Phát biểu khai mạc vòng đàm phán dự kiến diễn ra trong 1 tuần, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus cảnh báo thế giới không thể để lỡ mất cơ hội này và đối mặt với rủi ro do không chuẩn bị sẵn sàng cho việc ứng phó với các đại dịch tiếp theo trong tương lai. Theo ông Ghebreyesus, các bên có thể đi tới một thỏa thuận không hoàn hảo nhưng phải đảm bảo tính công bằng và khả thi.
Tháng 5 năm ngoái, các nước thành viên WHO đã đạt được thỏa thuận lịch sử về phòng chống các đại dịch sức khỏe trong tương lai, sau hơn 3 năm đàm phán nhằm tránh lặp lại những phản ứng rời rạc và tình trạng thiếu phối hợp giữa các quốc gia như trong đại dịch COVID-19 thông qua việc cải thiện sự phối hợp toàn cầu, tăng cường giám sát và khả năng tiếp cận vaccine. Tuy nhiên, riêng về hạng mục "Hệ thống tiếp cận mầm bệnh và chia sẻ lợi ích" (PABS), vốn được xem là cốt lõi của thỏa thuận, thì đến nay vẫn chưa hoàn thiện. Đây là cơ chế quy định việc chia sẻ quyền tiếp cận các tác nhân gây bệnh khiến đại dịch bùng phát và chia sẻ cả các lợi ích thu được như vaccine, bộ xét nghiệm và các phương pháp điều trị.
Bất đồng chủ yếu nảy sinh giữa hai nhóm nước phát triển và đang phát triển về quyền lợi chia sẻ dữ liệu. Nhiều nước, đặc biệt ở châu Phi, muốn được đảm bảo quyền tiếp cận thuốc và vaccine nếu họ cung cấp thông tin về mầm bệnh. Ngược lại, một số nước châu Âu lo ngại việc bắt buộc phải chia sẻ lợi ích sẽ ảnh hưởng đến hoạt động nghiên cứu và phát triển của các công ty dược.
Các quốc gia hiện có thời hạn đến ngày 1/5 để thống nhất về PABS trước khi trình lên kỳ họp của Đại hội đồng Y tế Thế giới, dự kiến khai mạc ngày 18/5, xem xét và thông qua. Nhà ngoại giao thuộc phái đoàn Brazil ở Geneva, ông Jean Karydakis, đánh giá tiến độ đàm phán diễn ra chậm và khó tìm được thỏa hiệp, dù Liên minh châu Âu (EU) đang “cố gắng thể hiện sự linh hoạt”.
