Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh - "hồn cốt" của nhiều ca khúc sống mãi với thời gian

Bên dòng sông Lam trữ tình thơ mộng, dân ca ví, giặm xứ Nghệ Tĩnh ra đời. Câu ca ví giặm mộc mạc, sôi nổi theo người nông dân một nắng hai sương ra đồng, ngọt ngào trong trong lời ru à ơi bên nôi của người mẹ trẻ, vui tươi với câu hát đối đáp của những chàng trai, cô gái… Và ví, giặm Nghệ Tĩnh sống mãi trong những giai điệu tự hào đi cùng năm tháng.
Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh - "hồn cốt" của nhiều ca khúc sống mãi với thời gian

Giai điệu, ca từ ví, giặm Nghệ Tĩnh là chất liệu để nhiều nhạc sĩ nổi tiếng sáng tạo ra những ca khúc sống mãi với thời gian, ghi dấu vào lòng người nghe. Những bài hát tên tuổi như: "Xa khơi", "Mơ quê" của Nguyễn Tài Tuệ; "Trông cây lại nhớ đến Người" (Đỗ Nhuận) "Lời Bác dặn trước lúc đi xa", "Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh" (Trần Hoàn), "Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh" (Nguyễn Văn Tý), “Ca dao em và tôi” của nhạc sĩ An Thuyên …đã khẳng định tầm ảnh hưởng của dân ca Ví, Giặm đối với nền âm nhạc hiện đại của Việt Nam.

Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh - "hồn cốt" của nhiều ca khúc sống mãi với thời gian - anh 1

Hát ví, giặm ở Nghệ An

Trong số đó đặc biệt nhất phải kể tới Nhạc sĩ An Thuyên, cha đẻ của của ca khúc đi cùng năm tháng nổi tiếng “Ca dao em và tôi”. Nhạc sĩ An Thuyên sinh ra và lớn lên ở vùng quê nghèo Quỳnh Kim, Quỳnh Lưu, Nghệ An. Truyền thống văn nghệ lâu đời, dân ca ví, giặm nơi đây có trong máu thịt của ông. Và chính môi trường âm nhạc đậm chất giân gian ấy có sức hút kỳ lạ đối với người con xứ Nghệ này.

Ông cũng đã gặt hái nhiều thành công khi khai thác chất liệu dân ca Ví , Giặm vào những sáng tác của mình, với những ca khúc như “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác”, “Neo đậu bến quê”, “Ca dao em và tôi”, “Vầng trăng đò đưa”…

Nhạc sĩ An Thuyên bày tỏ: “Khi viết “Đêm nghe ví đò đưa nhớ Bác”, bạn không tưởng tượng được đó hoàn toàn là bài hát giặm, trước nó là một câu ví. Tôi lấy nguyên nhịp 7/8, nhịp rất lạ, đậm đặc và tinh túy đến mức 5 năm sau đó, cho đến năm 1980, tôi viết bài nào dường như cũng giống như “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác”. Phải đến năm 1981 tôi ra Hà Nội học rồi cho đến bây giờ, tôi có thêm những vùng văn hóa khác và tiếp thu những kiến thức âm nhạc của nhân loại thì mình có thêm những tri thức cao hơn thời đó thì bắt đầu nhìn trở lại dân ca Nghệ Tĩnh mới thoát khỏi cái bóng của “Đêm nghe hát đò đưa nhớ Bác”.

Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh - "hồn cốt" của nhiều ca khúc sống mãi với thời gian - anh 2

Nhạc sĩ An Thuyên với nhiều bài hát nổi tiếng: Ca dao em và tôi, Đêm nghe ví đò đưa nhớ Bác

Với ca khúc “Ca dao em và tôi” nổi tiếng, ông khẳng định: “Tòan bộ những cây đa, bến nước, con đò dòng sông tất cả nó nằm trong bối cảnh không giandân ca ví dặm. Máu thịt của tôi là dân ca ví dặm thì lúc nào cũn có thể ví giặm. Máu tôi lúc nào cũng chảy thì lúc nào cũng chảy ra ví giặm”.

Còn với nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý, quê hương gốc gác của ông từ xa xưa ở trên Vĩnh Phúc, nhưng đời các cụ gia đình ông đã chọn và rời vào Xứ Nghệ để an cư lập nghiệp. Sinh ra và lớn lên tại Tp Vinh nhưng người nhạc sĩ tài hoa ấy lại rất nặng tình với vùng quê Hà Tĩnh. Chính vì vậy mà cuộc đời sự nghiệp sáng tác của ông có hai tác phẩm viết về Hà Tĩnh vô cùng nổi tiếng, đi vào lịch sử vĩ đại của nền âm nhạc Việt Nam đó là "Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh" và “Người đi xây hồ Kẻ Gỗ”.

Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh - "hồn cốt" của nhiều ca khúc sống mãi với thời gian - anh 3

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý

Người đi xây hồ Kẻ Gỗ được sáng tác năm 1976, khi cả nước đang bước vào công cuộc xây dựng lại đất nước sau ngày thống nhất. Ca khúc được hình thành khi Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đi thực tế tại Hồ Kẻ Gỗ thuộc địa phận tỉnh Hà Tĩnh. Ca khúc này mang đậm âm hưởng dân ca ví dặm với ca từ nhẹ nhàng gợi lên những tình cảm sâu lắng thiết tha tới những hình ảnh đặc trưng của vùng đất Nghệ An – Hà Tĩnh. Đây cũng là một trong những ca khúc kinh điển của thanh nhạc cách mạng Việt Nam.

Với “Một khúc tâm tình người Hà Tĩnh” người ta không thể quên được những câu hát có sức ám ảnh với nhiều thế hệ người Việt:

Đi mô rồi cũng nhớ về Hà Tĩnh

Nhớ núi Hồng Lĩnh nhớ dòng sông La

Nhớ biển rộng quê ta ớ ơ ơ ơ

Những cánh đồng muối trắng

Tình sâu (mấy) nghĩa nặng, biển ta lại nhớ rừng

Nên chi giữa đồng bằng (mà) gió ngàn bay (i) về

Tìm âm vang sóng vỗ ....

Các bạn có thể nghe bài hát "Một khúc tâm tình người Hà Tĩnh" do NSND Thu Hiền trình bày tại đây:

Xa khơi cũng là ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ ra đời năm 1962 cũng nhanh chóng giành được sự yêu thích của công chúng trên sóng phát thanh..Xa khơi mang đậm chất dân ca Trung Bộ, trữ tình, mênh mang. Ca khúc được viết như lời tâm sự của một cô gái trong lúc xa khơi, gửi lời nhớ thương tới người "anh" đang ở bên kia vĩ tuyến. Bài hát thể hiện khát vọng thống nhất đất nước lúc bấy giờ.

Sinh ra từ đời sống, ví, giặm cùng với những loại hình nghệ thuật âm nhạc dân gian khác góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc. Đồng thời câu ca ví, giặm Nghệ Tĩnh, di sản văn hóa phi phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO công nhận, đã nuôi dưỡng, bồi đắp cho tâm hồn bao thế hệ người Việt Nam. Cảm ơn những người nghệ sĩ đầu tiên của xứ Nghệ, những nông dân chân lấm tay bùn dù cuộc đời chưa hết nỗi vất vả cơ cực, dù một đời "cà mặn, nhút chua" thì người dân bên dòng sông Lam vẫn lạc quan, yêu đời, biết gửi lòng mình vào những câu dân ca trữ tình sâu lắng, say đắm lòng người. Cám ơn những người nhạc sĩ tài hoa đã thổi hồn hơi thở ví, giặm vào những ca khúc đương đại để câu ca ví giặm của mảnh đất anh hùng Nghệ Tĩnh còn mãi với thời gian./

>>> Xem thêm:

1. Huyền tích về Ca trù – Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại

2. Điểm mặt di sản phi vật thể mới được UNESCO vinh danh

3. Ngơ ngẩn ngắm non nước mây trời di sản thiên nhiên thế giới Tràng An

Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.