Đây cũng là một trong những vấn đề cốt lõi được nhấn mạnh trong Ngày Nước Thế giới năm nay. Báo cáo Phát triển Nước Thế giới của Liên Hợp Quốc năm 2026 đã đưa thách thức này lên hàng đầu, cho thấy việc thu hẹp khoảng trống dữ liệu là yếu tố then chốt để đạt được quản trị tài nguyên nước công bằng và hiệu quả.
Trong đời sống hàng ngày, giới tính ảnh hưởng sâu sắc đến cách con người tương tác với nước: ai là người đi lấy nước, ai quản lý, ai đưa ra quyết định, và ai được hưởng lợi. Tuy nhiên, tại nhiều quốc gia, những khác biệt này gần như “vô hình” đơn giản vì không có dữ liệu phù hợp để phản ánh.
Báo cáo với chủ đề “Nước cho tất cả mọi người: Quyền và cơ hội bình đẳng” do UNESCO công bố thay mặt UN-Water, chỉ ra rằng khủng hoảng nước toàn cầu đang trở nên nghiêm trọng hơn bởi bất bình đẳng giới và tình trạng thiếu dữ liệu phân tách theo giới. Khi thiếu dữ liệu, các nhà hoạch định chính sách gặp khó khăn trong việc hiểu đầy đủ tác động của các vấn đề về nước đối với từng nhóm khác nhau, từ đó làm chậm tiến trình thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực này.
Tăng cường thu thập dữ liệu theo giới thông qua hợp tác quốc tế
Để thu hẹp khoảng trống dữ liệu, Chương trình Đánh giá Nước Thế giới (WWAP) của UNESCO – đơn vị điều phối việc xây dựng báo cáo – đã phát triển các công cụ và chương trình đào tạo nhằm hỗ trợ thu thập, phân tích dữ liệu về nước theo giới. Mục tiêu là hướng tới quản lý nước mang tính bao trùm hơn, đảm bảo mọi người đều được hưởng lợi.
Trên thực tế, các công cụ này đang được triển khai tại nhiều nơi trên thế giới. Tại Montevideo, 21 chuyên gia ngành nước đến từ 8 quốc gia Nam Mỹ đã được đào tạo sử dụng bộ công cụ của WWAP để xây dựng các nghiên cứu điển hình và đề xuất chính sách nhằm thúc đẩy quản trị nước công bằng hơn.
Một nghiên cứu thí điểm tại Fiji cũng cho thấy tác động rõ rệt của việc thu thập dữ liệu theo giới. Trên đảo Malolo – nơi người dân phụ thuộc hoàn toàn vào nước mưa và nguồn nước ngầm hạn chế – các khảo sát đã chỉ ra sự phân công vai trò theo giới trong gia đình, những thiếu hụt về hạ tầng và nhu cầu kỹ năng. Kết quả này cho thấy dữ liệu theo giới có thể giúp nâng cao tính bền vững, bao trùm và hiệu quả của quản trị nước, đồng thời trở thành mô hình tham khảo cho các quốc đảo nhỏ khác.
Tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, các bên liên quan cũng đã tham gia Diễn đàn công – tư tại Seoul nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực nước. Tại đây, WWAP đã giới thiệu Liên minh đa bên hỗ trợ Lời kêu gọi hành động quốc tế nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực nước – sáng kiến được khởi động từ năm 2021 để thúc đẩy tiến bộ và xây dựng các hành động cụ thể.
Lồng ghép giới trong hợp tác tài nguyên nước xuyên biên giới
Việc cải thiện hệ thống dữ liệu không chỉ dừng lại ở kỹ thuật mà còn đòi hỏi tăng cường năng lực và sự phối hợp giữa các tổ chức. Các chương trình đào tạo và nghiên cứu thực địa do UNESCO dẫn dắt đã cho thấy dữ liệu phân tách theo giới có thể mang lại những hiểu biết mới, hỗ trợ xây dựng chính sách bao trùm hơn và định hướng ra quyết định ở cấp địa phương, quốc gia và xuyên biên giới.
Báo cáo năm 2026 nhấn mạnh rằng cải thiện dữ liệu về nước không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là ưu tiên trong quản trị. Việc đầu tư vào thu thập dữ liệu tốt hơn, nâng cao năng lực phân tích và xây dựng các chỉ số nhạy cảm giới sẽ giúp các quốc gia hiểu rõ hơn những thách thức về nước, từ đó thiết kế chính sách đảm bảo tiếp cận công bằng đối với tài nguyên và dịch vụ nước.
Thu hẹp khoảng cách dữ liệu về giới không chỉ là bước đi cần thiết hướng tới phát triển bền vững, mà còn góp phần củng cố an ninh nguồn nước và xây dựng hệ thống quản trị phản ánh đầy đủ nhu cầu cũng như đóng góp của mọi thành viên trong xã hội.
