 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng, Washington, D.C. |
Theo nhận định của Han Liqun, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Quan hệ Quốc tế Đương đại Trung Quốc, trên trang chuyên phân tích về quan hệ Mỹ - Trung Quốc Chinausfocus.com, trong 1 năm qua, việc mở rộng lãnh thổ, can thiệp quân sự, cưỡng ép kinh tế, kiểm soát tài nguyên và rút khỏi các thỏa thuận quốc tế đã trở thành những dấu ấn chính sách tiêu biểu của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông được dự đoán sẽ tiếp tục theo đuổi những hành động như vậy trong thời gian tới.
Mở rộng lãnh thổ: Tham vọng với Greenland
Tổng thống Trump đã nhiều lần công khai muốn giành quyền kiểm soát Greenland, thậm chí không loại trừ việc sử dụng vũ lực. Washington có thể theo đuổi mục tiêu này qua 3 kịch bản:
Thứ nhất, ưu đãi tài chính: Mỹ ước tính chi 5,7 tỷ USD (100.000 USD/người), nhưng gặp sự phản đối từ 57.000 cư dân của Greenland.
Thứ hai, mua trực tiếp từ Đan Mạch: Mức giá dự kiến từ 700 tỷ đến 1 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, Đan Mạch đã từ chối và việc huy động ngân sách tại Mỹ sẽ vấp phải sự phản đối của quốc hội do làm tăng thâm hụt liên bang.
Thứ ba, hành động quân sự: Kịch bản này có thể dẫn đến sự sụp đổ của NATO, gây tổn hại nghiêm trọng đến vị thế quốc tế của Mỹ và buộc Washington phải gánh khoản trợ cấp hằng năm khoảng 1 tỷ USD cùng hàng trăm tỷ USD đầu tư hạ tầng cho hòn đảo này.
Can thiệp quân sự: Gia tăng cường độ
Trong năm đầu trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Trump đã triển khai một chiến lược quân sự quyết liệt hơn, chuyển dịch từ răn đe từ xa sang tấn công trực diện nhằm xác lập lại trật tự Trung Đông.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất là Chiến dịch Midnight Hammer (tháng 6/2025), khi Mỹ triển máy bay ném bom B-2 Spirit tấn công trực tiếp các cơ sở hạt nhân của Iran tại Fordow và Natanz. Đây là lần đầu tiên Washington tấn công vào lãnh thổ Iran sau nhiều thập kỷ, phá vỡ học thuyết "chiến tranh ủy nhiệm" truyền thống.
Tại Biển Đỏ, Chiến dịch Rough Rider (tháng 3-5/2025) đã huy động hỏa lực áp đảo nhằm vào lực lượng Houthi tại Yemen để bảo vệ hàng hải quốc tế.
Tại Syria, Chiến dịch Hawkeye Strike (tháng 12/2025 - đầu 2026) nhắm vào hơn 70 mục tiêu của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) và các nhóm dân quân thân Iran sau khi chính quyền Assad sụp đổ. Đáng chú ý, ông Trump còn mở rộng phạm vi quân sự sang Tây Bán cầu với các chiến dịch tấn công tàu bị cáo buộc buôn ma túy tại khu vực Caribe.
Đầu năm 2026, Mỹ bất ngờ tấn công Venezuela và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro, tiếp tục duy trì áp lực quân sự cao độ với việc triển khai tàu sân bay USS Abraham Lincoln tới vùng biển Arab và đặt "hạn chót" cho các cuộc đàm phán hạt nhân với Tehran.
Tổng cộng, chỉ trong hơn một năm, số lượng các cuộc không kích của chính quyền Trump 2.0 đã vượt xa các nhiệm kỳ trước, phản ánh tư duy "hòa bình thông qua sức mạnh".
Cưỡng ép kinh tế qua công cụ thuế quan
Từ tháng 4 năm ngoái, chính quyền ông Trump triển khai “thuế quan đối ứng”, sử dụng thuế như một công cụ trung tâm trong chính sách đối ngoại.
Với Trung Quốc: Washington chú trọng ổn định chiến lược nên khó có khả năng leo thang thuế quan mạnh mẽ nhưng có thể áp dụng biện pháp cứng rắn ở các lĩnh vực khác.
Với EU và các đồng minh: Mỹ thúc đẩy thực thi thỏa thuận với Hàn Quốc, Nhật Bản, EU và cập nhật USMCA. Dự báo sẽ có đối đầu kinh tế trong lĩnh vực thương mại số và AI. Các mức thuế mục tiêu sẽ tập trung vào: chất bán dẫn, robot, polysilicon và dược phẩm. Tuy nhiên, sự thiếu ủng hộ từ công chúng trong nước và các phán quyết từ Tòa án Tối cao có thể buộc ông Trump phải điều chỉnh chiến lược này.
Kiểm soát tài nguyên chiến lược
Tại Ukraine: Kiev bị gây sức ép ký thỏa thuận cho phép công ty Mỹ tiếp cận hơn 55 loại khoáng sản, bao gồm đất hiếm.
Ở Venezuela: Mỹ tuyên bố quản lý dầu mỏ nước này thông qua kiểm soát việc bán dầu, tiếp quản doanh thu và thiết lập chính sách độc quyền.
Thành lập liên minh khoáng sản: Washington đã đạt thỏa thuận với Australia, Nhật Bản, Malaysia, Thái Lan và khởi động sáng kiến "Pax Silica" (bao gồm Hàn Quốc, Singapore, Anh, Israel...) để xây dựng chuỗi cung ứng. Đặc biệt, Mỹ có kế hoạch khai thác đáy biển sâu, hành động vi phạm Công ước Liên hợp quốc (LHQ) về Luật Biển.
Rút lui và cải tổ các thể chế toàn cầu
Khác với nhiệm kỳ đầu, lần này Mỹ không chỉ rút lui mà còn tìm cách phá bỏ hoặc cải tổ các tổ chức quốc tế để phục vụ lợi ích riêng.
Ngay đầu năm nay, Tổng thống Trump đã chỉ đạo Mỹ rút khỏi 66 tổ chức quốc tế (31 cơ quan thuộc LHQ và 35 tổ chức ngoài LHQ). Việc rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) có hiệu lực ngày 22/1; rút khỏi Hiệp định Paris vào 27/1 năm ngoái.
Về mục tiêu tiếp theo, Mỹ nhắm tới Công ước khung về Biến đổi khí hậu (UNFCCC), Ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC), đồng thời gây áp lực cải tổ WTO, IMF và Ngân hàng Thế giới.
Chiến lược An ninh Quốc gia mới của Mỹ cũng công khai chỉ trích các tổ chức xuyên quốc gia, đánh dấu một giai đoạn quản trị toàn cầu đầy biến động và rủi ro.
