lượng giáo viên và trường học
Trong những năm gần đây, Việt Nam đã mở rộng tuyển sinh trong khi xác định và thực thi các tiêu chuẩn chất lượng tối thiểu cho các cơ sở trường học trên toàn quốc. Chất lượng giáo viên cũng quan trọng, và Việt Nam đã đặt nền tảng vững chắc bằng cách chuyên nghiệp hoá lực lượng giảng dạy của mình và thiết lập các tiêu chuẩn xung quanh kiến thức, kỹ năng và phân định nội dung của giáo viên. Giá trị văn hóa Việt Nam đặt vào giáo viên chắc chắn sẽ giúp ích cho thành tích học tập của học sinh, sinh viên.
• Ham học hỏi nước ngoài
Việt Nam háo hức lấy cảm hứng từ các nền giáo dục nước ngoài. Các chuyên gia giáo dục thường xuyên nghiên cứu cải cách chương trình giảng dạy ở các quốc gia có hiệu suất cao như Hàn Quốc và Singapore để áp dụng trong nước. Nhà nước cũng tham gia một số sáng kiến tập trung vào phát triển các phương pháp giảng dạy sáng tạo (như thí điểm Escuela Nueva được chuyển thể từ Colombia) và các kỹ năng học tập sâu hơn (bao gồm các hội thảo ASEAN)…
Thách thức còn lại
• Trẻ em thất học
Gần 37% trẻ em Việt Nam không được ghi danh vào trường trung học phổ thông. Vì PISA đánh giá việc học của trẻ 15 tuổi ở trường, điểm số của những học sinh từ các nhóm gia đình có thu nhập thấp có khả năng chênh lệch so với các nhóm còn lại. Một trong những thách thức lớn của Việt Nam hiện tại là giảm thiểu số học sinh bỏ học, thất học đang còn cao.
• Thay đổi nhu cầu kỹ năng
Khi nền kinh tế Việt Nam phát triển, kỹ năng toán học và kỹ năng đọc viết cơ bản tốt sẽ không còn đủ. Thị trường lao động ngày càng đòi hỏi sự kết hợp giữa các kỹ năng nhận thức, hành vi và kỹ thuật chất lượng cao - những kỹ năng mà nhiều nhà đầu tư vào Việt Nam nói là rất hiếm tìm thấy ở sinh viên mới tốt nghiệp.
Đường dài phía trước:
Theo bà Vanessa Shadoian-Gersing, Việt Nam còn phải đối mặt với nhiều vấn đề giáo dục, cần phải đổi mới giáo dục để bắt kịp thời cuộc.
• Chương trình giảng dạy phải sắp xếp hợp lý hơn
Bước tiếp theo của Việt Nam là cung cấp trường học có chất lượng tốt hơn, thúc đẩy các kỹ năng nhận thức và hành vi bậc cao hơn (như tư duy sáng tạo và phê phán) cho nhiều bạn trẻ hơn. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang làm việc với các nhà giáo dục K-12 về cải cách đầy tham vọng để thiết kế các tiêu chuẩn giảng dạy kết hợp, tập trung, chất lượng cao nhằm tối ưu hóa việc học và nâng cao năng lực cần thiết để nắm vững nội dung và áp dụng kiến thức.
• Tăng cơ hội thực hành kết hợp với lý thuyết
Trong khi cải cách ngoại khóa là một bước quan trọng, sự thay đổi kết quả trong việc giảng dạy trong lớp học mới là vấn đề cần được quan tâm. Đảm bảo các chính sách và thực hành được căn chỉnh trên toàn hệ thống giáo dục sẽ đòi hỏi sự chú ý chặt chẽ đến cách chương trình giảng dạy mới (và đánh giá).
• Chiến lược sư phạm tốt hơn
Mặc dù các nhà hoạch định chính sách Việt Nam đã thúc đẩy các phương pháp giảng dạy và học tập tích cực tốt hơn từ những năm 1990, nhưng việc học lý thuyết vẫn đặt nặng hơn thực hành. Học sinh, sinh viên vấn tiếp nhận kiến thức một cách thụ động. Các phương pháp tiếp cận năng động, tập trung vào học sinh là rất hiếm. Không có gì ngạc nhiên khi phân tích kết quả PISA cho thấy sinh viên Việt Nam thiếu tự tin trong việc áp dụng học tập để thực hành.
Các nhà nghiên cứu, giáo viên và học sinh Việt Nam chia sẻ những quan điểm và giải thích về điều này. Họ cho biết các bài giảng hầu như một chiều nhấn mạnh lý thuyết và dựa chủ yếu vào sách giáo khoa. Mặc dù nhiều giáo viên nắm được tầm quan trọng của việc học tập tích cực, chủ động với sự tham gia của học sinh, họ nói rằng họ thiếu tài liệu để hỗ trợ việc sử dụng các phương pháp tiếp cận đó. Để giúp thu hẹp những khoảng trống này, các nhà hoạch định chính sách cần có kế hoạch đảm bảo một bộ sách giáo khoa và tài liệu giảng dạy liên kết toàn diện được phát triển để hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang chương trình giảng dạy mới.
• Sự thấu hiểu giữa nhiều bên liên quan
Thực hành lớp học chỉ có thể thay đổi nếu các bên liên quan hiểu và tin tưởng vào các tiêu chuẩn giáo trình và các mô hình sư phạm mới. Tuy nhiên, trọng tâm và ý nghĩa của các cải cách trước đây đã không được thực hiện đầy đủ rõ ràng cho các nhà giáo dục, phụ huynh và học sinh. Sau khi học được kinh nghiệm, Bộ GD & ĐT dự định tiến hành các cuộc tham vấn và các chiến dịch tiếp cận cộng đồng để nhận được sự hỗ trợ của công chúng cho chương trình giảng dạy mới. Bộ GD & ĐT cũng lập kế hoạch thí điểm chương trình giảng dạy cũng như đào tạo trực tuyến và trực tiếp để nâng cao kiến thức của giáo viên.
• Tăng cường năng lực giảng dạy
Đối với các giáo viên quen với phương pháp giảng dạy truyền thống, việc thay đổi phương pháp giảng dạy và bồi dưỡng các kỹ năng mới có thể hơi khó khăn. Phát triển các kỹ năng bậc cao đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức sâu sắc hơn về chủ đề của họ và kỹ năng sư phạm rộng hơn những gì cần thiết để truyền đạt kiến thức.
Ví dụ từ các quốc gia khác cho thấy rằng đáp ứng nhu cầu mới về kỹ năng và chuyên môn của giáo viên đòi hỏi các hình thức học tập chuyên nghiệp và bền vững.
Xây dựng năng lực giảng dạy cũng đòi hỏi sự hỗ trợ liên tục từ nhiều phía. Việc thiết lập các cấu trúc hỗ trợ thích hợp là rất quan trọng để giúp các giáo viên và hiệu trưởng thực hiện các mô hình sư phạm mới trong trường học. Ngoài ra, việc tạo ra cơ chế cho việc học tập và cộng tác chuyên nghiệp giữa các giáo viên và cụm trường học sẽ cho phép các nhà giáo dục học hỏi lẫn nhau và liên tục điều chỉnh phương pháp giảng dạy của họ.
Việt Nam đã và đang đặt ra mục tiêu phát triển dựa trên trên những thành công ban đầu để xây dựng nền giáo dục mới và chuẩn bị cho một nền kinh tế hiện đại ngày càng phát triển hơn.
Việc tạo ra cơ chế cho việc học tập và cộng tác chuyên nghiệp giữa các giáo viên và cụm trường học sẽ cho phép các nhà giáo dục học hỏi lẫn nhau và liên tục điều chỉnh phương pháp giảng dạy của họ.
