Đây là những nét văn hóa có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần của đồng bào người Co được tổ chức vào các dịp lễ đâm trâu của làng. Tính đến thời điểm hiện nay, Quảng Nam có 5 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, bao gồm: lễ hội rước Cộ bà Chợ Được, nghệ thuật hát bả trạo, vũ điệu tâng tung da dá, nghề dệt thổ cẩm Cơ Tu, cây nêu và bộ gu của
dân tộc Co.
Người Cor thuộc nhóm ngôn ngữ và ngữ tộc Môn-Khmer. Theo cuộc Tổng điều tra dân số gần đây nhất, người Cor ở Việt Nam có gần 39.000 người, cư trú tại 25 tỉnh, thành phố trên cả nước.
Trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, người Cor có khoảng hơn 5.300 người cư ngụ đa phần tại hai huyện Bắc Trà My và Nam Trà My. Riêng tại huyện Bắc Trà My, cộng đồng người Cor có gần 4.000 người, định cư và sinh sống chủ yếu xung quanh dãy núi Răng Cưa thuộc hai xã Trà Nú, Trà Kót và một phần tại xã Trà Giáp.
Người Cor luôn có ý thức bảo tồn, gìn giữ và phát huy các phong tục tập quán, bản sắc văn hóa truyền thống, riêng biệt của dân tộc mình. Trong đó, cây Nêu và bộ Gu truyền thống là biểu tượng tâm linh, có vị trí đặc biệt quan trọng và xuyên suốt, không thể thiếu trong các hoạt động lễ hội như tết mùa, lễ cúng giỗ ông bà, tổ tiên hay tế cúng thần linh của người Cor.
 |
Cây nêu của người Cor. (Ảnh: Báo Quảng Nam). |
Cây nêu truyền thống được người Co xem là tâm điểm nghi thức cúng tế ở ngoài sân, ngoài trời thì bộ gu, thường làm bằng gỗ, được xem là tâm điểm của nghi thức cúng tế ở trong nhà. Người Co có 4 loại gu gỗ thường chỉ treo trong nhà, gồm: gu bla treo giữa nhà, gu mók treo ở cửa ra vào nhà, gu mók tum treo ở cửa ra vào bếp và gu tum treo ở giữa bếp. Trong đó, gu bla được trang trí cầu kỳ, công phu nhất, thường có các linh vật và muông thú. Người Co chia gu bla thành hai loại là gu trống và gu mái, tiếng Co gọi là gu pô và gu pi. Mỗi tấm, nhánh của gu đều là những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc của những nghệ nhân người Co khéo tay, mô phỏng, tái hiện cuộc sống đời thường và quan niệm của họ về các thần linh, vũ trụ, tín ngưỡng, niềm tin… Trước khi treo các bộ gu, người Co cũng thực hiện các nghi lễ tâm linh như cúng dựng cây nêu. Ngoài treo ở trong nhà, các bộ gu còn được tái hiện, treo trang trí làm điểm tọa lạc để thờ các thần linh trên cây nêu ở ngoài trời.
| |
Bộ gu của đồng bào dân tộc Co ở Quảng Nam (Ảnh: TTXVN). |
Theo các vị già làng cao niên của người Co, cây nêu truyền thống có 3 loại, gồm: cây nêu cúng giỗ ông bà tổ tiên (ô zô); cây nêu ăn trâu lá, cúng các vị thần sông, thần suối, thần núi…(ô rát) và cây nêu ăn trâu huê, cúng thần trời, thần đất, thần nước… (ô cờ trấu). Mỗi cây nêu hoàn thành có chiều cao trung bình 5 - 9m và đều có 3 phần: đỉnh, thân (với các gu, mâm cúng, chuỗi hạt cườm) và phần gốc có nài cột trâu. Các cây nêu cơ bản giống nhau về hoa văn, họa tiết trang trí, chỉ khác nhau phần linh vật ở đỉnh nhằm thể hiện tầm vóc và vị thế quan trọng của vị thần linh theo mục đích của lễ cúng. Sau khi hoàn tất các khâu chuẩn bị, người Co chọn giờ lành, ngày tốt, tháng tốt tổ chức cúng xin phép được dựng cây nêu. Cây nêu là thành phần quan trọng nhất trong các lễ hội của người Co, là tâm điểm cúng tế ở ngoài sân, ngoài trời.
Theo các nhà nghiên cứu, nghi thức dựng cây Nêu và bộ Gu là tổng thể những nét văn hóa tinh túy, riêng biệt, độc đáo nhất và xuyên suốt trong đời sống văn hóa tâm linh, ý nguyện, niềm tin của người Cor.
Ngày 25/8/2014, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch có Quyết định số 2684 công nhận, đưa nghi thức lễ dựng cây Nêu và bộ Gu người Cor của hai xã Trà Kót, Trà Nú huyện Bắc Trà My vào danh mục
Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là niềm tự hào, vinh dự lớn của cộng đồng người Cor nói chung và bà con người Cor ở huyện Bắc Trà My nói riêng.
Cũng trong ngày 3/8, UBND huyện Bắc Trà My tổ chức hội nghị giới thiệu đề án du lịch huyện Bắc Trà My giai đoạn 2015 - 2020, định hướng đến năm 2025.
Tâm An (t/h)
Xem thêm:
UNESCO vinh danh Vườn thực vật Singapore là di sản thế giới
26 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mới được công nhận
Gìn giữ di sản, trước và sau phong danh hiệu UNESCO như thế nào?
