Báo cáo năm 2025 của tổ chức March of Dimes, cứ 10 trẻ sơ sinh tại Mỹ thì có khoảng 1 trẻ bị sinh non vào năm 2024.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), “trẻ sơ sinh sống sót có thể gặp các vấn đề về hô hấp, khó khăn trong việc bú sữa, bại não, chậm phát triển, các vấn đề về thị lực và thính lực”.
Theo Viện Khoa học Sức khỏe Môi trường Mỹ, phthalates được biết là gây cản trở cơ chế sản xuất hormone của cơ thể, hay còn gọi là hệ thống nội tiết, và có liên quan đến các vấn đề về phát triển, sinh sản, não bộ, miễn dịch và các vấn đề khác. Viện này cho biết, ngay cả những rối loạn hormone nhỏ cũng có thể gây ra “những ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển và sinh học”.
Tiến sĩ Leonardo Trasande, tác giả chính của nghiên cứu mới và là chuyên gia nhi khoa tại Trường Y Grossman thuộc Đại học NYU Langone ở Thành phố New York, khẳng định: “Đây là một nhóm hóa chất nguy hiểm”.
Ông nhấn mạnh: “Trong bối cảnh tất cả những nỗ lực mà chúng ta đang thực hiện để có nhiều trẻ sơ sinh hơn Mỹ, chúng ta cũng nên đảm bảo rằng trẻ sơ sinh được sinh ra khỏe mạnh”.
Vị chuyên gia này chia sẻ: “Những dữ liệu này càng củng cố thêm nỗ lực đàm phán một hiệp ước về nhựa nhằm hạn chế các hóa chất gây hại thường được sử dụng trong nhựa”.
Ban chuyên trách của Hội đồng Hóa học Mỹ cho biết Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ đã tiến hành đánh giá rủi ro toàn diện về việc sử dụng DiNP theo Đạo luật Kiểm soát Chất độc hại và kết luận rằng chất này không gây ra “rủi ro không hợp lý đối với sức khỏe con người, người tiêu dùng, cộng đồng nói chung hoặc môi trường”.
Phthalates thường được gọi là hóa chất “có mặt ở khắp mọi nơi” vì chúng được sử dụng trong rất nhiều sản phẩm tiêu dùng: đồ chơi trẻ em, dụng cụ mỹ thuật, hộp đựng thực phẩm, sàn vinyl, rèm tắm, vòi tưới vườn, thiết bị y tế và nhiều hơn nữa.
Chúng cũng được dùng trong các sản phẩm chăm sóc cá nhân như chất khử mùi, sơn móng tay, nước hoa, gel và keo xịt tóc, dầu gội, xà phòng và kem dưỡng thể, giúp giữ mùi hương và cải thiện kết cấu sản phẩm.
Ngoài ra, phthalate còn là những chất phụ gia cũng được sử dụng trong loại màng bọc thực phẩm co giãn
Nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối liên hệ giữa phthalates với các vấn đề về sinh sản như dị tật bộ phận sinh dục và tinh hoàn ẩn ở bé trai, cũng như số lượng tinh trùng thấp và nồng độ testosterone giảm ở nam giới trưởng thành. Các nghiên cứu cũng đã liên kết phthalates với bệnh béo phì ở trẻ em, hen suyễn, các vấn đề về tim mạch và ung thư.
Một nghiên cứu năm 2021 cho thấy phthalates có thể góp phần gây ra từ 91.000 đến 107.000 ca tử vong sớm mỗi năm ở những người từ 55 đến 64 tuổi tại Mỹ, đặc biệt là do bệnh tim.
Các chất hóa học này có thể góp phần gây ra sinh non và tử vong ở trẻ sơ sinh như thế nào? Mặc dù cần nhiều nghiên cứu hơn nữa, các nhà khoa học đã có một số giả thuyết.
Các nhà khoa học cho rằng một trong những cơ chế có thể là sự gián đoạn chức năng của nhau thai, nguồn cung cấp oxy và dinh dưỡng cho thai nhi. Phthalates làm suy yếu bộ phận này, dẫn đến tình trạng suy nhau thai, nguyên nhân hàng đầu gây sinh non tự nhiên.
Ngoài ra, tình trạng viêm có thể làm suy yếu sự bám dính của nhau thai vào thành tử cung, dẫn đến vỡ ối và kích hoạt cơn co tử cung, những yếu tố có thể gây sinh non.
Nghiên cứu mới được công bố ngày 31/3 trên tạp chí eClinicalMedicine, đã xem xét tác động của DEHP và DiNP trên 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát quốc gia quy mô lớn ở Canada, châu Âu và Mỹ, cũng như các ước tính từ các nghiên cứu trước đó ở các khu vực trên thế giới không thu thập dữ liệu riêng.
Châu Phi, Trung Đông và Nam Á là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi gánh nặng sức khỏe do sinh non. Nghiên cứu cho biết, một số khu vực này có ngành công nghiệp nhựa phát triển nhanh chóng và lượng rác thải nhựa toàn cầu ở mức cao.
Các tác giả cho biết, cuộc điều tra không nhằm mục đích xác định rằng DEHP và DiNP trực tiếp hoặc riêng lẻ gây ra sinh non, cũng như không phân tích các loại phthalate khác.
Tiến sĩ Donghai Liang, chuyên gia về sức khỏe môi trường tại Trường Y tế Công cộng Rollins thuộc Đại học Emory ở Atlanta, cho biết: “DEHP là một trong những phthalate được nghiên cứu rộng rãi nhất liên quan đến sinh non, vì vậy có cơ sở dịch tễ học vững chắc hơn để mô hình hóa sự đóng góp của nó. DiNP được đưa vào vì nó là chất thay thế phổ biến cho DEHP và ngày càng trở nên quan trọng khi các ngành công nghiệp chuyển dần khỏi các phthalate cũ hơn”.
Ông chia sẻ thêm: “Tuy nhiên, tôi không cho rằng chỉ có hai loại phthalate này mới quan trọng. Mối lo ngại rộng hơn thực sự là về phthalate nói chung và việc chỉ tập trung vào một hoặc hai loại tại một thời điểm có thể đánh giá thấp rủi ro tổng thể”.
Trên thực tế, các nhà sản xuất thường tìm kiếm các chất thay thế cho những hóa chất mà khoa học đã chứng minh có liên quan đến tác hại đối với sức khỏe và đang bị chính phủ liên bang và tiểu bang quản lý. Ví dụ, vào năm 2008, Mỹ đã cấm DEHP ở nồng độ lớn hơn 0,1% trong đồ chơi trẻ em và các vật dụng chăm sóc trẻ em, và hai tiểu bang California và Bắc Carolina đang nỗ lực cấm DEHP trong túi dung dịch truyền tĩnh mạch.
Tiến sĩ Trasande nói rằng: “Chúng ta đang chơi một trò chơi nguy hiểm kiểu “đập chuột” với các hóa chất độc hại”. Ông cũng cho biết thêm: “Chúng ta đang ở trong tình huống mà những lo ngại về một hóa chất nào đó được nêu ra, và ngành công nghiệp chỉ đơn giản là thay thế nó bằng một hóa chất tương tự có thể gây ra những tác hại tương tự, thậm chí còn tồi tệ hơn”.
Tin tốt là các chuyên gia cho biết, phthalate có thời gian bán hủy ngắn và sẽ được đào thải khỏi cơ thể trong vòng vài ngày. Do đó, việc lên kế hoạch cẩn thận để tránh sử dụng nhựa có thể mang lại tác động đáng kể.
Các chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng nên:
- Chọn các sản phẩm chăm sóc cá nhân được dán nhãn “không chứa phthalate”. Kiểm tra danh sách thành phần để tìm các thuật ngữ như diethyl phthalate (DEP), dibutyl phthalate (DBP) và benzyl butyl phthalate (BBzP). Tuy nhiên, nhãn sản phẩm không phải lúc nào cũng liệt kê các chất hóa học một cách nhất quán. Ví dụ, trong các sản phẩm chăm sóc cá nhân, phthalates thường được liệt kê dưới các thuật ngữ chung chung như "hương liệu" hoặc "nước hoa”.
- Tuyệt đối không dùng lò vi sóng hoặc rửa đồ nhựa bằng máy rửa bát, vì nhiệt độ cao khiến hóa chất dễ rò rỉ ra ngoài.
- Sử dụng hệ thống thông gió tốt để cải thiện chất lượng không khí trong nhà và hút bụi thường xuyên, vì phthalates có thể tích tụ trong bụi nhà.
Tuy vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng việc phơi nhiễm hóa chất này rất phổ biến và khó tránh hoàn toàn. Do đó, giải pháp hiệu quả nhất không thể chỉ dựa vào hành vi cá nhân, mà cần đến các biện pháp ở cấp độ chính sách như siết chặt quy định, cải tiến sản phẩm an toàn hơn, minh bạch nhãn mác và quản lý môi trường chặt chẽ hơn.
