 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump, phải, trong cuộc gặp Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tại Scotland ngày 27/7/2025. Ảnh: REUTERS/TTXVN |
Theo trang tin châu Âu EUToday ngày 5/12, Mỹ đang tích cực vận động hành lang các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) phản đối kế hoạch sử dụng tài sản bị đóng băng của Ngân hàng Trung ương Nga làm tài sản đảm bảo cho một khoản vay cứu trợ lớn trị giá 90 tỷ euro cho Ukraine. Động thái này làm nổi bật những rạn nứt ngày càng sâu sắc giữa Washington và các thủ đô châu Âu về cách thức tài trợ cho Ukraine và sử dụng nguồn tài sản dự trữ của Nga.
Mỹ muốn giữ đòn bẩy: Bảo toàn tài sản Nga
Theo các nhà ngoại giao châu Âu được Bloomberg trích dẫn, các quan chức Mỹ đã trao đổi với một số chính phủ EU, lập luận rằng tài sản bị đóng băng của Nga (ước tính khoảng 210 tỷ euro) nên được bảo toàn như một đòn bẩy cho một thỏa thuận hòa bình trong tương lai giữa Kiev và Moskva. Washington cho rằng, việc rút tiền ngay lập tức để hỗ trợ nỗ lực duy trì cuộc chiến của Ukraine sẽ làm suy giảm sức mạnh mặc cả của phương Tây trong các cuộc đàm phán cuối cùng với Điện Kremlin.
Hoạt động vận động hành lang này diễn ra trong bối cảnh Ủy ban châu Âu (EC) đã đệ trình một kế hoạch huy động 90 tỷ euro cho Ukraine trong hai năm tới (giai đoạn 2026-2027), sử dụng tài sản quốc gia bị phong tỏa của Nga làm cơ sở cho một "khoản vay bồi thường". Đề xuất này cho phép EU vay từ Euroclear và các tổ chức lưu ký khác nắm giữ dự trữ của Ngân hàng Trung ương Nga, chủ yếu ở Bỉ. Ukraine sẽ chỉ phải trả nợ sau khi Nga đồng ý "bồi thường".
Kế hoạch của EU và những rủi ro
Gói 90 tỷ euro này được thiết kế nhằm trang trải phần lớn nhu cầu kinh tế và quân sự dự kiến của Ukraine, đặc biệt khi sự hỗ trợ ngân sách từ Mỹ đã bị cắt giảm mạnh và Kiev đối mặt với nguy cơ thiếu hụt tài chính vào đầu năm 2026. Kế hoạch của EU nhằm tránh bị tịch thu hoàn toàn tài sản bằng cách để lại quyền sở hữu hợp pháp cho Nga, nhưng vẫn sử dụng chúng làm tài sản thế chấp hoặc thông qua lợi nhuận thu được từ chúng.
Tuy nhiên, ý tưởng này gây nhiều tranh cãi nội bộ. Bỉ, quốc gia nắm giữ phần lớn tài sản bị đóng băng tại Euroclear, cảnh báo về nguy cơ bị pháp luật trừng phạt và khả năng bị Moskva trả đũa. Hungary phản đối khái niệm rộng hơn về tài trợ quy mô lớn cho Ukraine, trong khi Slovakia cho biết sẽ không ủng hộ các biện pháp cung cấp hỗ trợ quân sự.
Valerie Urbain, Giám đốc điều hành của Euroclear, nơi lưu giữ phần lớn tài sản bị đóng băng của Nga, cũng tin rằng số tiền này nên được sử dụng như một quân bài chủ chốt để đạt được hòa bình, chứ không phải là khoản vay bồi thường cho Ukraine, Politico đưa tin.
"Ở giai đoạn này, tốt hơn là nên sử dụng số tiền đó cho các cuộc đàm phán hòa bình thay vì tạo ra một cấu trúc pháp lý cực kỳ phức tạp và rủi ro rồi đánh mất lợi thế trong các cuộc đàm phán", lãnh đạo trên của Euroclear nêu rõ. Ông cho biết thêm rằng rủi ro tài chính liên quan đến việc ràng buộc tài sản bị đóng băng với khoản vay bồi thường là quá lớn và khả năng phá sản của đơn vị lưu ký do sáng kiến này "sẽ ảnh hưởng đến sức hấp dẫn của thị trường châu Âu" và thị trường tài chính toàn cầu.
Mối liên hệ với kế hoạch hòa bình của Mỹ
Vấn đề tài sản bị đóng băng có mối liên hệ chặt chẽ với "kế hoạch hòa bình" của Mỹ. Kế hoạch này dự kiến sử dụng một phần dự trữ ngoại hối bị đóng băng của Nga để tài trợ cho các khoản đầu tư hậu chiến vào Ukraine, dưới sự lãnh đạo của Mỹ.
Mặc dù văn bản kế hoạch đã được sửa đổi, tài sản bị đóng băng vẫn là một trong những vấn đề chính chưa được giải quyết, cùng với tình trạng lãnh thổ Ukraine do Nga kiểm soát và bản chất của các bảo đảm an ninh cho Kiev.
Các nhà lãnh đạo châu Âu phản ứng thận trọng trước nỗ lực hòa bình của Mỹ, nhấn mạnh rằng các quyết định về tài sản của Nga là thẩm quyền của châu Âu vì phần lớn số tiền được nắm giữ trong hệ thống tài chính EU.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đưa ra hai lựa chọn hỗ trợ dài hạn cho Ukraine là vay nợ chung của EU và khoản vay bồi thường được bảo đảm bằng dự trữ của Nga. Bà kêu gọi các chính phủ thống nhất một khuôn khổ tài trợ 2 năm tại hội nghị thượng đỉnh vào cuối tháng này.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã công khai tuyên bố rằng bất kỳ khoản tiền nào được huy động từ tài sản của Nga phải chảy vào Ukraine thay vì bị chuyển hướng vào các chương trình khác. Tuyên bố này được hiểu là phản ứng trước ý tưởng của Mỹ về các phương tiện đầu tư do Washington dẫn đầu.
Đối với Ukraine, kết quả của cuộc tranh luận này đóng vai trò then chốt cho sự ổn định tài chính trước mắt. Kiev đã cảnh báo rằng nếu không có sự hỗ trợ mới từ bên ngoài, họ có thể phải đối mặt với tình trạng thâm hụt ngân sách nghiêm trọng vào đầu năm 2026.
Đối với EU, tranh chấp này liên quan đến các vấn đề về quyền tự chủ chiến lược: liệu châu Âu có thể tự thiết kế và tài trợ cho chính sách Ukraine của mình hay không, và họ sẵn sàng sử dụng tài sản nhà nước của Nga đến mức nào.
Đối với Washington, dự trữ ngoại hối bị đóng băng ngày càng được coi là một trong số ít công cụ còn lại để gây ảnh hưởng với Moskva và thông tin của Bloomberg cho thấy Mỹ muốn giữ lá bài đó cho chính sách ngoại giao của mình.
