Một khoảng trống trong giáo dục cứ ngày một lớn hơn và trước những con sóng dồn dập của công nghệ hóa, số hóa, thương mại hóa, khoảng trống đó đang để lại những hệ quả thật đáng sợ về sức khỏe tinh thần.
Nó đáng sợ vì trong một không gian đậm chất giáo dục mà con người không thể đối thoại được với nhau, không đồng cảm và tin tưởng được nhau. Đó là hệ quả của mối quan hệ đã mất kết nối nên mới dẫn tới những hành vi thiếu tôn trọng như vậy.
Hành vi có lỗi nhưng cảm xúc không có lỗi. Sự bất an của đứa trẻ và nỗi bức xúc của cô giáo không biết phải bày tỏ như thế nào, không biết kiểm soát ra sao bởi họ chưa bao giờ được biết và thực hành về điều đó. Việc dạy và học đang chạy theo kỷ luật, thành tích nên cả thầy lẫn trò đều không biết phải xử trí thế nào với những vấn đề về tâm lý, cảm xúc, tinh thần - đó cũng là điều dễ hiểu.
Nhưng vấn đề không chỉ dừng lại ở việc xin lỗi, kiểm điểm và rút kinh nghiệm. Vấn đề nằm ở chỗ khi bất an bên trong đầy dần bên trong đứa trẻ có thể trở nên vô nhân tính. Còn khi bức xúc của người giáo viên không có lối thoát, công việc giảng dạy thậm chí còn trở nên độc hại với nhiều thế hệ học sinh. Hạt giống bất an ở bên trong là mầm mống cho mâu thuẫn, kỳ thị, bạo lực, là tàn phá thiên nhiên và làm mất kết nối giữa con người với con người…
Tự dưng thấy “giáo dục hòa bình” không còn là một tuyên ngôn xa xỉ nữa mà thật cấp thiết và khẩn trương hơn bao giờ hết. Từ chỗ giáo dục hòa bình là để tăng cường hiểu biết quốc tế, tiến đến góp phần xây dựng văn hóa hòa bình, rồi trở thành hành động để đạt mục tiêu phát triển bền vững và, trong bối cảnh thế giới hiện nay, giáo dục hòa bình cần phải trở thành một công cụ để chuyển hóa con người và xã hội.
Khuyến nghị của UNESCO về Giáo dục Hòa bình 2023 cho thấy nền hòa bình trên thế giới sẽ khó mà đạt được nếu mỗi con người không tìm thấy bình an trong chính mình. Vì thế hòa bình không chỉ nằm ở các cam kết chính trị, không đạt được chỉ bằng các chính sách tiến bộ. Hòa bình cần được nuôi dưỡng sâu hơn nữa, từ gốc rễ của nhận thức, cảm xúc và hành vi của con người.
 |
12 mục tiêu học tập trong Khuyến nghị Giáo dục Hòa bình 2023 |
Khuyến nghị về Giáo dục Hòa bình 2023 của UNESCO đã “nâng cấp độ cảnh báo” có thể gọi là cao nhất để thúc đẩy hòa bình, quyền con người và phát triển bền vững:
Nó bao gồm mọi hình thức, mọi cấp độ, mọi môi trường chứ không chỉ là giáo dục trong trường học truyền thống. Có nghĩa là không chỉ giáo dục chính quy mà phải coi giáo dục suốt đời, giáo dục ở gia đình, giáo dục cộng đồng cũng là môi trường quan trọng để giáo dục hòa bình. Nguy cơ xung đột không chỉ đến trong lớp học, ở gia đình hay ngoài đường phố mà còn trên màn hình của những chiếc điện thoại và laptop, qua các phương tiện truyền thông đa phương tiện. Hòa bình có thể bị tấn công bởi chính những phát kiến của con người về AI, công nghệ gene, năng lượng, tự động hóa, thực tế ảo…
Các chủ đề của giáo dục hòa bình đã mở rất rộng, không chỉ bao hàm mối quan hệ con người với con người mà cả cách chúng ta ứng xử với thiên nhiên, ứng dụng khoa học-công nghệ phi đạo đức, tiêu dùng dẫn đến tận diệt tài nguyên, khai thác thương mại đến mức xói mòn những giá trị cảm xúc v.v… Do đó, giáo dục hòa bình đi liền với các vấn đề về biến đổi khí hậu, an ninh số, đa dạng văn hóa, sức khỏe tinh thần và thể chất …
Kết quả của giáo dục hòa bình không chỉ là tác động đến hiểu biết mà cần tạo ra chuyển hóa để đạt được những thay đổi về kỹ năng, thái độ, hành vi của con người. Chưa bao giờ khuyến nghị của UNESCO thường chỉ tiếp cận ở cấp chính sách vĩ mô lại nhấn mạnh vai trò thay đổi của từng cá nhân đến như vậy. 12 mục tiêu học tập trong Khuyến nghị Giáo dục Hòa bình 2023 cho thấy con người đang phải chịu những thách thức lớn thế nào trong thế ký 21 này.
Để triển khai, UNESCO hướng dẫn việc đưa giáo dục hòa bình vào toàn bộ hệ thống giáo dục, từ quản trị trường học, xây dựng chương trình, đánh giá giáo viên cho đến việc kết nối với phụ huynh, liên kết với các tổ chức xã hội v.v… Không chỉ thiết kế, triển khai mà còn xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá định kỳ để đo lường tác động và đảm bảo việc triển khai lâu dài.
Giáo dục hòa bình là nền tảng để quyền con người được tôn trọng và mục tiêu phát triển bền vững mới trở nên khả thi trong thực tiễn. Chúng ta không thể có trường học an toàn khi những con người trong đó luôn cảm thấy bất an và căng thẳng. Sự phát triển về kinh tế, công nghệ hay thương mại cũng không thể đem lại hạnh phúc cho con người khi môi trường sống và học tập bị mất kết nối, vô cảm và thiếu lòng trắc ẩn.
 |
Trung tâm Inner Space trực thuộc Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam |
Vậy mà ở một góc nhỏ ven đường Âu Cơ (Hà Nội) có một không gian xanh mát và bình yên đến lạ. Chỉ cần bước qua cánh cổng bạn sẽ thấy ngay dòng chữ “Khi ta thay đổi, Thế giới thay đổi”. Đây là trụ sở của Trung tâm Inner Space, một đơn vị trực thuộc Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam, nơi cụ thể hóa những lý tưởng hòa bình của UNESCO bằng việc gieo trồng những hạt giống bình an cho tâm hồn.
20 năm hoạt động là 20 năm những tình nguyện viên ở đây bền bỉ với những khóa học về nhận thức bản thân, phát triển sức mạnh nội tâm, lan tỏa các chương trình như Triệu Triệu Việc Tốt, Chạm Vào Bình Yên, giúp nâng cao đời sống tinh thần của cá nhân và tạo tác động tich cực tới cộng đồng.
Hàng ngàn lượt người đã tới để trải nghiệm các hoạt động “Chạm vào bình yên”. Họ đã đi từ ngạc nhiên này tới ngạc nhiên khác khi ban đầu chỉ là nhu cầu được thư giãn, được nghỉ ngơi trong tĩnh lặng rồi họ lắng nghe được những suy nghĩ, cảm xúc của mình, nhận ra vì sao mình đã hành động thế này và ứng xử thế kia. Cứ tự nhiên như như một dòng chảy, bình an trở lại trong mỗi người đã vun đắp nên những mối quan hệ ấm áp và tạo dựng nên những tập thể đoàn kết, hợp tác. Hoạt động của Inner Space đã đến với nhiều bệnh viện, trường học, khu công nghiệp, cơ quan, doanh nghiệp … để phục vụ người dân. Ở đâu các chương trình cũng để lại những ấn tượng sâu sắc, được đánh giá cao bởi ý nghĩa xã hội nhân văn và hiệu quả bền vững.
 |
Chương trình của Inner Space tại các trường học |
Hợp tác của Inner Space với các trường học thực sự là một bước đột phá, thúc đẩy mạnh mẽ Khuyến nghị Giáo dục Hòa bình của UNESCO. Không chỉ học sinh mà nhiều giáo viên lần đầu tiên được khám phá đời sống nội tâm, nhận biết suy nghĩ, cảm xúc của mình và thấu hiểu được người khác. Các hoạt động được thiết kế thành các trò chơi và trải nghiệm nên rất cuốn hút và tạo tác động chuyển hóa cao. Vài nhận xét và gửi gắm tới chương trình của Inner Space:
“...vấn đề được học rất thú vị, phong phú đi sâu vào tiềm thức giúp chuyển hoá từ nội tâm… Tôi đánh giá rất cao tầm nhìn của BGH, khi không chọn đổi mới phương pháp hay chuyển đổi số... mà chọn chủ để chuyển hoá từ bên trong...
“Tôi rất trân trọng những phút giây được tĩnh lặng, chiêm nghiệm và học hỏi. Đây thật sự là trải nghiệm quý giá giúp tôi làm mới mình trong hành trình giáo dục.”
“Điều quý giá nhất với tôi sau khóa học là cảm giác bình an nội tâm. Tôi thấy mình kiên nhẫn hơn và có thêm động lực để dạy học.”
 |
Chương trình Chạm vào bình yên |
Từ 14-30/11/2025, Không gian Trải nghiệm Chạm vào Bình Yên số #6 với chủ đề "ĐỘC BẢN - khám phá chất riêng của bạn" sẽ bắt đầu. Đây sẽ là dịp để mỗi người quay về khám phá những nét độc đáo, bản sắc của riêng mình. Hiểu mình không chỉ để sống bình an mà còn là nhận ra sức mạnh ở bên trong của mỗi người, tỏa sáng vẻ đẹp riêng vốn có và tạo dựng các mối quan hệ hài hòa.
Mời bạn đến với Chạm vào bình và chia sẻ chương trình tới nhiều người khác để lan tỏa một hoạt động trải nghiệm bình an rất ý nghĩa trong thời điểm cuối năm đầy hối hả, bận rộn này. Cũng như tất cả những hoạt động khác của Inner Space, mọi chương trình đều không tính phí. Thông tin chi tiết tại link: Độc bản.
