Hội thảo nhằm quán triệt tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng thời tạo diễn đàn trao đổi học thuật và thực tiễn về phát triển công nghiệp văn hóa trong bối cảnh mới.
Công nghiệp văn hóa - động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế sáng tạo
Phát biểu đề dẫn, TS. Nguyễn Anh Vũ, Tổng biên tập báo Văn Hóa, cho biết, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, cùng các chương trình hành động của Chính phủ và của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xác lập một cách rõ ràng vị trí của văn hóa trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước. Đặc biệt, công nghiệp văn hóa được xác định là một trong những hướng đi quan trọng để chuyển hoá tiềm năng văn hóa thành nguồn lực phát triển, từng bước trở thành ngành kinh tế có đóng góp đáng kể vào GDP, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.
 |
Tiết mục văn nghệ do sinh viên trường Đại học Văn hóa TPHCM biểu diễn |
Từ đó, một yêu cầu quan trọng của Hội thảo là quán triệt sâu sắc quan điểm, mục tiêu và định hướng lớn của Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa, trong đó đặc biệt nhấn mạnh vai trò của công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
TS. Nguyễn Anh Vũ nhấn mạnh, điểm mới căn bản của Nghị quyết không chỉ nằm ở việc khẳng định tầm quan trọng của văn hóa, mà còn ở cách tiếp cận phát triển văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với kinh tế, công nghệ và thị trường. Công nghiệp văn hóa vì vậy không thể hiểu đơn giản là sự gia tăng số lượng sản phẩm văn hóa, mà phải được nhìn nhận như một hệ sinh thái phát triển, nơi các yếu tố sáng tạo, công nghệ, vốn, thị trường và quản trị cùng tương tác để tạo ra giá trị mới.
“Ở góc độ này, cần nhấn mạnh rằng phát triển công nghiệp văn hóa không phải là thương mại hoá giản đơn các giá trị tinh thần, càng không phải là đánh đổi bản sắc văn hóa để chạy theo thị hiếu nhất thời. Trái lại, bản chất của công nghiệp văn hóa là nâng tầm giá trị văn hóa thông qua sáng tạo và công nghệ, làm cho những giá trị truyền thống được “tái sinh” trong những hình thức mới, phù hợp với đời sống đương đại, có khả năng lan toả rộng rãi và bền vững” – TS. Nguyễn Anh Vũ phát biểu.
Như vậy, một sản phẩm văn hóa vừa giữ được hồn cốt dân tộc, vừa đáp ứng nhu cầu thị trường, vừa có khả năng cạnh tranh quốc tế, thì khi đó văn hóa mới thực sự trở thành nguồn lực phát triển.
 |
Toàn cảnh Hội thảo |
Từ nhận thức đó, vấn đề đặt ra là phải chuyển mạnh từ tư duy “quản lý văn hóa” sang tư duy “kiến tạo phát triển công nghiệp văn hóa”. Điều này đòi hỏi vai trò của Nhà nước không chỉ dừng lại ở việc ban hành quy định, mà phải chủ động tạo dựng môi trường, cơ chế, điều kiện để các chủ thể sáng tạo phát triển. Đồng thời, công nghiệp văn hóa cũng không thể là việc riêng của ngành văn hóa, mà phải trở thành nhiệm vụ liên ngành, gắn với phát triển kinh tế, du lịch, đô thị, truyền thông và chiến lược thương hiệu quốc gia.
Chuyển đổi số thay đổi phương thức sáng tạo
Hội thảo cũng là dịp để nhìn nhận một cách toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam. Bên cạnh những lợi thế về nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, hệ thống di sản đa dạng, lực lượng sáng tạo trẻ và thị trường văn hóa đang mở rộng, lĩnh vực này vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến thể chế, nguồn lực đầu tư, hạ tầng số, thị trường bản quyền, năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
 |
TS Nguyễn Anh Vũ, Tổng biên tập báo Văn hóa, phát biểu đề dẫn |
Đặc biệt, các đại biểu cũng cho rằng, chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, sản xuất và tiêu dùng các sản phẩm văn hóa. Công nghệ số cho phép mở rộng thị trường không giới hạn, tạo ra các mô hình kinh doanh mới, giảm chi phí sản xuất và tăng khả năng cá nhân hoá sản phẩm. Một sản phẩm văn hóa hôm nay không còn bị giới hạn trong không gian vật lý, mà có thể tiếp cận hàng triệu người dùng trên toàn cầu chỉ trong thời gian ngắn. Một di sản nếu được số hoá tốt có thể trở thành nguồn tài nguyên cho giáo dục, du lịch, truyền thông, thiết kế, điện ảnh và nhiều lĩnh vực khác. Một ý tưởng sáng tạo nếu gắn với công nghệ có thể nhanh chóng trở thành sản phẩm thương mại có giá trị.
Từ đó, hội thảo cũng tập trung trao đổi về các giải pháp xây dựng hạ tầng văn hóa số, phát triển nền tảng phân phối nội dung số, số hóa di sản, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ mới nhằm tạo động lực phát triển cho công nghiệp văn hóa Việt Nam.
Trong đó, chương trình hành động của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã xác định rõ các nhiệm vụ như: xây dựng hạ tầng văn hóa số, phát triển nền tảng phân phối nội dung số, số hoá di sản, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong sản xuất và quản lý văn hóa.
 |
PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch - nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện thể chế trong phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số |
Đây là nền tảng để công nghiệp văn hóa Việt Nam có thể bứt phá. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những thách thức rất lớn. Không gian số là môi trường cạnh tranh toàn cầu. Nếu không làm chủ công nghệ, không xây dựng được nền tảng nội dung trong nước, không bảo vệ được bản quyền và dữ liệu thì rất dễ rơi vào tình trạng phụ thuộc cùng nguy cơ “hoà tan bản sắc” trong dòng chảy toàn cầu...
Với 73 tham luận cùng nhiều ý kiến đóng góp, Hội thảo hướng tới mục tiêu góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, đồng thời đề xuất giải pháp khả thi nhằm triển khai hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW, phát huy giá trị văn hóa như một nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
