Việt Nam đang từng bước tham gia vào hệ sinh thái sản xuất bán dẫn toàn cầu từ thiết kế, đóng gói, kiểm thử đến nghiên cứu phát triển và sản xuất chip chuyên dụng.
Những rào cản gần tháo gỡ
Với Việt Nam, bán dẫn không phải là lĩnh vực hoàn toàn mới. Khát vọng làm chủ công nghệ bán dẫn của đội ngũ trí thức, kỹ sư Việt Nam đã được hình thành rất sớm.
Từ những năm cuối thập niên 70 và đầu thập niên 80 của thế kỷ trước, Nhà máy Z181 (Bộ Quốc phòng) đã từng ghi dấu ấn khi sản xuất được các linh kiện bán dẫn, diode, transistor đầu tiên, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu sang một số thị trường Đông Âu. Đến nay, ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025, doanh thu ngành đạt trên 21 tỷ USD; thu hút hơn 14 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài với trên 240 dự án; hình thành khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế vi mạch, đội ngũ hơn 7.000 kỹ sư thiết kế bán dẫn và 166 cơ sở giáo dục đại học triển khai các chương trình đào tạo về bán dẫn và lĩnh vực liên quan.
Tuy nhiên Việt Nam chưa có năng lực sản xuất chip bán dẫn ở quy mô công nghiệp, hạ tầng nghiên cứu và sản xuất thử trong nước còn hạn chế. Chip sau khi được thiết kế cần sản xuất thử để kiểm tra hoạt động trên silicon thật, phát hiện lỗi về hiệu năng, điện năng, nhiệt độ và quy trình sản xuất để hoàn thiện sản phẩm. Hiện nay, các đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp thiết kế chip tại Việt Nam phải đặt sản xuất thử tại nhà máy nước ngoài dưới dạng dự án riêng lẻ, làm tăng chi phí, kéo dài thời gian phát triển sản phẩm và hạn chế khả năng thương mại hóa sản phẩm. Chi phí sản xuất thử dao động từ 30.000 đến 200.000 USD, thời gian chờ sản xuất 12-24 tháng. Từ thực tế của đơn vị đào tạo và nghiên cứu, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, các nhóm nghiên cứu đang thực hiện riêng lẻ, tốn nhiều chi phí, thời gian cũng như thiết lập quan hệ với các đối tác nước ngoài để được hỗ trợ.
Nhiều ý tưởng thiết kế, kết quả nghiên cứu và sản phẩm tiềm năng của các viện, trường, doanh nghiệp và nhóm khởi nghiệp trong nước vẫn gặp khó khăn khi bước vào giai đoạn sản xuất thử nghiệm. Chi phí tape-out cao, thiếu đầu mối điều phối, thiếu cơ chế hỗ trợ tiếp cận sản xuất thử, đo kiểm và đánh giá sau chế tạo vẫn là rào cản lớn đối với cộng đồng thiết kế vi mạch Việt Nam.
Để đi sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, Việt Nam cần giải quyết điểm nghẽn rất căn bản, đó là năng lực hiện thực hóa bản thiết kế chip thành sản phẩm chip thực tế. Thống kê của Cục Công nghiệp công nghệ thông tin cho thấy, trong nước hiện có nhu cầu sản xuất thử khoảng 30.000 chip.
Tăng năng lực tự chủ
Thời gian qua, Đảng, Nhà nước, Chính phủ đã có nhiều chủ trương, chính sách quan trọng để thúc đẩy phát triển công nghiệp bán dẫn. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược. Ngày 30/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg, đưa “công nghệ chip bán dẫn” và “chip chuyên dụng” vào Danh mục công nghệ chiến lược. Cùng với Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 tại Quyết định số 1018/QĐ-TTg, ngành bán dẫn đã có định hướng rõ ràng, hành lang chính sách ngày càng đồng bộ và quyết tâm chính trị mạnh mẽ để phát triển.
Ngày 26/6, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn (trực thuộc Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ) chính thức ra mắt. Đây là Trung tâm cấp quốc gia đầu tiên của Việt Nam hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn. Trung tâm sẽ là một mắt xích mới nhưng rất quan trọng trong hệ sinh thái bán dẫn quốc gia, giúp các ý tưởng không chỉ dừng lại ở bản vẽ thiết kế, mô phỏng hay phòng thí nghiệm, mà có thể tiến thêm một bước quyết định để trở thành sản phẩm chip thật, được đo kiểm, đánh giá, hoàn thiện và từng bước đưa ra thị trường.
Phát biểu tại lễ ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, phát triển Công nghiệp bán dẫn là nhiệm vụ trọng tâm để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Về mặt thể chế, ngành công nghiệp bán dẫn nói riêng và các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược nói chung đang được hưởng mức ưu tiên, ưu đãi cao nhất. Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn được thành lập minh chứng cho quyết tâm cao của Bộ Khoa học và Công nghệ, đưa chính sách từ văn bản pháp lý vào thực tiễn hành động.
Tuy nhiên theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, hành lang pháp lý hoàn thiện là điều kiện cần, nhưng để ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam bứt phá và khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu, cộng đồng chuyên gia, các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp cần đồng hành cùng Bộ Khoa học và Công nghệ giải quyết ba vấn đề then chốt: chất lượng nguồn nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa và phát triển sản phẩm chip chủ lực.
Với nguồn nhân lực, cùng với đẩy mạnh các chương trình liên kết, gửi giảng viên, sinh viên đào tạo tại nước ngoài, các trường đại học trọng điểm và viện nghiên cứu cần có lộ trình, kế hoạch phát triển nguồn nhân lực tại chỗ, xây dựng đội ngũ kỹ sư không chỉ giỏi lý thuyết mà còn thành thạo, làm chủ các kỹ năng, khả năng thiết kế vi mạch, làm chủ các quy trình.
Để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng vai trò kiến tạo của Nhà nước rất quan trọng. Bên cạnh việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài, cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ có lõi công nghệ nhưng chưa đủ tiềm lực tài chính. Nhà nước có thể đầu tư hạ tầng dùng chung, các trung tâm thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm, các doanh nghiệp cần xác định rõ tham gia vào công đoạn cụ thể nào của chuỗi sản xuất và cần những điều kiện gì để từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ sát với nhu cầu.
Phát triển sản phẩm chip chủ lực “Make in Việt Nam” có tính khả thi cao và phù hợp với năng lực hiện tại sẽ quyết định tương lại của ngành công nghiệp bán dẫn. Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân đó có thể là các dòng chip AI tại biên (Edge AI), các loại cảm biến thông minh phục vụ nông nghiệp công nghệ cao, hay các dòng chíp chuyên dụng xử lý dữ liệu và giao dịch bằng tiếng Việt.
Là thành viên của Tổ chuyên gia tư vấn chuyên môn cho Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, bà Nguyễn Thị Bích Yến, Chủ tịch VSAP Lab gợi mở, ở giai đoạn đầu, Việt Nam nên tập trung vào 3 nhóm có nhu cầu thực tế, phù hợp năng lực hiện nay và có khả năng phát triển sau này.
Nhóm đầu tiên là chip AI biên (Edge AI) hoặc khối xử lý thần kinh (NPU) tối ưu cho tiếng Việt và các ứng dụng chuyên ngành. Đây là nhóm có nhu cầu cao trong hệ thống hành chính công, y tế, giáo dục, giao thông và đô thị thông minh.
Nhóm thứ hai là dòng vi mạch vi điều khiển (MCU) và hệ thống trên chip (SoC) dành cho Internet vạn vật (IoT) kết hợp bảo mật phần cứng. Nhóm sản phẩm này tận dụng công nghệ đã phổ cập với chi phí hợp lý, đáp ứng yêu cầu về an toàn dữ liệu và định danh thiết bị cho các hạ tầng số.
Cuối cùng là chiplet kết hợp đóng gói tiên tiến. Thay vì sản xuất con chip lớn, phức tạp, có chia hệ thống thành nhiều “miếng chip nhỏ” chuyên làm từng việc.
Ngành công nghiệp bán dẫn mạnh không thể hình thành bởi một tổ chức riêng lẻ mà cần sự liên kết, tham gia đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia trong và ngoài nước, các đối tác quốc tế, nhà đầu tư và cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo. Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ là cầu nối vững chắc giữa Nhà nước - Viện nghiên cứu/Trường học - Doanh nghiệp để tất dự án nghiên cứu về công nghệ bán dẫn được triển khai công bằng, minh bạch và hiệu quả theo đúng mục tiêu Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 Việt Nam thuộc nhóm các quốc gia đi đầu trên thế giới về công nghiệp bán dẫn vào năm 2050.
