Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã tiếp tục hoàn thiện và làm rõ hơn việc tổ chức lại bộ máy, trong đó mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả được xác định rõ.
Từ Trung ương đến cơ sở, tinh thần chung là giảm tầng nấc trung gian, tăng phân cấp, phân quyền, đi đôi với kiểm soát quyền lực và nâng cao trách nhiệm, để bộ máy thực sự gần dân, phục vụ dân, làm việc nhanh, gọn, rõ việc, rõ người.
Thông tin từ Hội nghị cho thấy Trung ương xác định rất rõ, muốn đất nước phát triển nhanh, bền vững thì trước hết bộ máy phải gọn, vận hành phải thông suốt, cán bộ phải làm việc có trách nhiệm, có kỷ luật.
Những nội dung được bàn và quyết định tại Hội nghị không phải chuyện xa xôi, mà là "hành lang pháp lý," "quy tắc vận hành," "nguyên tắc kỷ luật" và các "chuẩn mực hành động" để đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống.
Nói dễ hiểu là Trung ương lo việc lớn, nhưng cái lớn ấy phải đi vào việc nhỏ hằng ngày của dân. Muốn vậy, bộ máy phải rõ việc, rõ quyền, rõ trách nhiệm. Phân công, phân cấp phải đi liền với kiểm tra, giám sát. Có giao việc thì phải có kiểm soát, kiểm tra, có đánh giá, có chịu trách nhiệm. Không thể để tình trạng việc thì giao mà quyền không đủ, hoặc quyền có mà không ai kiểm soát.
Tinh thần ấy được thể hiện rõ trong các quy chế, quy định được thông qua tại Hội nghị: phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng người; cá thể hóa trách nhiệm; làm việc đúng thẩm quyền. Đây chính là cái gốc để chống chồng chéo, tránh đùn đẩy, khắc phục tình trạng "trên nóng, dưới lạnh" hay "nói nhiều, làm ít."
Đặc biệt, Trung ương nhấn mạnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là tổ chức hành chính mới mà là "phương thức quản trị địa phương mới."
Mô hình này nhằm bỏ tầng nấc trung gian, giúp bộ máy cơ sở vận hành thông suốt, phân bổ nguồn lực hợp lý, sử dụng hiệu quả công nghệ và dữ liệu để phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn. Đây là cải cách về quản trị, không đơn thuần là sắp xếp bộ máy. Nếu chỉ giảm đầu mối mà không đổi mới phân quyền, phân cấp, ủy quyền, không thiết kế lại quy trình, chuẩn hóa dữ liệu, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu, không chuyển từ quản lý sang phục vụ, kiến tạo phát triển thì hiệu quả sẽ hạn chế.
Vì vậy, nguyên tắc đặt ra rất rõ là cấp tỉnh tập trung chiến lược, lo quy hoạch, lo điều phối nguồn lực, giám sát. Còn cấp xã mạnh về thực thi, trực tiếp giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp.
Phân quyền phải đi kèm nguồn lực, năng lực và kiểm soát tương ứng. Việc vận hành cần linh hoạt, sát thực tiễn, tránh rập khuôn. Kết quả cuối cùng phải đo bằng sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả giải quyết công việc ngay tại cơ sở.
Để cụ thể hóa chủ trương ấy, các bộ, ngành Trung ương đã bắt tay ngay vào việc. Bộ Tư pháp yêu cầu rà soát toàn bộ thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Số liệu cho thấy, đến ngày 20/3/2026, còn tới 44,7% thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền bộ, ngành. Nghĩa là còn nhiều việc có thể chuyển xuống địa phương để giải quyết nhanh hơn cho dân.
Yêu cầu lần này rất cụ thể, thủ tục nào phân cấp ngay, thủ tục nào cần lộ trình, thủ tục nào giữ lại và vì sao; cái gì bỏ được thì mạnh dạn bỏ. Làm như vậy để tránh tình trạng nói phân cấp nhưng thực tế vẫn giữ quyền ở trên.
Cùng với đó, công tác xây dựng pháp luật được đẩy mạnh. Bộ Công an trong một năm đã trình, ban hành hàng trăm văn bản, tạo hành lang pháp lý cho việc sắp xếp tổ chức, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục. Tinh thần chung là thể chế phải đi trước, mở đường cho phát triển, không để "luật đúng nhưng làm khó" đang gây lãng phí nguồn lực.
Những định hướng lớn từ Trung ương đang được các địa phương cụ thể hóa bằng hành động. Ở Bắc Ninh, Quảng Ninh, Ninh Bình, ngay sau bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, bộ máy được kiện toàn nhanh chóng.
Việc phân công, phân nhiệm rõ ràng, yêu cầu "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm" được đặt lên hàng đầu. Các địa phương đều xác định phải bắt tay ngay vào việc, không để chậm trễ.
Tại cơ sở, mô hình chính quyền hai cấp bước đầu cho thấy hiệu quả. Như ở phường Trảng Bàng (Tây Ninh), trong quý 1 năm 2026, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn đạt 100%, phần lớn là trực tuyến. Điều đó cho thấy khi tổ chức tốt, ứng dụng công nghệ tốt, thì việc giải quyết thủ tục cho dân nhanh hơn, minh bạch hơn.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy không ít khó khăn. Nhiều nơi thiếu biên chế, thiếu cán bộ chuyên sâu; khối lượng công việc tăng nhanh; có nơi còn lúng túng trong phối hợp. Đây là những vấn đề thật, không thể né tránh.
Nhưng điều đáng mừng là các địa phương đã nhìn thẳng vào khó khăn để tìm cách tháo gỡ. Tăng cường đào tạo cán bộ, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, chủ động đề xuất cơ chế phù hợp. Tinh thần chung là không chờ, không ỷ lại mà chủ động làm.
Một điểm mới là sự tham gia của thanh niên trong vận hành chính quyền hai cấp. Ở Lai Châu, thanh niên tham gia hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tham gia tổ công nghệ số cộng đồng. Đây là lực lượng nhanh nhạy, nếu phát huy tốt sẽ góp phần làm cho bộ máy gần dân hơn, hiện đại hơn.
Thực tiễn đã đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy, không thể làm theo lối cũ trong một mô hình mới. Chính quyền cơ sở phải chuyển từ "hành chính thụ động" sang "chủ động kiến tạo, phục vụ nhân dân." Không đợi dân phản ánh mới làm, mà phải chủ động giải quyết từ sớm, từ cơ sở.
Như vậy có thể thấy rằng việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và tinh gọn bộ máy là một việc lớn, khó, nhưng cần thiết. Và Trung ương đã chỉ rõ đường đi, cách làm; các bộ, ngành đang cụ thể hóa; địa phương đang triển khai với tinh thần chủ động. Chắc chắn sẽ còn những vướng mắc nảy sinh cần phải điều chỉnh. Nhưng với cách làm bài bản, có kiểm tra, có tổng kết, có sửa đổi kịp thời, những khó khăn ấy sẽ dần được tháo gỡ.
Điều quan trọng là giữ vững mục tiêu bộ máy phải gọn, việc phải nhanh, dân phải được phục vụ tốt hơn. Làm được như vậy thì mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là một thay đổi về tổ chức, mà sẽ trở thành một bước tiến về chất lượng quản trị.
Và khi bộ máy chạy thông suốt, cán bộ làm việc có trách nhiệm, người dân hài lòng, thì đó chính là thước đo rõ ràng nhất cho hiệu quả của cải cách hôm nay, cũng là nền tảng để tiếp tục hoàn thiện, đưa đất nước phát triển nhanh hơn, bền vững hơn trong những năm tới.
