 |
| Cắt viện trợ, đe dọa đồng minh, rút khỏi thể chế quốc tế, Tổng thống Trump làm lung lay trật tự 70 năm. Hệ quả là Mỹ suy yếu ảnh hưởng, còn các nước buộc phải tìm con đường an ninh riêng. |
Theo Wall Street Journal ngày 30/1, từ một biểu tượng của "sự đoàn kết và dẫn dắt" thế giới, hình ảnh Mỹ dưới chiến lược "Nước Mỹ trên hết" đang đối mặt với làn sóng quay lưng mạnh mẽ từ các đồng minh truyền thống. Khi những "người bạn" bắt đầu tìm kiếm giải pháp thay thế, nước Mỹ đang đứng trước nguy cơ bị cô lập hóa hơn bao giờ hết.
Sự rạn nứt từ những biểu tượng lịch sử
Từ những bài phát biểu lịch sử của các tổng thống Mỹ tại Berlin - với "Ich bin ein Berliner" (Tôi là người Berlin) của John F. Kennedy năm 1963 đến lời kêu gọi phá bỏ Bức tường Berlin của Ronald Reagan năm 1987 - thủ đô Đức từng là biểu tượng sống động cho liên minh xuyên Đại Tây Dương. Tuy nhiên, sau năm đầu đầy biến động trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, tâm trạng đối với nước Mỹ ở Berlin và phần lớn thế giới đã trở nên u ám.
Thay vì những lời ca ngợi, ông Trump không ngần ngại chế giễu các đồng minh châu Âu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, cho rằng nếu không có Mỹ trong Thế chiến II, họ "tất cả sẽ nói tiếng Đức". Những lời lẽ này cùng các hành động cụ thể đã làm xói mòn niềm tin sâu sắc. Theo khảo sát của công ty Forsa (Đức), 71% người dân nước này hiện coi Mỹ là "kẻ thù", và chỉ có 16% người dân khắp châu Âu coi Mỹ là đồng minh, theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu.
Các cuộc khảo sát khác gần đây cũng cho thấy sự sụt giảm đáng báo động trong nhận thức về Mỹ trên toàn cầu. Theo YouGov, số người Anh có cái nhìn tiêu cực về Mỹ đã tăng gấp đôi trong 2 năm qua, lên 64%, gấp hơn hai lần số người có cái nhìn tích cực. Peter Matuschek, giám đốc của Forsa, nhận định: "Hình ảnh của Mỹ thực sự đang chạm đáy".
Tình hình không chỉ xấu đi ở châu Âu. Gần trên 65% người Canada và Mexico có cái nhìn không thiện cảm về Mỹ, và coi nước láng giềng này là mối đe dọa lớn hơn cả Trung Quốc. Tại châu Á, khoảng 1/2 người Hàn Quốc cho rằng Mỹ là mối đe dọa và không đáng tin cậy, theo khảo sát của Hankook Research. Việc tạm giữ hàng trăm công nhân Hàn Quốc tại nhà máy Hyundai trong một đợt truy quét nhập cư vào tháng 9 năm ngoái đã thổi bùng các cuộc biểu tình.
Hậu quả kinh tế và an ninh
Sự sụt giảm uy tín không dừng lại ở những con số khảo sát mà đã tác động trực tiếp đến nền kinh tế. Về du lịch: Lượng khách đến Mỹ giảm 6% trong năm qua, chủ yếu do sự sụt giảm từ Canada và Mexico. Về tiêu dùng: Người dân Canada bắt đầu sử dụng các ứng dụng như Maple Scan để né tránh các sản phẩm Mỹ và ưu tiên hàng nội địa.
Về sản xuất: Các nhà máy tại những nước châu Á đang tích cực đa dạng hóa danh sách khách hàng ngoài Mỹ để giảm thiểu rủi ro từ các chính sách thương mại bất ổn.
Về an ninh, các quốc gia đang nhanh chóng mất lòng tin vào các đảm bảo của Mỹ. Không có một tổng thống Mỹ đáng tin cậy, các quốc gia từ châu Âu đến châu Á không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tái vũ trang; nhiều quốc gia hiện đang tranh luận liệu họ có cần vũ khí hạt nhân riêng hay không.
Khi "Nước Mỹ trên hết" đồng nghĩa với sự đơn độc
Chiến lược của Tổng thống Trump trong năm qua đã hiện thực hóa khái niệm "Nước Mỹ đơn độc" thông qua hàng loạt quyết định gây sốc: Cắt giảm hầu hết các hình thức viện trợ nước ngoài, rút khỏi hàng loạt thể chế đa phương và chấm dứt viện trợ quân sự trực tiếp cho Ukraine. Ông cũng đe dọa sử dụng vũ lực để chiếm Greenland và dựng lên các rào cản thương mại đối với các quốc gia bán hàng hóa cho Mỹ.
Sự thay đổi này không chỉ là vấn đề ngoại giao mà còn là sự đổ vỡ của hệ thống lòng tin. Robert Kagan, nghiên cứu viên tại Viện Brookings, nhận định rằng ông Trump đã phá vỡ trật tự toàn cầu vốn ổn định suốt 70 năm qua - nơi các đồng minh cho phép Mỹ đặt căn cứ và chia sẻ tình báo để đổi lấy sự bảo vệ an ninh.
Cựu Thủ tướng Đan Mạch Anders Fogh Rasmussen, người từng giữ chức Tổng thư ký NATO, bày tỏ: "Tôi nghĩ những tổn thương tự gây ra cho Mỹ và ảnh hưởng toàn cầu của nước này, đặc biệt là hành vi của ông Trump, đã tiếp thêm động lực cho các thế lực ở châu Âu cho rằng chúng ta cần một lựa chọn thay thế cho Mỹ".
Về phần mình William Hague, cựu lãnh đạo Đảng Bảo thủ Anh, cảnh báo: ""Chủ nghĩa chống Mỹ cực kỳ nguy hiểm có thể lan rộng khắp nhiều nền dân chủ" nếu Washington tiếp tục con đường này".
"Tôi thấy hình ảnh về nước Mỹ mà chính quyền Trump đang lan truyền khắp thế giới là vô cùng tai hại. Chào mừng đến với thế giới nơi 'Nước Mỹ trên hết' đang dần đồng nghĩa với 'Nước Mỹ đơn độc'", Natascha Ahrens, một quản lý văn phòng 59 tuổi, kết luận.
