Điểm làm nên sự độc đáo của cụm di sản này không nằm ở quy mô hoàng gia, mà xuất phát từ mô hình sở hữu tập thể gọi là “condominio”. Được phát triển chủ yếu trong thế kỷ 18 và 19, mô hình này ra đời khi các đô thị và người dân tự góp tài nguyên để xây dựng, sở hữu và vận hành nhà hát chung như cách người dân cùng quản lý một tòa nhà. Sự hợp tác công-tư này giúp các thị trấn vừa và nhỏ sở hữu những không gian nghệ thuật trang nhã, đồng thời mở cửa sân khấu cho tầng lớp trung lưu thay vì chỉ phục vụ giới quý tộc. Về kiến trúc, các nhà hát mang đậm dấu ấn tân Cổ điển kết hợp hậu Baroque, sở hữu hệ thống âm thanh, tầm nhìn tối ưu cùng máy móc sân khấu cổ kính.
UNESCO nhấn mạnh giá trị di sản nằm ở hệ thống văn hóa cộng đồng bền vững, nơi người dân trực tiếp tham gia quản lý và duy trì hoạt động suốt hàng thế kỷ. Những nhà hát vừa được vinh danh nằm rải rác tại 3 vùng, trong đó có 8 cơ sở thuộc vùng Marche, 1 tại Emilia-Romagna và 1 tại Umbria. Nổi bật trong số này là Nhà hát Angelo Mariani tại Sant'Agata Feltria (Emilia-Romagna) - nhà hát bằng gỗ cổ nhất Italy.
Bộ trưởng Văn hóa Italy Alessandro Giuli khẳng định danh hiệu của UNESCO đã tôn vinh “những viên ngọc kiến trúc” là “trung tâm đời sống xã hội cộng đồng” ở quốc gia này. Hiện toàn bộ 10 nhà hát vẫn đang hoạt động sôi nổi với nhiều chương trình biểu diễn opera và kịch nghệ, tiếp nối truyền thống văn hóa chia sẻ độc đáo qua nhiều thế hệ.
