Hội thảo thu hút đông đảo học giả, nhà nghiên cứu, sinh viên, học viên quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu và mong muốn khơi gợi, lan tỏa di sản tư tưởng Phan Châu Trinh – một nhà canh tân có tầm nhìn sâu rộng về con đường phát triển của dân tộc.
Kỳ vọng về một diễn đàn học thuật mở
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Lưu Văn Quyết, Phó hiệu trưởng trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM, cho rằng, trong dòng chảy của lịch sử dân tộc, có những con người không chỉ thuộc về một thời đại, mà còn trở thành điểm tựa tư tưởng cho nhiều thế hệ. Phan Châu Trinh là một nhân cách tiêu biểu như vậy – một nhà yêu nước, một trí tuệ cải cách và một tinh thần khai sáng có tầm nhìn vượt thời đại.
 |
Hội thảo diễn ra nguyên ngày 23/3 với 1 phiên toàn thể và 3 phiên tiểu ban |
“Hôm nay, việc chúng ta trở lại với cụ Phan Châu Trinh không chỉ là sự tưởng niệm, mà còn là một cách đối thoại với lịch sử, để hiểu rõ hơn hiện tại và suy nghĩ sâu sắc hơn về con đường phát triển của đất nước trong bối cảnh mới” – PGS.TS Lưu Văn Quyết khẳng định.
Theo PGS.TS Lưu Văn Quyết, một thế kỷ đã trôi qua, nhưng những vấn đề mà cụ Phan Châu Trinh đặt ra vẫn chưa bao giờ trở nên xưa cũ. Từ câu hỏi về dân trí, dân khí, dân sinh, cho đến những trăn trở về cải cách xã hội, vai trò của giáo dục và ý thức công dân… - tất cả vẫn tiếp tục vang vọng trong đời sống đương đại.
 |
PGS.TS Lưu Văn Quyết phát biểu khai mạc Hội thảo |
“Hội thảo hôm nay được định vị như một diễn đàn học thuật mở, nơi các cách tiếp cận lịch sử, chính trị, tư tưởng, văn hóa, giáo dục và các ngành khoa học xã hội và nhân văn có thể gặp gỡ, đối thoại và bổ sung cho nhau. Mục tiêu không chỉ là tái hiện chân dung Phan Châu Trinh, mà còn là làm sáng rõ hơn ý nghĩa của di sản tư tưởng ấy, trong việc suy nghĩ về con người, về xã hội và về con đường phát triển của Việt Nam trong thế kỷ XXI” – PGS.TS Lưu Văn Quyết nhấn mạnh.
Hội thảo gồm phiên toàn thể và 3 phiên tiểu ban với các chủ đề về “Cuộc đời và sự nghiệp”, “Tư tưởng và tính thực tiễn của thời đại”, và “Di sản văn hóa và giáo dục truyền thống”. Các đại biểu đã trình bày tham luận cũng như thảo luận, trao đổi xoay quanh các chủ đề: “Giá trị của tư tưởng Phan Châu Trinh đối với triết lý giáo dục hiện đại, đặc biệt là giáo dục đại học và giáo dục công dân”; “Vận dụng tư tưởng về pháp quyền, dân chủ và trách nhiệm công dân vào công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay”; “Thực trạng và giải pháp phát huy giá trị các di tích, tư liệu và giải thưởng mang tên Phan Châu Trinh nhằm nuôi dưỡng khát vọng phát triển xã hội”; “Gợi mở những hướng đi mới cho khoa học xã hội và nhân văn, góp phần vào sự phát triển bền vững của Việt Nam trong thế kỷ XXI”.
Ra mắt 2 tập kỷ yếu “Chí sĩ Phan Châu Trinh: Tư tưởng, Cuộc đời và Sự nghiệp”
PGS.TS Phan Anh Tú, Trưởng Khoa Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học, Xã hội và Nhân văn TPHCM, cho biết, hội thảo đã nhận được hơn 100 tham luận, bài viết đóng góp đa dạng góc nhìn nghiên cứu về chí sĩ Phan Châu Trinh. Ban tổ chức hội thảo đã chọn lọc 65 tham luận, biên soạn thành bộ kỷ yếu gồm 2 tập. Trong đó, tập 1 mang tên “Phan Châu Trinh - Tư tưởng và tính thực tiễn của thời đại” tập hợp 37 công trình nghiên cứu tiếp cận tư tưởng của ông từ những phương diện khác nhau, như: dân quyền, cải cách xã hội, giáo dục khai phóng, đạo đức công dân, tinh thần pháp luật, cũng như ảnh hưởng của tư tưởng ấy đối với xã hội Việt Nam hiện nay.
Cuộc đời và sự nghiệp của Phan Châu Trinh gắn liền với một giai đoạn biến động sâu sắc của lịch sử Việt Nam, khi xã hội truyền thống phải đối diện với những thách thức lớn lao do sự xâm nhập của chủ nghĩa thực dân và sự khủng hoảng của mô hình nhà nước phong kiến. Trong hoàn cảnh ấy, Phan Châu Trinh đã sớm nhận ra rằng, vấn đề của dân tộc không chỉ là sự mất mát chủ quyền chính trị, mà còn là một khủng hoảng sâu xa về văn hóa, xã hội và tư tưởng. Chính từ nhận thức đó, ông đã đặt ra một chương trình cải cách mang tính căn bản nhằm đổi mới xã hội Việt Nam. Theo ông, một dân tộc không thể tồn tại và phát triển nếu dân trí thấp, dân khí suy và đời sống nhân dân nghèo khổ. Vì vậy, con đường cứu nước phải bắt đầu từ việc cải biến xã hội, trước hết là khai sáng tri thức và xây dựng ý thức công dân. Tư tưởng ấy được ông khái quát trong khẩu hiệu nổi tiếng: “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”.
Tập 2 với tựa đề “Phan Châu Trinh - Di sản văn hóa và giáo dục truyền thống” gồm 28 công trình hướng đến làm rõ những giá trị văn hóa và giáo dục được hình thành từ tư tưởng của ông, đồng thời xem xét cách thức những giá trị ấy được tiếp nối và diễn giải trong đời sống xã hội Việt Nam. Ở góc nhìn này, Phan Châu Trinh không chỉ là một nhà hoạt động xã hội, mà còn là một trí thức văn hóa quan tâm sâu sắc đến vấn đề giáo dục và sự phát triển của con người. Ông đặc biệt chú ý đến vai trò của tri thức và học vấn trong việc định hình tương lai dân tộc.
 |
Hội thảo quy tụ đông đảo học giả, nhà nghiên cứu theo đuổi tinh thần khai phóng trong giáo dục |
Ban tổ chức cũng mong muốn, hội thảo lần này là một hoạt động khoa học nhắm tái đánh giá vai trò của Phan Châu Trinh không chỉ là một nhân vật lịch sử, mà còn mẫu hình để các thế hệ ngày nay suy ngẫm về những vấn đề căn bản của xã hội Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình.
Ngày mai 24/3, tại Nhà hát Hòa Bình (phường Hòa Hưng, TPHCM), Trường Đại học Văn hóa TPHCM phối hợp Trung tâm nghiên cứu Việt Nam - Đại học Fulbright tổ chức chuỗi hoạt động tưởng niệm 100 năm ngày mất cụ Phan Châu Trinh, gồm có: triển lãm số chủ đề “Khai minh và đối thoại”; hội thảo khoa học chủ đề “Phan Châu Trinh và tinh thần “Chi bằng học”: tư tưởng khai minh, giáo dục và phát triển quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và thời đại AI”; chiếu phim tài liệu “Phan Châu Trinh - Ngọn đuốc khai minh và bản giao hưởng thế kỷ”; chương trình nghệ thuật đặc biệt “Phan Châu Trinh – Di sản khai minh bất diệt”, truyền tải thông điệp “khai dân trí chấn dân khí - hậu dân sinh” với hình thức sân khấu hóa tổng hợp, kết hợp giao lưu nhân vật, toạ đàm, cùng tư liệu hình ảnh/clip…
Thông qua chuỗi hoạt động, ban tổ chức mong muốn tưởng niệm một nhân vật lịch sử lớn của dân tộc và lan tỏa di sản tư tưởng Phan Châu Trinh đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, bằng các hình thức học thuật, nghệ thuật và công nghệ sáng tạo. Đây cũng là dịp để tăng cường liên kết giữa nhà trường, giới nghiên cứu, lĩnh vực xuất bản, nghệ thuật biểu diễn, truyền thông và doanh nghiệp sáng tạo trong việc bảo tồn, diễn giải và lan tỏa giá trị di sản tư tưởng Việt Nam trong đời sống đương đại; đồng thời tạo ra không gian học tập gắn với chuẩn đầu ra, tăng cường trải nghiệm thực hành cho sinh viên qua các hoạt động nghiên cứu, tổ chức sự kiện và truyền thông văn hóa.
