Theo Nikkei Asia ngày 30/5, giới khoa học và cơ quan khí tượng đang cảnh báo nguy cơ xuất hiện một đợt El Nino cực mạnh trong năm 2026, có thể gây ra hạn hán trên diện rộng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đẩy giá lương thực tăng cao và gây sức ép lên nhiều ngành kinh tế phụ thuộc vào nguồn nước.
Tại thị trấn nông nghiệp Botolan ở Philippines, mùa gieo trồng lúa đang đến gần nhưng lượng mưa theo mùa vẫn chưa xuất hiện như thường lệ. Nông dân địa phương cho biết tình trạng khô hạn hiện nay gợi nhớ giai đoạn El Nino 2023-2024, khi nhiều cánh đồng nứt nẻ và sản lượng sụt giảm mạnh. Ông Ronaldo Dilag, một nông dân trồng lúa tại khu vực, lo ngại sản lượng năm nay có thể chỉ đạt khoảng một nửa bình thường nếu El Nino quay trở lại với cường độ mạnh.
Nỗi lo tương tự đang lan rộng tại nhiều quốc gia châu Á - Thái Bình Dương. Một số nhà khí tượng học cho rằng điều kiện hiện nay đang hình thành một đợt El Nino siêu mạnh, tương đương những hiện tượng cực đoan hiếm gặp trong khoảng 150 năm qua.
Theo các mô hình dự báo, nhiệt độ bề mặt tại khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương có thể vượt ngưỡng tăng 2 độ C so với trung bình dài hạn. Đây là tiêu chí để xác định nhóm El Nino mạnh nhất, vốn chỉ xuất hiện bốn lần trong vòng 50 năm qua.
Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) hiện đánh giá xác suất El Nino hình thành trong giai đoạn tháng 5 - 7 lên tới 82%, trong khi khả năng hiện tượng này đạt cấp độ “mạnh” hoặc “rất mạnh” vào tháng 9 là khoảng 57%.
Tại Ấn Độ, Cơ quan Khí tượng nước này cảnh báo nguy cơ nắng nóng kéo dài trong tháng 6 có thể gây tác động lớn đến sức khỏe cộng đồng, nguồn nước, tiêu thụ điện và các dịch vụ thiết yếu. Dự báo mới nhất cho thấy lượng mưa gió mùa từ tháng 6 đến tháng 9 có thể thấp hơn khoảng 10% so với trung bình nhiều năm.
Đối với nông dân, rủi ro không chỉ đến từ thiếu mưa mà còn từ nhiệt độ cực đoan. Bà Pranjul Bhandari, chuyên gia kinh tế của HSBC tại Ấn Độ, cho rằng trong các năm El Nino, nhiệt độ thường tăng mạnh ngay cả khi lượng mưa không giảm quá sâu. Điều này khiến thiệt hại lan rộng từ rau quả sang các loại cây lương thực như ngũ cốc, đậu và hạt có dầu, thậm chí ảnh hưởng cả ngành chăn nuôi.
Bang Maharashtra, một trong những vùng nông nghiệp lớn nhất Ấn Độ, từng chịu thiếu hụt lượng mưa tới 40% trong El Nino năm 2015, khiến sản lượng nhiều loại cây trồng suy giảm và làm gia tăng áp lực tài chính đối với nông dân.
Không chỉ nông nghiệp, El Nino còn được dự báo gây tác động dây chuyền lên nhiều lĩnh vực khác. Tại Malaysia, các hồ chứa lớn hiện đã xuống dưới 10% dung tích ở một số khu vực. Điều này làm dấy lên lo ngại về khả năng cung cấp nước cho thủy điện, công nghiệp và các trung tâm dữ liệu AI vốn cần lượng nước lớn để làm mát hệ thống.
Bà Jemilah Mahmood, Giám đốc Trung tâm Sức khỏe Hành tinh Sunway tại bang Selangor (Malaysia), cho rằng sự phát triển nhanh của ngành trung tâm dữ liệu có thể tạo ra căng thẳng mới giữa nhu cầu của doanh nghiệp và nhu cầu sử dụng nước của cộng đồng dân cư nếu hạn hán kéo dài.
Trong khi đó, nguy cơ cháy rừng và ô nhiễm không khí cũng được cảnh báo gia tăng tại Indonesia và Malaysia, nơi nhiều khu vực đất than bùn được khai phá để trồng cọ dầu. Trong điều kiện khô hạn, các đám cháy có thể lan rộng dưới lòng đất và tạo ra khói mù nghiêm trọng trên phạm vi khu vực.
Năm 2015, cháy rừng tại Indonesia đã tạo ra lớp khói mù dày đặc phủ khắp Đông Nam Á. Một nghiên cứu của Đại học Harvard và Đại học Columbia sau đó ước tính hơn 100.000 người tại khu vực tử vong sớm do ô nhiễm không khí liên quan các vụ cháy này.
Giới nghiên cứu cũng cảnh báo El Nino có thể gây tổn thất kinh tế toàn cầu lên tới hàng nghìn tỷ USD. Một nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ năm 2023 ước tính El Nino 1997 - 1998 đã gây thiệt hại khoảng 5.700 tỷ USD cho kinh tế thế giới.
Các chính phủ châu Á hiện bắt đầu triển khai biện pháp ứng phó. Malaysia đang chuẩn bị các phương án phân bổ và hạn chế sử dụng nước nếu hạn hán nghiêm trọng xảy ra. Indonesia theo dõi sát mực nước ngầm tại các vùng đất than bùn và sẵn sàng sử dụng biện pháp tạo mưa nhân tạo nếu cần thiết. Trong khi đó, Ấn Độ đang mở rộng hệ thống cấp nước và thúc đẩy các giống cây chịu hạn tốt hơn.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng các biện pháp này khó có thể loại bỏ hoàn toàn tác động của một đợt El Nino cực mạnh nếu hiện tượng thời tiết này thực sự hình thành trong nửa cuối năm 2026.
