Ở nơi không có sông hồ như Yucatan, các cenote đóng vai trò cung cấp nước ngọt quanh năm cho cư dân. Người Maya, thuộc một trong những nền văn minh bản địa tiên tiến nhất ở Trung Bộ châu Mỹ cổ đại, đã di cư đến bán đảo Yucatan trong khoảng thời gian từ năm 500-250 TCN và tất cả các thành phố lớn nhất người Maya xây dựng từ năm 300-900 TCN, như Chichen Itza và Uxmal, đều được xây dựng gần các cenote. Người Maya cổ đại quan niệm rằng, các cenote là con đường dẫn đến thế giới ngầm, do đó từ thời xa xưa, những hố sụt này từng là địa điểm tổ chức nhiều nghi lễ thần bí
Ngày nay, vẻ đẹp vô thực của các cenote là nam châm thu hút khách du lịch đến Yucatan. Thống kê chính thức ghi nhận tại Yucatan có hơn 3.160 hố sụt, tuy nhiên cơ quan phụ trách phát triển bền vững của bang này ước tính số lượng thực tế có thể dao động trong khoảng 5.000-8.000. Trong số này, chỉ có 168 hố sụt mở cửa cho du khách, nhiều cenote khác được sử dụng làm điểm ngắm cảnh hoặc danh lam. Do hệ thống đá vôi nơi hình thành các cenote là một loạt hang ngầm thông nhau tạo thành cấu trúc pho mát rỗng, bắt buộc phải giữ nguyên vẹn thảm thực vật để ngăn các hang sụp xuống.
Các cenote rất dễ tổn thương trước tác động môi trường. Bà Sayda Rodríguez Gómez, người đứng đầu cơ quan phát triển bền vững của bang Yucatan, cho biết ngoài hóa chất nông nghiệp, các sản phẩm hóa học do du khách sử dụng như kem chống nắng, thuốc chống côn trùng và đồ trang điểm có thể bị rửa trôi vào trong nước trong quá trình bơi lặn, gây ô nhiễm nguồn nước, đặc biệt là trong cấu trúc pho mát rỗng. Kim loại nặng và rác thải cũng gây ô nhiễm nền đất trong các hang động.
Theo bà Rodríguez Gómez, do các hố sụt liên kết với nhau không chỉ qua hệ thống nước ngầm, mà còn thông qua các hang động, nên việc lập bản đồ hiện vẫn là bất khả thi. Tuy nhiên, chính quyền địa phương đang xây dựng hệ thống giám sát chất lượng nước đầu tiên tại bang Yucatan. Nhà chức trách cũng đã tiến hành nghiên cứu cụ thể về kết nối giữa các cenote nhằm xác định các tác động môi trường, các biện pháp cần thiết để ngăn chặn ô nhiễm, cũng như giá trị văn hóa, lịch sử và khảo cổ học của các kỳ quan thiên nhiên này.
Tuy nhiên, gần đây cuộc khủng hoảng kinh tế đang đặt ra một thách thức mới cho các nỗ lực bảo tồn. Yucatan có khu vực tự nhiên được bảo vệ Vành đai Cenote (Ring of Cenotes) bao gồm 13 thành phố tự trị ở phía Nam thủ phủ Merida, trong đó có Homun. Tại đây, ngay trong lòng khu vực được bảo vệ, xu hướng mua bán đất có cenote đã bùng nổ trong thời đại dịch COVID-19. Hầu hết các hố sụt đều được Viện Nhân chủng học và Lịch sử Quốc gia của Mexico bảo vệ và quản lý, và nhiều khu du lịch phải tuân thủ các quy định bảo tồn nghiêm ngặt của chính phủ, song điều này không áp dụng cho các cenote nằm trên đất thuộc sở hữu tư nhân. Theo bà Rodríguez Gómez, việc mua bán đất có hố sụt không bị cấm, nhưng để sử dụng những mảnh đất này, cần buộc chủ sở hữu tuân thủ các quy định hiện hành về bảo tồn thiên nhiên.
