Hội thảo tập trung phân tích di sản lịch sử, chính trị, kinh tế và văn hóa của Hãn quốc Kim Trướng, đồng thời làm rõ vai trò của đế chế này trong quá trình hình thành và phát triển nền văn minh Á-Âu. Trong bài phát biểu khai mạc, tổng thống Kazakhstan Kassym Jomart Tokayev nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu lịch sử một cách khách quan, phi chính trị hóa, đồng thời khẳng định ý nghĩa văn minh sâu sắc của Hãn quốc Kim Trướng và nhu cầu tăng cường hợp tác học thuật quốc tế trong nghiên cứu di sản chung của Đại thảo nguyên.
Ông cũng nêu bật những nỗ lực của Kazakhstan trong việc bảo tồn, hiện đại hóa và quảng bá di sản lịch sử - trí tuệ của Ulus Jochi thông qua nghiên cứu, giáo dục, các sáng kiến số hóa và giao lưu văn hóa quốc tế.
 |
Hội thảo được tổ chức tại thủ đô Astana, Kazakhstan trong ngày 19/05/2026 |
Hãn quốc Kim Trướng được ghi nhận là một trong những thực thể chính trị lớn nhất thời kỳ của nó, cai trị vùng lãnh thổ rộng lớn khắp Á-Âu và đóng vai trò kết nối Đông – Tây. Lịch sử của Hãn quốc Kim Trướng có ý nghĩa then chốt đối với sự hình thành nhà nước, phát triển văn minh và tiến trình lịch sử của Đại thảo nguyên. Theo quan điểm tại hội thảo, kỷ nguyên Hãn quốc Kim Trướng không chỉ thể hiện sức mạnh quân sự mà còn là sự phát triển về thể chế, quản trị, ngoại giao và tiến hóa văn minh.
Các học giả chỉ ra rằng lịch sử Đại thảo nguyên thường bị thu hẹp thành các câu chuyện chiến tranh, trong khi đóng góp rộng lớn hơn về chính trị, văn hóa và trí tuệ chưa được nhìn nhận đầy đủ. Nghiên cứu liên ngành hiện đại đang mở ra cơ hội cho một cách hiểu khách quan và toàn diện hơn về di sản của Hãn quốc Kim Trướng. Việc nghiên cứu lịch sử chung được kỳ vọng sẽ trở thành yếu tố thống nhất giữa các dân tộc và quốc gia, đặc biệt trong giai đoạn bất ổn và phân mảnh toàn cầu hiện nay.
Tính khách quan trong nghiên cứu lịch sử
Một thông điệp xuyên suốt của hội thảo là đánh giá lịch sử phải giữ được tính khách quan, cân bằng và trung lập chính trị. Lịch sử của Hãn quốc Kim Trướng không nên bị đơn giản hóa thành các diễn giải hẹp hòi, một chiều làm sai lệch thực tế lịch sử. Kazakhstan đang xem xét lại những định kiến lỗi thời từng miêu tả các nền văn minh du mục và đế chế thảo nguyên như thiếu vắng nhà nước hoặc ý nghĩa lịch sử.
Những nỗ lực độc quyền hóa diễn giải lịch sử hoặc biến di sản chung thành hiện tượng độc quyền của một quốc gia được cho là sẽ làm suy yếu học thuật và niềm tin quốc tế. Các sử gia và nhà nghiên cứu được xem như những cầu nối giữa các xã hội và văn hóa, thúc đẩy đối thoại và sự hiểu biết lẫn nhau trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị.
 |
Tổng thống Kazakhstan Kassym Jomart Tokayev phát biểu tại hội thảo |
Sức mạnh của Hãn quốc Kim Trướng không chỉ nằm ở quy mô lãnh thổ mà còn ở năng lực quản trị hiệu quả và khả năng phục hồi của các thể chế. Đế chế đã xây dựng các hệ thống pháp lý, hành chính và ngoại giao tiên tiến, đảm bảo sự ổn định trên vùng lãnh thổ rộng lớn, đa dạng về sắc tộc và tôn giáo. Chế độ trọng dụng nhân tài (meritocracy), kỷ luật, công lý và sự chung sống giữa các cộng đồng dân tộc - tôn giáo khác nhau được nhấn mạnh như những đặc trưng quan trọng của nhà nước này.
Hãn quốc Kim Trướng duy trì quan hệ ngoại giao rộng rãi với các cường quốc lớn ở Á-Âu và có ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển của các nhà nước Á-Âu sau này. Về kinh tế, Đại thảo nguyên phát triển một mô hình văn minh đặc thù dựa trên tính cơ động, thương mại và sự tương tác giữa xã hội du mục và đô thị. Hãn quốc Kim Trướng kiểm soát các tuyến đường thương mại chính của Á-Âu, biến thảo nguyên thành hành lang quá cảnh an toàn kết nối Đông với Tây. Đế chế thiết lập hệ thống tiền tệ và thương mại phát triển, với sản xuất tiền xu quy mô lớn và sự thịnh vượng của các trung tâm thương mại. Sự giao thoa giữa truyền thống thảo nguyên và văn minh đô thị được coi là động lực then chốt cho sự thịnh vượng và khả năng thích ứng của Hãn quốc Kim Trướng.
Vai trò của UNESCO trong hợp tác học thuật quốc tế
Hội thảo hướng tới việc củng cố hợp tác với cộng đồng học thuật quốc tế nhằm thực hiện nghiên cứu có hệ thống, đa chiều về Hãn quốc Kim Trướng. Việc tổ chức sự kiện dưới sự bảo trợ của UNESCO phản ánh giá trị toàn cầu của di sản lịch sử này. Kazakhstan đánh giá cao quan hệ đối tác với UNESCO trong công tác bảo tồn và quảng bá di sản văn hóa vật thể và phi vật thể.
 |
Bản thảo “Genealogy of the Khans” |
Sự kiện cũng ghi nhận sự công nhận quốc tế đối với bản thảo “Genealogy of the Khans” chứa đựng các ghi chép lịch sử liên quan đến thời kỳ Hãn quốc Kim Trướng. Hội thảo đã thu hút học giả từ nhiều quốc gia, thể hiện sự quan tâm quốc tế ngày càng lớn đối với lịch sử Đại thảo nguyên và Hãn quốc Kim Trướng. Kazakhstan tái khẳng định ủng hộ hợp tác chặt chẽ hơn giữa các nước Thổ Nhĩ Kỳ và tương tác rộng lớn hơn ở khu vực Á-Âu.
Hội thảo cho rằng việc nghiên cứu Hãn quốc Kim Trướng cần vượt ra khỏi cách tiếp cận thuần túy quân sự để tập trung vào di sản văn minh rộng lớn hơn. Các truyền thống trí tuệ, thể chế, ngoại giao và hệ thống kinh tế của nó vẫn giữ nguyên giá trị trong việc hiểu nguồn gốc của nhà nước và bản sắc ở Trung Á-Âu.
 |
Nhiều hoạt động kết nối với UNESCO được thực hiện xung quanh hội thảo |
Các nhà tư tưởng như Abu Nasr al-Farabi và Khoja Ahmed Yasawi đã đặt những nền móng triết học và tinh thần quan trọng cho thế giới Thổ Nhĩ Kỳ - Hồi giáo. Thời kỳ Hãn quốc Kim Trướng đóng góp vào “thời đại hoàng kim” của văn học, âm nhạc và thơ sử thi Thổ Nhĩ Kỳ, những giá trị vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến văn hóa khu vực ngày nay.
Về tính thời sự, Kazakhstan nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp di sản lịch sử với đổi mới, giáo dục, khoa học và công nghệ cao. Nước này đang tích cực đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, hạ tầng số, các hành lang vận tải và trung tâm lưu trữ dữ liệu như một phần của chiến lược hiện đại hóa tổng thể. Kazakhstan sẽ đăng cai tổ chức Olympiad Trí tuệ nhân tạo quốc tế dưới sự bảo trợ của UNESCO với sự tham gia của các nước từ 100 quốc gia. Khái niệm “du mục số” (digital nomads) được nhắc đến như sự phản chiếu hiện đại của tính cơ động và tinh thần năng động trong lịch sử nền văn minh thảo nguyên.
Các sáng kiến nghiên cứu và bảo tồn di sản
Kazakhstan đã thành lập Viện Nghiên cứu Ulus của Jochi – tổ chức học thuật chuyên biệt đầu tiên dành riêng cho việc nghiên cứu Hãn quốc Kim Trướng. Một đề xuất quan trọng được đưa ra tại hội thảo là thành lập Trung tâm Quốc tế vì Sự Thúc đẩy Văn minh Thảo nguyên. Hội thảo được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng quốc tế thường xuyên cho đối thoại học thuật và hợp tác nghiên cứu. Các đại biểu cũng kêu gọi mở rộng hợp tác học thuật quốc tế và thực hiện các dự án xuất bản quy mô lớn với sự tham gia của chuyên gia nước ngoài về chủ đề Hãn quốc Kim Trướng.
 |
Kazakhstan tự xem mình là người kế thừa trực tiếp các truyền thống nhà nước của Hãn quốc Kim Trướng và Đại thảo nguyên. Việc gìn giữ tính liên tục lịch sử và di sản văn hóa được coi là yếu tố thiết yếu cho sự đổi mới quốc gia và phát triển trong tương lai. Khái niệm “Mangilik El” (“Dân tộc Vĩnh cửu”) được nhấn mạnh như một ý tưởng cốt lõi về lịch sử và xây dựng quốc gia, được kế thừa từ thời kỳ Hãn quốc Kim Trướng.
Kazakhstan đang hiện đại hóa và quảng bá di sản Hãn quốc Kim Trướng thông qua hoạt động nghiên cứu học thuật, các sáng kiến văn hóa, xuất bản phẩm, phim ảnh, triển lãm và xây dựng các công trình tưởng niệm.
 |
Hội thảo khẳng định truyền thống nhà nước thảo nguyên dựa trên sự cởi mở, công lý và đối thoại liên văn hóa. Di sản của Hãn quốc Kim Trướng được trình bày như một ví dụ điển hình về việc các nền văn hóa và xã hội khác nhau có thể cùng tồn tại trong một không gian chính trị và văn minh chung. Trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động, lịch sử cần đóng vai trò là cầu nối kết nối các dân tộc thay vì trở thành công cụ chia rẽ hay đối đầu địa chính trị. Việc nghiên cứu di sản chung của Hãn quốc Kim Trướng và Đại thảo nguyên được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy sự hiểu biết và hợp tác quốc tế.
