Theo quy định mới chính thức có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, các ngân hàng buộc phải rà soát nghiêm ngặt hồ sơ xin vay vốn nông nghiệp. Cụ thể, thông qua hệ thống dữ liệu ảnh vệ tinh do chính phủ cung cấp, phía ngân hàng sẽ xác minh xem có tồn tại hành vi xâm phạm thảm thực vật tại các trang trại của người vay hay không.
Trong trường hợp phát hiện bất kỳ hoạt động chặt phá nào diễn ra từ năm 2019 tại Amazon hay các vùng đất có rừng, người nông dân muốn tiếp cận nguồn vốn vay nông nghiệp ưu đãi từ chính phủ buộc phải xuất trình giấy phép khai thác hợp lệ để được giải ngân.
"Chúng tôi đã trao cho các giám đốc ngân hàng phụ trách giải ngân tín dụng trợ giá thành một thanh tra viên trực tiếp giám sát nạn phá rừng trái phép", ông Andre Lima, quan chức lãnh đạo nỗ lực chống phá rừng thuộc Bộ Môi trường Brazil, khẳng định.
Tuy nhiên, chính sách mới đang vấp phải làn sóng phản đối dữ dội từ ngành nông nghiệp Brazil. Với tiềm lực tài chính dồi dào, làn sóng chống đối chính phủ ngày càng tăng của lực lượng này có thể sẽ tác động mạnh đến cuộc bầu cử diễn ra vào tháng 10. Thậm chí, ngay chính Bộ Nông nghiệp cũng từng lên tiếng đề nghị bãi bỏ quy định trên vào cuối năm 2025.
Tuy nhiên, giới bảo vệ môi trường lập luận rằng chính phủ cần trang bị thêm những công cụ sắc bén hơn vào chiến lược chống phá rừng. Trong bối cảnh công tác thực thi pháp luật trên thực địa ngày càng gian nan, quy định mới này nhằm mục đích buộc những kẻ tàn phá rừng phải chùn bước thông qua việc chặn đứng hàng chục nghìn tỷ đồng tín dụng công trợ giá.
Theo phân tích dữ liệu công khai và ảnh vệ tinh do Tổ chức Sáng kiến Chính sách Khí hậu (CPI), một viện nghiên cứu có trụ sở tại Rio de Janeiro, chỉ ra rằng: khoảng 17% tổng nguồn vốn vay nông thôn được giải ngân từ năm 2020 đến 2024 đã đổ vào các trang trại thuộc những khu vực bị chặt phá trong giai đoạn 2020-2023.
Dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương nước này cho thấy quy định mới sẽ áp dụng đối với nguồn tín dụng nông thôn được liên bang trợ giá lên tới 53 tỷ USD, chiếm khoảng một phần ba tổng dư nợ cho vay nông nghiệp tại quốc gia này.
Quy định mới đồng thời sẽ giáng đòn vào "chứng thư tín dụng nông nghiệp”, một hình thức cho vay tư nhân đang phát triển chóng mặt. Nhờ chính sách miễn thuế thu nhập, đây trở thành một kênh đầu tư hấp dẫn đối với các nhà đầu tư cá nhân, và khoảng một nửa dòng vốn này được giải ngân qua các kênh tín dụng nông thôn tương tự tại hệ thống ngân hàng. Tính đến năm 2025, lượng vốn đổ vào loại chứng thư này đã tăng vọt lên mức 114 tỷ USD. Người nông dân chủ yếu sử dụng nguồn quỹ này để tái đầu tư trang trại và trang trải chi phí hoạt động, chẳng hạn như gieo trồng vụ mùa mới.
Ông Juliano Assuncao, Giám đốc điều hành Tổ chức CPI, nhận định: "Động thái này phát đi một thông điệp rõ ràng tới toàn ngành: Hệ thống tài chính sẽ không còn tiếp tay cho các hoạt động tàn phá rừng này".
Chính sách mới cùng những làn sóng phản đối theo sau đã phản ánh rõ nét cam kết mạnh mẽ của Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva đối với một trong những tuyên bố được quốc tế quan tâm nhất của ông: chấm dứt hoàn toàn nạn phá rừng tại Brazil vào năm 2030. Đây được xem là một mục tiêu vô cùng tham vọng đối với một quốc gia hiện vẫn đang đứng đầu thế giới về diện tích rừng nhiệt đới bị xóa sổ mỗi năm.
Động thái "đáp trả" từ giới nông nghiệp
Việc từ chối giải ngân tín dụng công cho một bộ phận nông dân tại các vùng biên giới nông nghiệp đang bùng nổ của Brazil có thể vấp phải sự phản đối lớn hơn từ giới quyền lực nông thôn, những thế lực vốn đã mang sẵn tâm lý hoài nghi đối với chính sách của chính phủ đương nhiệm. Hệ lụy từ động thái này có khả năng làm sụt giảm sự ủng hộ dành cho Tổng thống Lula tại các bang thuần nông như Mato Grosso và Goias, ngay trong thời điểm ông đang dốc sức cho chiến dịch tái tranh cử.
Đáng chú ý, quy định mới còn bao gồm một điều khoản chặn đứng nguồn tín dụng trợ giá đối với các trang trại nếu dòng vốn này được dùng để phát quang thảm thực vật bản địa, ngay cả khi người nông dân nắm trong tay giấy phép khai thác hợp pháp.
Quan chức Andre Lima khẳng định: "Họ vẫn có quyền thực hiện điều đó, nhưng phải bằng nguồn vốn cá nhân, tuyệt đối không dùng ngân sách công".
Những tranh luận xoay quanh quy định mới nhiều khả năng sẽ được đưa ra nghị trường Quốc hội, nơi Tổng thống Lula từng phải nhượng bộ trong hàng loạt vấn đề môi trường, điển hình là một đạo luật làm suy yếu quy trình cấp phép tại quốc gia Nam Mỹ này.
Liên đoàn Nông nghiệp và Chăn nuôi Quốc gia Brazil (CNA), nhóm đại diện quyền lợi nông nghiệp, tuyên bố sẽ nỗ lực tác động để sửa đổi quy định trên tại Quốc hội, nơi quy tụ một nhóm nghị sĩ có thế lực cực lớn trong lĩnh vực nông nghiệp.
Trong một thông cáo chính thức, CNA cho rằng các công cụ sử dụng ảnh vệ tinh của chính phủ để phát hiện nạn phá rừng vẫn tồn tại sai sót, qua đó có thể dẫn đến việc các ngân hàng từ chối cấp tín dụng một cách thiếu công bằng.
Tuy nhiên, dữ liệu từ hai nghiên cứu học thuật thực hiện trong giai đoạn 2019-2021 lại chỉ ra rằng hệ thống vệ tinh theo dõi của chính phủ mang tên Prodes đạt độ chính xác lên tới 93%. Các nghiên cứu này cũng ghi nhận hệ thống Prodes thường mắc lỗi bỏ sót các khu vực bị chặt phá thay vì báo cáo sai sự thật về những địa điểm không hề xảy ra tình trạng này.
Bên cạnh những hạn chế về mặt kỹ thuật, CNA lập luận trong thông cáo rằng chính sách mới "đang chuyển dịch những trách nhiệm không thuộc về hệ thống tài chính sang cho họ gánh vác".
Trên thực tế, các quy định trước đây của chính phủ đã từng lồng ghép vai trò của hệ thống ngân hàng vào việc thực thi chính sách môi trường. Điển hình như năm 2008, chính quyền đã chặn nguồn tín dụng đối với những trang trại phải nhận án phạt vi phạm môi trường. Hay gần đây hơn, năm 2024, một quy định mới tiếp tục cấm các trang trại nằm trong khu bảo tồn tiếp cận nguồn vốn vay.
Về phía ngành tài chính, các nhóm đại diện trong ngành không đưa ra bất kỳ lời phản hồi nào về đạo luật mới. Ngược lại, họ khẳng định biện pháp này góp phần củng cố những cam kết phát triển bền vững mà họ đã và đang duy trì.
Hiệp hội Ngân hàng Brazil (Febraban) khẳng định các biện pháp trên góp phần củng cố những cam kết phát triển bền vững của họ, đồng thời đảm bảo các quyết định vận hành của ngân hàng được đưa ra một cách an toàn.
Một giám đốc cấp cao từ một ngân hàng lớn nhận định biện pháp này có thể giúp các tổ chức tín dụng giảm thiểu rủi ro thông qua việc từ chối hồ sơ vay của những nông dân có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng trong tương lai do vướng mắc các vấn đề môi trường.
Vị lãnh đạo ngân hàng này chia sẻ: "Khi những đối tượng vi phạm quy định sinh thái phải đối mặt với các lệnh tẩy chay hoặc bị đưa vào danh sách đen, rủi ro không thu hồi được nợ của chúng tôi sẽ lập tức gia tăng".
