Cảng Lộc An (xã Phước Hải) hiện mỗi ngày đón hàng chục lượt tàu cá ra vào, không khí luôn nhộn nhịp. Bên cạnh hoạt động bốc dỡ hải sản, đây còn là điểm hỗ trợ ngư dân tiếp cận và làm quen với công nghệ mới. Nhiều ngư dân đã chủ động tìm đến cán bộ quản lý cảng để được hướng dẫn cài đặt ứng dụng, thao tác ghi nhật ký điện tử trước mỗi chuyến biển.
Ông Huỳnh Văn Thìn, ngư dân xã Phước Hải cho biết, việc triển khai nhật ký khai thác điện tử ban đầu khiến ông gặp không ít bỡ ngỡ do chưa quen sử dụng điện thoại để ghi chép. Tuy nhiên, nhờ được cán bộ hướng dẫn tận tình, đến nay ông đã sử dụng thành thạo, đánh giá phương thức này thuận tiện và hiệu quả hơn so với cách ghi chép truyền thống trước đây.
Tương tự, ngư dân Lê Minh Nhật (xã Phước Hải), chia sẻ: “Ngư dân chúng tôi hiện phần lớn là người lớn tuổi, ít học, thực hiện ứng dụng công nghệ vào công việc đánh bắt rất khó khăn. Tuy nhiên, nhờ các cán bộ xã, nhân viên cảng cá hướng dẫn rất tận tình “cầm tay chỉ việc” nên đến nay đa phần chúng tôi đã sử dụng thành thạo nhật ký điện tử, mọi việc đơn giản, tiện lợi và nhanh chóng hơn trước đây rất nhiều. Giờ chúng tôi ngồi nhà hay bất cứ đâu đều có thể khai báo thông tin hoạt động của tàu cá mình qua App điện thoại”.
Từ năm 2023, một số tàu cá có chiều dài trên 15m tại xã Bình Châu đã được lựa chọn thí điểm hệ thống nhật ký khai thác điện tử. Khi tàu cập cảng, dữ liệu được trích xuất trực tiếp từ thiết bị hoặc phần mềm, giúp cơ quan chức năng nhanh chóng nắm bắt sản lượng khai thác, phục vụ xác nhận nguồn gốc thủy sản và tổng hợp báo cáo.
Ông Nguyễn Trường Chín, ngư dân xã Bình Châu, cho hay: “Ban đầu khi chưa tìm hiểu về nhật ký điện tử tôi cứ nghĩ là khó thao tác. Tuy nhiên, khi bắt tay vào sử dụng cũng khá dễ, chúng tôi không còn phải ghi chép thủ công mỗi ngày. Giờ chỉ cần thao tác trên phần mềm điện thoại là dữ liệu được lưu lại đầy đủ”.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh, hiện toàn thành phố có 4.445 tàu cá, trong đó có 80 tàu cá đánh bắt xã bờ đang triển khai thí điểm nhật ký khai thác thủy sản điện tử. Đây là bước đi quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số ngành thủy sản, đồng thời đáp ứng yêu cầu về quản lý khai thác theo hướng bền vững.
Hệ thống nhật ký điện tử đang giúp giảm đáng kể thời gian và sai sót trong ghi chép thủ công của các chủ tàu cá. Anh Nguyễn Văn Huy, nhân viên tại cảng Lộc An, cho rằng, việc nhập dữ liệu giờ đây chỉ cần vài thao tác đơn giản như thả lưới, thu lưới và cập nhật sản lượng. Khi tàu cập cảng, hệ thống sẽ tự động tổng hợp, in nhật ký để ngư dân ký xác nhận.
Trong khi đó, ông Cù Duy Cao Vỹ, đại diện Ban Quản lý Khu neo đậu tránh trú bão Bến Lội - Bình Châu (xã Bình Châu) nhận định, việc áp dụng nhật ký điện tử giúp minh bạch hóa nguồn gốc thủy sản, đồng thời hỗ trợ lực lượng chức năng giám sát sản lượng và hoạt động khai thác hiệu quả hơn.
Theo lộ trình, từ ngày 1/7/2026, nhật ký khai thác điện tử sẽ bắt buộc áp dụng đối với tàu cá có chiều dài từ 24m trở lên; từ ngày 1/9/2026 áp dụng với tàu từ 15m đến dưới 24m và từ ngày 1/1/2027 sẽ mở rộng đối với tàu từ 12m đến dưới 15m.
Phần mềm nhật ký khai thác điện tử được thiết kế với ưu điểm nổi bật là vẫn hoạt động ổn định trong điều kiện không có kết nối sóng điện thoại. Trong suốt quá trình khai thác trên biển, ngư dân vẫn có thể ghi chép đầy đủ dữ liệu, khi tàu di chuyển vào khu vực gần bờ có tín hiệu, toàn bộ thông tin sẽ tự động đồng bộ về hệ thống, bảo đảm tính liên tục, chính xác và không bị gián đoạn.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh Phạm Thị Na khẳng định, việc ứng dụng công nghệ nhật ký khai thác điện tử có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản, từ khâu khai thác trên biển, cập cảng đến chế biến và xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu khắt khe như Liên minh châu Âu. Qua đó, góp phần nâng cao tính minh bạch và giá trị của sản phẩm thủy sản Việt Nam.
“Trong thời gian tới, ngành sẽ triển khai đồng bộ hệ thống nhật ký khai thác điện tử. Hệ thống này cho phép ngư dân ghi nhận và báo cáo chính xác sản lượng, vị trí khai thác, qua đó phục vụ hiệu quả công tác truy xuất nguồn gốc và hướng tới quản lý nghề cá theo hướng hiện đại, bền vững”, bà Na nói.
Bên cạnh đó, việc triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý như hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS), nhật ký khai thác điện tử và kiểm soát sản lượng tại cảng được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam sớm gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” IUU sau hơn 9 năm nỗ lực thực hiện. Đây là điều kiện quan trọng để ngành thủy sản mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu và gia tăng giá trị kinh tế.
Dù mang lại nhiều lợi ích, quá trình triển khai vẫn đối mặt với không ít khó khăn, nhất là khi một bộ phận ngư dân còn hạn chế về kỹ năng công nghệ, chi phí đầu tư thiết bị còn cao. Trước thực tế này, các cơ quan chức năng và địa phương đang tăng cường tuyên truyền, tổ chức tập huấn, hỗ trợ cài đặt và sử dụng phần mềm cho ngư dân.
