Đây là báo cáo thứ ba của UNESCO về tác động của xung đột đối với văn hóa và du lịch Ukraine kể từ tháng 2/2022, do Ngân hàng Thế giới, chính phủ Ukraine, Ủy ban Châu Âu và Liên Hợp Quốc phối hợp thực hiện.
Báo cáo mới nhất của UNESCO cho thấy một bức tranh ảm đạm về mức độ tàn phá mà đất nước này đang phải gánh chịu. 4779 tài sản văn hóa và du lịch bị hư hại, gây thiệt hại tổng cộng 3,483 tỷ USD, bao gồm các địa điểm và tòa nhà có giá trị di sản; tác phẩm nghệ thuật, bộ sưu tập và kho lưu trữ văn hóa; nhà xưởng dành riêng cho ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo; và các cơ sở du lịch. Khu vực Kharkov chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, tiếp theo là Donetsk và Odesa.
Bên cạnh thiệt hại về tài sản, lĩnh vực văn hóa và du lịch Ukraine còn chịu ảnh hưởng nặng nề về doanh thu, lỗ 19,6 tỷ USD. Riêng thành phố Kiev phải gánh chịu hơn nửa khoản lỗ này (10,6 tỷ USD). Nguyên nhân chủ yếu do lượng khách du lịch giảm và ngành công nghiệp sáng tạo bị đình trệ. Theo UNESCO, cần huy động gần 9 tỷ USD từ năm 2024 đến năm 2033 cho công cuộc phục hồi và tái thiết di sản và du lịch Ukraine.
Trước tình trạng khẩn cấp, UNESCO đã nỗ lực huy động nguồn lực và triển khai các hoạt động hỗ trợ Ukraine. Trong hai năm qua, UNESCO huy động được hơn 66 triệu USD từ các quốc gia thành viên và khu vực tư nhân. Nhật Bản là nhà tài trợ lớn nhất với gần 26 triệu USD.
Số tiền này được sử dụng để thực hiện hàng chục hành động ngắn hạn và trung hạn trong các lĩnh vực văn hóa, di sản, giáo dục và truyền thông. Mục tiêu chính là hỗ trợ Ukraine bảo vệ di sản văn hóa, giáo dục cho trẻ em và thanh niên, và duy trì hoạt động truyền thông.
 |
Một tu viện ở Sviatohirsk (Ukraine) sau các đợt không kích và pháo kích của Nga. Ảnh: Dimitar Dilkoff/AFP |
Bên cạnh việc huy động nguồn lực tài chính, UNESCO còn triển khai nhiều sáng kiến nhằm bảo vệ di sản văn hóa Ukraine.
5 biện pháp ngăn chặn thiệt hại
- Cung cấp thiết bị khẩn cấp và thiết lập hệ thống quản lý rủi ro để bảo vệ tài sản văn hóa.
- Tư vấn các chuyên gia Ukraine về bảo vệ tác phẩm nghệ thuật và cải thiện hệ thống phòng cháy.
- Khởi động dự án kiểm kê và số hóa tài sản văn hóa 3D tại các thành phố Kyiv, Lviv, Odesa và Chernihiv.
- Cung cấp dữ liệu phục vụ cho công tác tái thiết và tăng cường nỗ lực chống buôn bán bất hợp pháp tài sản văn hóa.
- Tổ chức đào tạo và phối hợp giữa cảnh sát và các dịch vụ tư pháp trong khu vực nhằm ngăn chặn hoạt động buôn lậu.
Công cuộc tái thiết di sản văn hóa Ukraine
UNESCO khởi xướng một số dự án củng cố và sửa chữa các di tích bị thiệt hại tại Ukraine, bao gồm ở Odesa tại Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Khảo cổ học và Nhà Nghiên cứu, cũng như tại một số bảo tàng ở Kyiv. Tại Odesa, nơi có trung tâm lịch sử được công nhận là Di sản Thế giới từ tháng 1/2023, UNESCO sẽ lắp đặt mái nhà tạm thời cho Nhà thờ Biến hình (tiếng Anh: Cathedral of the Transfiguration) với sự hỗ trợ từ Ý để bảo vệ khỏi thời tiết xấu trong quá trình tái thiết.
Nâng cao năng lực cho các chuyên gia văn hóa Ukraine
Trong hai năm qua, UNESCO và các đối tác đào tạo hơn 1600 chuyên gia văn hóa. Các học viên đến từ các tổ chức quốc gia và địa phương trên khắp Ukraine, phần lớn chưa từng trải qua các tình huống khẩn cấp trước đây. Khóa đào tạo bao gồm: Đánh giá thiệt hại di sản văn hóa do xung đột; Bảo vệ các bộ sưu tập bảo tàng và các tòa nhà lịch sử; Bảo tồn di sản sống (như âm nhạc, truyền thống,...).
Hỗ trợ đời sống văn hóa
Tổ chức tài trợ chỗ ở cho gần 100 nghệ sĩ lưu vong để họ có thể tiếp tục sáng tác và biểu diễn nghệ thuật. UNESCO cũng đang làm việc để đảm bảo các hoạt động văn hóa vẫn được duy trì tại Ukraine. Mới đây, họ đã trao tài trợ cho 14 dự án nghệ thuật mới trên khắp đất nước.
Để hỗ trợ cộng đồng văn hóa và nghệ thuật Ukraine một cách hiệu quả hơn, UNESCO sẽ mở một trung tâm văn hóa tại thành phố Lviv vào giữa năm 2024. Trung tâm này được tài trợ bởi Tây Ban Nha và sẽ là nơi tổ chức các hoạt động nghệ thuật đa dạng, bao gồm triển lãm, biểu diễn, hội thảo và đào tạo.
Báo cáo của UNESCO là một lời kêu gọi hành động mạnh mẽ đối với cộng đồng quốc tế. Cần có sự chung tay của tất cả mọi người để bảo vệ di sản văn hóa và du lịch của Ukraine, và giúp đất nước này phục hồi.
