Sau hơn một năm thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thực tiễn cho thấy chủ trương lớn của Đảng đang tạo chuyển biến rõ rệt. Bộ máy từng bước tinh gọn, phân cấp mạnh hơn, nhiều việc được giải quyết ngay tại cơ sở. Song, những điểm nghẽn cũng đã bộc lộ, đòi hỏi tiếp tục tháo gỡ để mô hình mới vận hành ngày càng hiệu lực, hiệu quả.
Làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Sơn La, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực quản trị và vận hành chính quyền địa phương hai cấp theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu suất và phục vụ nhân dân. Địa phương này phải phân loại năng lực từng xã, kịp thời bổ sung cán bộ hoặc tổ chức các tổ hỗ trợ lưu động về đất đai, tài chính, xây dựng, công nghệ thông tin; tránh để hồ sơ tồn đọng. Chuyển đổi số phải giúp người dân giảm đi lại, giảm khai lại thông tin và được giải quyết thủ tục nhanh hơn.
Chỉ đạo của người đứng đầu Đảng, Nhà nước cho thấy yêu cầu trọng tâm hiện nay là phải thay đổi phương thức quản trị. Chính quyền cấp xã phải đủ năng lực giải quyết công việc ngay tại cơ sở, phục vụ người dân phải nhanh và hiệu quả hơn.
Đó cũng là tinh thần xuyên suốt trong Thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương tại Phiên họp chuyên đề về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị. Sau hơn một năm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, chuyển đổi số đã góp phần quan trọng bảo đảm hoạt động thông suốt của hệ thống chính trị, phục vụ vận hành mô hình tổ chức mới và chính quyền 3 cấp. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, nổi lên ba nghịch lý lớn.
Đầu tiên là nguồn lực đã được bố trí nhưng lại chưa được sử dụng hiệu quả, trong khi tỷ lệ giải ngân cho chuyển đổi số đến nay đạt hơn 12,2%, thấp hơn nhiều so với mức giải ngân đầu tư công chung của cả nước. Nhiều xã vẫn thiếu thiết bị, hạ tầng kỹ thuật và nguồn lực để làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu.
Thứ hai, nhiều hệ thống, nền tảng và cơ sở dữ liệu đã được đầu tư nhưng mức độ liên thông, chia sẻ và khai thác chưa tương xứng khiến không ít cán bộ, công chức phải làm việc đồng thời trên nhiều phần mềm khác nhau của Trung ương và địa phương.
Thứ ba, kết quả triển khai giữa các địa phương còn chênh lệch, nơi làm tốt, nơi lại chậm trễ, viện dẫn khó khăn, vướng mắc.
Việc này cho thấy điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không còn ở nhận thức, chủ trương hay việc bố trí nguồn lực mà ở năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm đến cùng của từng cơ quan, đơn vị, nhất là người đứng đầu. Vì vậy, yêu cầu trọng tâm trong thời gian tới là phải siết chặt kỷ luật thực thi, xác định rõ trách nhiệm, đánh giá theo sản phẩm đầu ra và đề cao trách nhiệm của người đứng đầu.
Chính vì vậy, Kế hoạch hành động 100 ngày, triển khai từ 10/7 đến hết ngày 30/11, được Trung ương ban hành với yêu cầu rất rõ là xử lý dứt điểm các điểm nghẽn về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, tạo chuyển biến rõ rệt trong phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, quản trị, điều hành và phục vụ của 4 khối cơ quan: Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc; bảo đảm hoạt động của hệ thống chính trị và chính quyền 3 cấp vận hành đồng bộ, thông suốt, an toàn, dựa trên dữ liệu. Mọi nhiệm vụ đều phải “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả” và chỉ được công nhận hoàn thành khi có sản phẩm đáp ứng đầy đủ yêu cầu, tiêu chí cũng như kiểm chứng được.
Tinh thần ấy cũng được Chính phủ quán triệt trong Chỉ thị số 29/CT-TTg về đẩy nhanh tiến độ triển khai thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026. Thủ tướng đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ; tăng phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát; tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu quốc gia, các cơ sở dữ liệu lớn, các nền tảng số dùng chung và các dự án chuyển đổi số phục vụ hoạt động của chính quyền địa hai cấp.
 |
| Người dân đến làm thủ tục pháp lý tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Minh Đài (Phú Thọ). |
Không chỉ nhấn mạnh chuyển đổi số, lãnh đạo Đảng, Nhà nước còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức điều hành để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong các cuộc làm việc với Phú Thọ, Lạng Sơn và Tuyên Quang, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đều yêu cầu các địa phương này phải rà soát lại kịch bản tăng trưởng, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng ngành, từng tháng, đồng thời bảo đảm mô hình chính quyền hai cấp vận hành thông suốt, nâng cao năng lực quản trị địa phương, đánh giá lại đội ngũ cán bộ cấp xã để kịp thời điều chỉnh, bổ sung.
Khi làm việc với Hà Nội, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cũng chỉ rõ, kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, nhất là tăng trưởng kinh tế, thu ngân sách, tiến độ công trình, dự án và giải ngân vốn đầu tư, phải trở thành căn cứ đánh giá hoạt động của cán bộ. Hoạt động giám sát cũng cần chuyển từ chủ yếu dựa trên văn bản sang giám sát bằng dữ liệu, giám sát song song với quá trình triển khai chính sách để kịp thời cảnh báo từ sớm, từ xa những dấu hiệu có thể dẫn đến sai phạm và theo dõi đến cùng việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát.
Song song với nâng cao hiệu quả quản trị, yêu cầu kiểm soát quyền lực cũng được đặt ra ngày càng rõ. Tại Hội nghị sơ kết công tác ngành Nội chính Đảng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí đã yêu cầu các địa phương sớm hoàn thiện quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cấp tỉnh phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp, đặc biệt chú trọng kiểm soát quyền lực ngay từ cấp xã.
Trong 6 tháng đầu năm, 29 trong tổng số 34 địa phương đã ban hành chương trình thực hiện các nghị quyết mới của Trung ương cùng nhiều văn bản nhằm hoàn thiện cơ chế hoạt động phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp. Đồng thời, 57 cuộc kiểm tra, giám sát đã được tiến hành để kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những bất cập trong quá trình vận hành bộ máy.
Khi Trung ương xác định rõ hướng đi thì thực tiễn ở các địa phương cho thấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang dần đi vào nền nếp, đồng thời cũng bộc lộ những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.
Như với tỉnh Lạng Sơn, 6 tháng đầu năm, GRDP của tỉnh tăng 7,02%, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 57,69 tỷ USD, giải ngân vốn đầu tư công đạt 39,6%, cao hơn mức bình quân cả nước. Tuy nhiên, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã lưu ý nhiệm vụ đặt ra cho Lạng Sơn từ nay đến cuối năm rất nặng nề, cần sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, người dân và cộng đồng doanh nghiệp để đạt và vượt các mục tiêu đã đề ra, nhất là mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cơ sở nhưng phải gắn với năng lực từng địa phương. Trung ương không có chủ trương sáp nhập xã, phường trên diện rộng, vì vậy, cần chủ động rà soát, đề xuất phương án điều chỉnh đơn vị hành chính cấp xã nếu thấy cần thiết, phù hợp thực tiễn.
Không chỉ ở các địa phương miền núi, những đô thị lớn cũng đang đối mặt với những bài toán mới sau khi tổ chức lại bộ máy. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, quy mô dân số của nhiều xã, phường tăng rất lớn sau sắp xếp nhưng hệ thống trạm y tế đang thiếu gần 1.900 nhân sự. Từ đầu năm đến nay, số nhân viên y tế cơ sở nghỉ việc cao hơn số được tuyển mới. Từ thực tiễn đó, Thành phố đã kiến nghị Trung ương sớm ban hành định mức biên chế mới phù hợp với quy mô dân số của đô thị đặc biệt, đồng thời có chính sách đủ mạnh để thu hút bác sĩ về công tác lâu dài tại y tế cơ sở.
Có thể thấy, sau hơn một năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương hai cấp ngày càng chứng minh hướng đi đúng, nhưng cũng bộc lộ nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Khi dữ liệu được kết nối, thủ tục tiếp tục được đơn giản hóa, đội ngũ cán bộ cơ sở được đào tạo, bố trí phù hợp và trách nhiệm của người đứng đầu được siết chặt hơn, bộ máy sẽ vận hành hiệu quả hơn, người dân và doanh nghiệp được phục vụ tốt hơn. Tất cả là để xây dựng nền hành chính hiện đại, gần dân, hiểu dân, làm việc nhanh hơn, hiệu quả hơn và tạo động lực cho đất nước phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
