Trong sửa đổi luật cũng hướng tới phân quyền mạnh hơn, sắp xếp tài sản công hợp lý, đẩy nhanh chuyển đổi số, giúp người dân dễ tiếp cận thông tin, bảo đảm bộ máy gọn, việc rõ và thực chất quyền làm chủ của người dân. Trong bối cảnh ấy, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 mang ý nghĩa đặc biệt khi lần đầu tổ chức theo mô hình mới, với phạm vi quản lý rộng hơn và yêu cầu cao hơn đối với đại biểu dân cử.
Mới đây, tại Phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các dự án sửa đổi Luật Công chứng, Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin được thảo luận trong tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Những nội dung sửa đổi lần này không chỉ là sửa một số điều khoản, mà là cụ thể hóa chủ trương của Đảng về phân cấp, phân quyền, về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa minh bạch, công khai, lấy người dân làm trung tâm.
Như với Luật Công chứng, dự thảo quy định thẩm quyền công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên được phân quyền triệt để cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Thẩm quyền trước đây thuộc Bộ trưởng Bộ Tư pháp nay được chuyển về địa phương. Đơn vị hành chính cấp huyện trong một số quy định được thay bằng đơn vị hành chính cấp xã cho phù hợp với mô hình hai cấp. Thủ tục công chứng được đơn giản hóa, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số và tiến tới công chứng trực tuyến nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin.
Đối với Luật Tiếp cận thông tin, nội dung sửa đổi nhấn mạnh trách nhiệm cung cấp thông tin của cơ quan nhà nước; quy định rõ thông tin công dân không được tiếp cận, thông tin công dân được tiếp cận và các phần thông tin có thể được phân tách hợp lý. UBND cấp xã chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền, tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin.
Cùng với hoàn thiện thể chế, Chính phủ tập trung xử lý khâu tổ chức thực hiện khi ban hành Công điện số 19/CĐ-TTg về nâng cao hiệu lực, hiệu quả sắp xếp, xử lý, khai thác tài sản công sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Tinh thần chỉ đạo rất rõ: Không để cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy bị hư hỏng, xuống cấp, lãng phí; khẩn trương hoàn thành thủ tục giao, điều chuyển, chuyển giao tài sản theo quy định trong 30 ngày, kể từ ngày tạm bàn giao, tiếp nhận. Rà soát diện tích lớn hơn tiêu chuẩn để điều chuyển cho cơ quan, tổ chức, đơn vị khác quản lý, sử dụng bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả. Tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, tránh thất thoát, lãng phí tài sản.
Đây chính là việc làm thiết thực của cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh: Không chỉ giảm đầu mối, thay đổi về quy mô, số lượng mà quan trọng hơn là tạo chuyển biến về chất trong hoạt động.
Thủ tướng Phạm Minh Chính, khi làm việc với Học viện Hành chính và Quản trị công cũng đã khẳng định quản trị hành chính công là khâu trung tâm chuyển hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thành kết quả phát triển cụ thể, thực chất. Cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy đã thay đổi mô hình nền hành chính quốc gia từ bốn cấp xuống ba cấp, đồng thời cơ cấu, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là ở cơ sở. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có năng lực quản trị, năng lực thực thi tốt hơn. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phải gắn với chuẩn năng lực, với chuyển đổi số, với yêu cầu phục vụ nhân dân.
Trong bối cảnh ấy, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra có ý nghĩa đặc biệt. Đây là lần đầu tiên tổ chức bầu cử trong điều kiện triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sắp xếp đơn vị hành chính. Phạm vi quản lý rộng hơn, dân số đông hơn, yêu cầu về đại biểu dân cử cao hơn. Hội đồng Bầu cử quốc gia đã ban hành đầy đủ văn bản theo luật định; hơn 73 triệu cử tri được niêm yết tại 72.195 khu vực bỏ phiếu.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khi kiểm tra tại Hải Phòng nhấn mạnh phải rà soát kỹ nhóm cử tri đặc thù, không bỏ sót quyền bầu cử; phải cẩn trọng từ những việc nhỏ nhất, tránh sai sót nhỏ dẫn đến vấn đề lớn. Ứng dụng công nghệ như VNeID được triển khai, nhưng công nghệ chỉ là công cụ, điều quyết định vẫn là trách nhiệm của con người.
Ở Trung ương, yêu cầu chung là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, kiểm soát chặt chẽ từng khâu, không chủ quan, lơ là. Ở cơ sở, từng tổ bầu cử phải được tập huấn “cầm tay chỉ việc”, chuẩn hóa quy trình bỏ phiếu, kiểm phiếu, bảo đảm công khai, minh bạch. Bầu cử phải gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, không làm gián đoạn sản xuất, sinh hoạt của nhân dân.
Điều đó có thể thấy rất rõ tại các địa phương, như ở Hà Nội, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng tiếp xúc cử tri đã nêu quyết tâm xử lý dứt điểm “5 điểm nghẽn”: ùn tắc giao thông; ô nhiễm môi trường, ngập úng; vi phạm trật tự xây dựng - đất đai và an toàn thực phẩm. Thành phố đẩy mạnh chuyển đổi số, minh bạch hóa quy hoạch, quản lý chặt chẽ ngân sách, nâng cao hiệu quả đầu tư công. Mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2031 đi cùng yêu cầu xây dựng chính quyền số đồng bộ từ thành phố đến cơ sở.
Tại Hà Tĩnh, sau khi sắp xếp 209 xã, phường còn 69 đơn vị, mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hơn nửa năm qua đã cơ bản ổn định. Tỉnh tăng cường hơn 100 cán bộ cấp tỉnh về cơ sở, hiện đại hóa Trung tâm Phục vụ hành chính công, đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến. Địa phương sẽ tiếp tục rà soát, đánh giá căn cơ việc vận hành; phân cấp, phân quyền rành mạch; mạnh dạn ủy quyền trong nội bộ; chuyển tư duy từ quản lý hành chính sang quản trị hành chính hiện đại, lấy chuyển đổi số làm cốt lõi.
Những việc làm đó cho thấy một điều tinh gọn bộ máy là sự sắp xếp lại cho hợp lý, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; luật sửa để phân quyền, tài sản công sắp xếp để tránh lãng phí, cán bộ được đào tạo để phục vụ tốt hơn; bầu cử được tổ chức chặt chẽ để lựa chọn những người xứng đáng đại diện cho dân.
Con đường phía trước còn nhiều việc phải làm. Việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm tra, giám sát. Chuyển đổi số phải bảo đảm an toàn, bảo mật. Việc sắp xếp tài sản công phải minh bạch, không để lợi dụng, trục lợi. Những khó khăn, vướng mắc phát sinh phải được kịp thời tháo gỡ. Với sự lãnh đạo tập trung của Trung ương, sự vào cuộc trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và sự đồng thuận của nhân dân, mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ ngày càng hoàn thiện. Bộ máy gọn hơn, việc rõ hơn, trách nhiệm cao hơn, phục vụ nhân dân tốt hơn. Đó là thước đo hiệu quả của cải cách và cũng là nền tảng để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
