Tiếng gọi từ di sản trăm năm
Nép mình trên phố Châu Long, TôTô Cafe tọa lạc trong một ngôi nhà cổ đã tồn tại hơn một thế kỷ, thuộc số ít công trình vẫn bảo tồn gần như nguyên vẹn kiến trúc từ năm 1924. Nơi đây cũng nằm trong khoảng hai mươi căn nhà do cụ Hợi – một trong những người đầu tiên tham gia quy hoạch khu phố vào đầu thế kỷ XX trực tiếp xây dựng.
Trước khi trở thành điểm hẹn văn hóa, công trình này từng bị bỏ hoang hơn ba thập kỷ. Đến năm 2022, nhóm nghiên cứu thuộc Trung tâm Sáng tạo Trẻ UNESCO Hà Nội (UNESCO YCC Hanoi) đã quyết định phục hồi không gian này thông qua dự án “Đưa rừng về phố”.
Thay vì cải tạo theo hướng thương mại hóa, nhóm nghiên cứu lựa chọn giữ lại cấu trúc nguyên bản và tạo nên một hệ sinh thái tự vận hành giữa lòng đô thị, tạo ra một “khoảng thở” đúng nghĩa giữa phố phường ngột ngạt. Từ quá trình phục hồi ấy, TôTô Cafe ra đời như một điểm kết nối giữa di sản kiến trúc, thiên nhiên và đời sống đương đại.
 |
| Không gian TôTô Cafe trong căn nhà cổ hơn 100 năm tuổi tại phố Châu Long. |
Anh Đinh Quang Thắng, Phó Giám đốc UNESCO YCC Hà Nội, nhớ lại những ngày đầu dọn dẹp ngôi nhà. Nhóm cộng tác đã kiên nhẫn dọn sạch từng lớp rác tích tụ qua nhiều thập kỷ, giữ lại những mảng tường bong tróc và cả các gốc cây dại đã bám rễ sâu vào kẽ gạch. Để bồi đắp thêm các lớp ký ức, những viên ngói cũ từ mái nhà người Tày ở Cao Bằng, cánh cửa gỗ sờn màu của Hà Nội hay chiếc cối đá trăm năm đã được đưa về đây, tạo nên một sự giao thoa lặng lẽ giữa các vùng miền.
Trong mô hình này, anh ví dự án “Đưa rừng về phố” là phần “hệ điều hành”, còn những không gian như TôTô Cafe là “ứng dụng” vận hành trên nền tảng đó để đưa văn hóa bước trở lại đời sống thường nhật.
“Chúng tôi lựa chọn cách đưa rừng về phố thay vì bỏ phố lên rừng, bởi di sản chỉ thực sự sống khi con người được chạm vào và trải nghiệm trực tiếp thay vì chỉ đứng nhìn qua tủ kính,” anh Thắng khẳng định.
 |
| Anh Đinh Quang Thắng, Phó Giám đốc UNESCO YCC Hà Nội. |
Hành trình của chàng trai 10X mang hạt cà phê vào phố
Giữa không gian đậm chất di sản ấy, linh hồn của quán cà phê lại được dẫn dắt bởi một người con của đại ngàn: Y Tô Tô Kbuôr, thường gọi là Tô. Chàng trai người Ê Đê sinh năm 2000 mang trong mình một câu chuyện đậm chất lãng du và đầy nghị lực. Sau bốn năm đèn sách tại Hà Nội, thay vì chọn một công việc văn phòng ổn định, Tô chọn cách gắn bó với phố thị bằng hành trình rong ruổi trên chiếc xe đạp cũ, bán cà phê dạo qua từng ngõ ngách của Thủ đô.
Sau một thời gian đạp xe xuyên qua những ngày nắng gắt và mưa rào Hà Nội, cơ duyên đã đưa Tô gặp anh Thắng và dự án "Đưa rừng về phố". Lần đầu bước vào căn nhà số 23, Tô thấy ở đó có hơi thở của rừng - thứ mùi đất ẩm, mùi rêu và bóng nắng xuyên qua kẽ lá vốn đã nuôi lớn anh nơi buôn làng Đắk Lắk xa xôi. "Cảm giác ấy khiến mình ấn tượng ngay. Giữa Hà Nội ồn ào, lại có một nơi khiến mình thấy gần nhà đến thế", Tô nhớ lại.
 |
Y Tô Tô Kbuôr - chàng trai Gen Z người Ê Đê mang khát vọng kết nối tâm hồn đại ngàn với nhịp sống đô thị qua từng ly cà phê đậm vị khói. |
Sự gặp gỡ giữa tư duy bảo tồn di sản của UNESCO YCC và khát vọng mang hồn núi về phố của Tô đã tạo ra TôTô Cafe. Từ một căn nhà bị bỏ quên suốt nhiều năm, không gian tại 23 Châu Long hôm nay trở thành nơi gặp gỡ của những cuộc trò chuyện, hoạt động cộng đồng và ký ức văn hóa.
 |
| Ảnh 4: Không gian cổ kính bên trong căn nhà số 23 Châu Long. |
Hương vị từ bàn tay cha và lửa củi của mẹ
Cà phê ở TôTô không phải là thứ thức uống công nghiệp nhanh gọn, mà là kết tinh của mối gắn kết gia đình bền chặt. Những hạt cà phê tại quán được chính tay bố của Tô vun trồng trên những sườn đồi đỏ bazan, và được mẹ của anh rang thủ công bằng bếp củi tại quê nhà.
Ở đây, văn hóa cà phê Ê Đê được giới thiệu với khái niệm "ba lần chín": Chín lần 1: chín trên cây khi quả đỏ mọng, Chín lần 2: chín trên lửa khi rang xay bằng củi và Chín lần 3: chín trong phin khi hòa cùng nước sôi để tạo nên hương vị hoàn chỉnh. Khi nhấp một ngụm cà phê đen đặc tại đây, thực khách sẽ cảm thấy một vị đắng thanh thoát, hậu vị ngọt kéo dài, phảng phất mùi khói bếp và hơi đất đỏ của cao nguyên.
Không gian quán được bài trí bằng những vật dụng mang đậm hơi thở Tây Nguyên: từ chiếc gùi, cái chiêng, đến bình nước, quần áo truyền thống - hầu hết đều là kỷ vật gia đình được bà của Tô gửi từ Đắk Lắk ra.
 |
Các vật dụng trang trí trong quán đều là đồ vật thật, được gia đình của Tô gửi ra từ Đắk Lắk. |
Tô không muốn biến quán thành một phòng trưng bày tĩnh lặng. Anh muốn văn hóa phải "sống" thông qua tiếng nước nhỏ giọt, qua mùi hương khói rang và qua những câu chuyện về buôn làng mỗi khi thực khách thưởng thức cà phê.
“Mình không muốn nơi này phát triển theo hướng thương mại hóa. Điều quan trọng nhất vẫn là giữ được chiều sâu văn hóa và sự kết nối thật giữa con người với nhau”, anh chia sẻ.
Nơi trú ngụ của những tâm hồn đồng điệu
Có một điều đặc biệt ở TôTô Cafe khiến nhiều người bất ngờ: không wifi. Việc thiếu những tiện nghi hiện đại không hẳn là chủ ý tạo khác biệt, mà xuất phát từ giới hạn của dự án bảo tồn. Nhưng nhờ đó, nơi đây tạo ra không gian tách biệt với phố xá ồn ào, là lựa chọn lý tưởng cho những vị khách ngồi hàng giờ để đọc sách, trò chuyện hoặc đơn giản là lặng yên nhìn nắng đổ qua những tán cây trong sân.
 |
| Những mảng tường cây leo phủ kín là minh chứng cho sự cổ kính của căn nhà 100 năm tuổi. |
Cứ mỗi hai tuần, TôTô Cafe lại trở thành điểm hẹn của "Châu Long Anh ngữ hội" - nơi những cuộc giao lưu ngôn ngữ tự nhiên xóa nhòa rào cản quốc tịch bằng sự đồng cảm. Không gian này đồng thời là địa điểm tổ chức các buổi trải nghiệm văn hóa và kết nối qua dự án Umoya, nơi thực khách trực tiếp tham gia chế biến các món ăn bản địa cùng cộng đồng người dân tộc thiểu số.
Di sản là một dòng chảy không ngừng
Tháng 5/2026, TôTô Cafe tròn một năm tuổi, cột mốc đủ để minh chứng cho một mô hình bảo tồn di sản bền vững. Để giữ lại không gian này, UNESCO YCC đã phải vượt qua bài toán kinh tế thuần túy. “Thuyết phục chủ đất đồng hành với một dự án không đặt nặng lợi nhuận vật chất là thách thức lớn nhất,” anh Thắng chia sẻ. Chính sự đồng thuận và hỗ trợ từ cộng đồng địa phương đã trở thành động lực để "hệ điều hành" di sản này tiếp tục vận hành.
Câu chuyện của TôTô Cafe không chỉ là hành trình khởi nghiệp của một chàng trai Ê Đê, mà còn cho thấy cách người trẻ đang tìm một con đường mới để giữ gìn văn hóa và di sản trong đời sống hiện đại. Trong căn nhà hơn 100 năm tuổi trên phố Châu Long, những ly cà phê rang củi, tiếng trò chuyện và các hoạt động cộng đồng đã khiến không gian cũ kỹ ấy một lần nữa trở nên sống động giữa lòng Thủ đô.
