Khoảng trống của sản phẩm biểu tượng
Hàng nghìn năm lịch sử của Việt Nam đã để lại một kho tàng di sản khổng lồ với hàng vạn di tích, hàng trăm lễ hội, đa dạng loại hình nghệ thuật truyền thống cùng những câu chuyện dựng nước giữ nước đã trở thành ký ức chung của dân tộc. Hiếm có quốc gia nào trong khu vực sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú đến thế. Thế nhưng nghịch lý thay, khi nói về những chương trình biểu diễn đủ sức trở thành biểu tượng của một điểm đến và giữ chân du khách thêm một đêm chỉ để thưởng thức, Việt Nam vẫn chưa có cái tên nào thực sự được nhận diện trên bản đồ du lịch văn hóa thế giới.
Khoảng trống này không chỉ nằm ở lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn. Đó là bài toán cốt lõi của công nghiệp văn hóa. Một quốc gia có thể giàu di sản, nhưng nếu những giá trị ấy vẫn tồn tại rời rạc, khó chuyển hóa thành sản phẩm hoàn chỉnh, có khả năng chạm đến cảm xúc công chúng và vận hành theo cơ chế thị trường, thì di sản khó trở thành nguồn lực phát triển thực sự.
 |
Việt Nam sở hữu nhiều tiềm năng để phát triển công nghiệp văn hóa mạnh mẽ |
Trong bối cảnh các quốc gia ngày càng cạnh tranh bằng sức mạnh mềm, một chương trình biểu diễn mang tính biểu tượng không còn là sản phẩm giải trí đơn thuần. Đó là cách một dân tộc kể câu chuyện của mình bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, biến lịch sử, văn hóa và bản sắc thành trải nghiệm sống động mà du khách sẵn sàng chi trả. Xa hơn nữa, đó chính là điểm khởi đầu cho một chuỗi giá trị kinh tế từ du lịch đêm, truyền thông, bản quyền cho đến các sản phẩm sáng tạo phái sinh.
Đây cũng là định hướng chiến lược mà Việt Nam đang theo đuổi. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa đều nhấn mạnh rằng văn hóa phải là nền tảng tinh thần của xã hội đồng thời trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.
Để hiện thực hóa điều đó, không thể chỉ dừng lại ở bảo tồn di sản hay tổ chức các sự kiện theo mùa vụ. Điều cần thiết hơn là xây dựng những sản phẩm có sức sống lâu dài, đủ khả năng trở thành biểu tượng, thu hút công chúng và tạo ra giá trị kinh tế bền vững.
 |
Show thực cảnh Tinh hoa Việt Nam được là là một trong những màn trình diễn ấn tượng và hiện đại trong những năm gần đây |
Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Tập đoàn Truyền thông Lê, phân tích rõ. Công nghiệp văn hóa không được đo bằng một sản phẩm đơn lẻ mà bằng khả năng hình thành cả một hệ sinh thái từ sản phẩm đó. Một show diễn thành công không kết thúc khi màn hạ. Từ tác phẩm ấy có thể mở rộng thành lưu niệm, trải nghiệm tương tác, nội dung số, bản quyền và nhiều hình thức khai thác khác. Công chúng ngày nay không chỉ tìm kiếm một buổi biểu diễn mà là một hành trình trải nghiệm văn hóa trọn vẹn, đủ sức lưu giữ trong ký ức và thôi thúc họ chia sẻ với người khác.
Nhìn từ góc độ đó, khoảng trống lớn nhất của công nghiệp văn hóa Việt Nam không nằm ở việc thiếu những câu chuyện để kể. Điều còn thiếu chính là một chương trình biểu diễn mang tầm biểu tượng, đủ sức chưng cất tinh hoa dân tộc thành tác phẩm nghệ thuật đại diện cho hình ảnh Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Khi ấy, du khách sẽ nhớ về Việt Nam không chỉ qua những danh lam thắng cảnh mà còn qua một trải nghiệm nghệ thuật chỉ có thể tìm thấy trên mảnh đất này.
Khi sân khấu trở thành thương hiệu điểm đến
Nếu nhìn vào những chương trình biểu diễn nổi tiếng trên thế giới, người ta dễ nhận ra rằng thành công của chúng không bắt nguồn từ quy mô sân khấu hay mức đầu tư khổng lồ. Điều tạo nên sức sống lâu dài chính là khả năng biến lịch sử, văn hóa và bản sắc địa phương thành trải nghiệm độc đáo mà khán giả không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác.
Tại Pháp, Puy du Fou đã trở thành một hiện tượng du lịch nhờ cách kể lại lịch sử nước Pháp qua những màn tái hiện sống động, hoành tráng với hàng trăm nghệ sĩ và khán giả được tham gia vào vai trò của chính nhân vật lịch sử. Mô hình này không cạnh tranh bằng trò chơi hiện đại mà tập trung vào hành trình nhập vai, giúp kéo dài thời gian lưu trú của du khách và thúc đẩy kinh tế địa phương mạnh mẽ.
 |
Show diễn tại Puy du Fou được xem là "tấm vé vượt thời gian" để tìm hiểu lịch sử nước Pháp |
Ở Trung Quốc, chuỗi chương trình Ấn tượng (Impression) của đạo diễn Trương Nghệ Mưu nổi bật với việc sử dụng không gian thực tế làm sân khấu. Đặc biệt, Ấn tượng Lưu Tam Tỷ (Impression Liu Sanjie) lấy chính sông nước Quế Lâm làm bối cảnh, kết hợp ánh sáng, âm nhạc và hàng trăm nghệ sĩ để tạo nên bức tranh sống động hòa quyện giữa thiên nhiên hùng vĩ và nghệ thuật, thu hút hàng triệu du khách mỗi năm.
Hàn Quốc lại chọn hướng đi riêng. Nanta gần như không sử dụng lời thoại nhưng vẫn chinh phục khán giả toàn cầu nhờ ngôn ngữ biểu đạt phổ quát được xây dựng từ nhịp điệu trống, âm nhạc sôi động và những tình huống hài hước lấy cảm hứng từ đời sống hàng ngày. Nhờ đó, vở diễn đã lưu diễn thành công tại hàng chục quốc gia. Trong khi đó, La Perle tại Dubai gây ấn tượng bởi sân khấu công nghệ cao với hiệu ứng nước, lửa và xiếc đỉnh cao, nhưng điều khiến khán giả nhớ mãi vẫn là cách kể câu chuyện văn hóa Trung Đông một cách hiện đại, giàu cảm xúc.
Điểm chung của những mô hình này không nằm ở công nghệ hay quy mô đầu tư, mà ở tư duy phát triển sản phẩm. Mỗi chương trình đều được xây dựng như một tài sản văn hóa có khả năng sinh ra giá trị lâu dài sau đêm diễn. Một vở diễn thành công không kết thúc khi khán giả rời khỏi nhà hát. Từ đó có thể mở rộng thành sản phẩm lưu niệm, xuất bản, trò chơi, tour trải nghiệm, nội dung số, bản quyền và những mùa diễn tiếp theo. Chính quá trình mở rộng liên tục ấy mới tạo nên giá trị bền vững của công nghiệp văn hóa.
 |
Show Ấn tượng Lưu Tam Tỷ của Trương Nghệ Mưu |
Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc của Tập đoàn Truyền thông Lê (Le Group of Companies) cho rằng: "Công nghiệp văn hóa không phải là một sản phẩm đơn lẻ mà là một chuỗi tài sản sở hữu trí tuệ có thể tiếp tục phát triển thành nhiều sản phẩm khác nhau".
Theo ông Lê Quốc Vinh, trong bối cảnh hiện nay, khán giả không còn chỉ mua một tấm vé để xem biểu diễn. Họ tìm kiếm cả một hệ sinh thái trải nghiệm trước, trong và sau chương trình. Đó cũng là nền tảng để một tác phẩm nghệ thuật vươn lên thành thương hiệu văn hóa có khả năng tạo doanh thu và lan tỏa hình ảnh quốc gia.
Nhìn từ những kinh nghiệm quốc tế ấy, có thể thấy khoảng cách giữa Việt Nam và các nước có ngành công nghiệp biểu diễn phát triển không chỉ nằm ở công nghệ hay nguồn lực đầu tư. Điều còn thiếu là một mô hình đủ sức kết nối nghệ thuật, du lịch và công nghiệp sáng tạo thành một hệ sinh thái thống nhất. Ở đó, một chương trình biểu diễn không chỉ dừng lại ở giá trị thưởng thức mà còn tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế, văn hóa và sức lan tỏa trong thời gian dài.
Phép thử chiến lược “Đất nước Thiên Hùng Ca”
Nếu bài học từ các mô hình quốc tế cho thấy một chương trình biểu diễn chỉ thực sự thành công khi trở thành hạt nhân của cả một hệ sinh thái văn hóa, thì “Đất nước Thiên Hùng Ca” tại Vinpearl Theatre có thể được xem là một phép thử đáng chú ý đối với công nghiệp văn hóa Việt Nam. Điều tạo nên sự khác biệt không chỉ là quy mô đầu tư, mà là cách chương trình lựa chọn lịch sử và văn hóa dân tộc làm chất liệu để xây dựng một sản phẩm hướng tới thị trường.
Trong 75 phút, chương trình được cấu trúc thành sáu chương diễn, tái hiện hành trình 4.000 năm dựng nước và giữ nước qua những dấu mốc tiêu biểu, từ huyền sử Lạc Long Quân, Âu Cơ, thời đại Hùng Vương, chiến thắng Bạch Đằng, vương triều Trần đến khát vọng hòa bình và phát triển của Việt Nam hôm nay.
Thay vì kể lại lịch sử theo lối minh họa, ê kíp sử dụng ngôn ngữ của múa, xiếc, âm nhạc và sân khấu nhập vai để tạo nên những đại cảnh giàu cảm xúc như dòng thác thóc giữa khán phòng, chiến thuyền lao ra trong trận Bạch Đằng hay lá cờ Tổ quốc phủ kín không gian sân khấu. Hơn 100 nghệ sĩ cùng hơn 10.000 giờ nghiên cứu, sáng tạo và tập luyện cho thấy nỗ lực chuyển tải lịch sử bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, trong đó công nghệ được sử dụng để phục vụ câu chuyện chứ không trở thành mục đích tự thân.
 |
Hình ảnh tại suất diễn sớm của Đất nước Thiên Hùng Ca |
Điều đáng chú ý hơn nằm ở định hướng phát triển của dự án. Theo bà Ngô Thị Hương, Tổng Giám đốc Vinpearl, “Đất nước Thiên Hùng Ca” không đơn thuần là một chương trình biểu diễn mà là bước khởi đầu trong chiến lược dài hạn nhằm góp phần phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam.
Từ kinh nghiệm của nhiều quốc gia đã tạo sức hút cho điểm đến bằng các chương trình nghệ thuật quy mô lớn, Vinpearl mong muốn kể câu chuyện về Việt Nam bằng ngôn ngữ của cảm xúc để cả người Việt và bạn bè quốc tế đều có thể tiếp cận lịch sử, văn hóa một cách gần gũi. Trong định hướng đó, chương trình được xem là điểm khởi đầu cho chuỗi show diễn quy mô lớn của Vinpearl, hướng tới xây dựng Vinpearl Theatre thành trung tâm sáng tạo nghệ thuật hiện đại và điểm đến văn hóa mới.
Ba mục tiêu được đặt ra gồm khơi dậy tình yêu đất nước và niềm tự hào dân tộc, trở thành cánh cửa để du khách khám phá văn hóa Việt Nam bằng cảm xúc, đồng thời từng bước xây dựng một chương trình biểu diễn không thể bỏ lỡ khi đến Hà Nội. Dù được đầu tư hàng chục triệu USD, Vinpearl cho biết mục tiêu trước mắt không phải là tối đa hóa doanh thu mà là tạo dựng một sản phẩm văn hóa có sức sống lâu dài.
Ở góc độ người làm văn hóa, nhà báo Diễm Quỳnh cho rằng "Đất nước Thiên Hùng Ca" là chương trình bà sẵn sàng giới thiệu cho bạn bè quốc tế khi đến Việt Nam. Theo bà, những đại cảnh giàu tính thị giác như trận Bạch Đằng hay các hiệu ứng nước, lửa có khả năng lan tỏa mạnh trên mạng xã hội, từ đó khơi gợi sự tò mò và kéo khán giả trẻ đến với lịch sử bằng trải nghiệm trực tiếp.
 |
| Không chỉ lan tỏa giá trị văn hóa, show diễn còn gợi mở hướng phát triển du lịch yêu nước bằng nghệ thuật biểu diễn |
Tiến sĩ Trịnh Lê Anh cũng nhận định những chương trình như vậy có thể mở ra hướng phát triển cho "du lịch yêu nước", khi lịch sử và bản sắc dân tộc không chỉ được tiếp cận qua di tích hay bảo tàng mà còn thông qua nghệ thuật biểu diễn.
Tuy vậy, từ một chương trình được đầu tư lớn đến một thương hiệu văn hóa quốc gia vẫn là một chặng đường dài. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy thành công không được quyết định ở đêm công diễn đầu tiên mà ở khả năng duy trì sức hút qua nhiều năm, liên tục làm mới nội dung và mở rộng thành một hệ sinh thái sáng tạo gồm bản quyền, sản phẩm lưu niệm, nội dung số, các mùa diễn mới, hoạt động giáo dục hay thậm chí xuất khẩu mô hình biểu diễn. Song hành với đó là việc xây dựng đội ngũ nghệ sĩ, kỹ thuật viên và nhà sản xuất đủ năng lực để bảo đảm chất lượng qua hàng nghìn suất diễn.
Đó cũng sẽ là thước đo đối với “Đất nước Thiên Hùng Ca”. Nếu chỉ dừng ở quy mô đầu tư và hiệu ứng truyền thông, chương trình sẽ là một sự kiện nghệ thuật đáng chú ý. Nhưng nếu từng bước hình thành được một hệ sinh thái sáng tạo vận hành bền vững theo cơ chế thị trường, đây có thể trở thành một trong những mô hình đầu tiên góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa mà Việt Nam đang hướng tới.
