Gỡ điểm nghẽn dữ liệu phân tán
Năm 2026, quy mô thị trường AI ứng dụng trong chính phủ và dịch vụ công toàn cầu đạt 31,1 tỷ USD. Theo đánh giá từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), 92% quốc gia thành viên đã ban hành chiến lược ứng dụng AI trong chính phủ. Tại Việt Nam, dưới tác động của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, cuộc cách mạng hành chính công đang diễn ra mạnh mẽ, với khối kinh tế số đóng góp 18,3% GDP cùng tốc độ tăng trưởng 20%.
Tuy nhiên, bộ máy quản lý đang phải đối mặt với điểm nghẽn lớn về dữ liệu phân tán. Theo báo cáo từ UNESCO, Việt Nam hiện thiếu dữ liệu có cấu trúc, dữ liệu chuẩn hóa và dữ liệu gắn nhãn - những thành phần bắt buộc để triển khai ứng dụng AI quy mô lớn. Phân tích từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) và OECD chỉ ra rằng, phần lớn thời gian xử lý hồ sơ hành chính bị lãng phí vào việc nhập liệu hoặc đối soát thủ công giữa các hệ thống rời rạc.
Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) đã tiếp cận trực diện vào luồng thông tin này. Quan điểm chiến lược của Viettel là các cơ quan nhà nước không nên tiếp tục xây dựng các phần mềm nghiệp vụ độc lập mà cần sử dụng kho dữ liệu dùng chung làm hạ tầng hội tụ. Mọi thông tin được thu thập, làm sạch, chuẩn hóa định dạng và gắn nhãn trên một nền tảng duy nhất trước khi phân phối lại.
Theo chuyên gia Trung tâm Dịch vụ dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo Viettel (Viettel AI): "Khi luồng quản trị dữ liệu được thiết lập lại, vai trò của AI thay đổi từ hỗ trợ sang dẫn dắt. Thay vì chỉ xử lý các tác vụ đơn lẻ, AI tiếp cận dữ liệu trong bối cảnh đầy đủ hơn, bao gồm lịch sử xử lý và thông tin đa nguồn, từ đó tự động phân luồng hồ sơ, rút ngắn thời gian xử lý và hỗ trợ ra quyết định".
Có thể thấy, nền tảng quản trị và phân tích dữ liệu Viettel (Viettel DAP) giúp các cơ quan quản lý loại bỏ báo cáo thủ công, giảm tới 92% khối lượng báo cáo và tiết kiệm 95% thời gian tổng hợp. Thực tế chứng minh tại Ninh Bình, kho dữ liệu dùng chung tích hợp hơn 1.500 bộ dữ liệu chuyên ngành ghi nhận gần 55.000 lượt truy cập, đưa tỷ lệ hồ sơ hành chính giải quyết đúng và trước hạn lên mức 99,1%. Ở quy mô quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do Bộ Công an quản lý đã tạo nền tảng định danh thống nhất, xử lý hàng tỷ giao dịch.
Đồng bộ với chiến lược này, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp từ 30% GRDP trở lên vào năm 2026. Hệ thống dữ liệu dùng chung được liên thông theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống".
 |
| Chính quyền số đặt mục tiêu hướng đến phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt nhất. |
Thời gian qua, TP Hồ Chí Minh đã tập trung quy hoạch kho dữ liệu xoay quanh 3 trụ cột: Người dân, tài chính - doanh nghiệp và đất đai - đô thị; thu thập hoàn thiện 25/39 danh mục cơ sở dữ liệu chuyên ngành và kết nối thông suốt 13 cơ sở dữ liệu quốc gia. Hạ tầng phần cứng cũng được mở rộng với trung tâm dữ liệu quy mô hơn 1.000 máy chủ, cùng mạng Metronet kết nối hơn 800 điểm dùng riêng.
Cộng hưởng nguồn lực công - tư nội địa
Nếu dữ liệu được ví là "hạ tầng" của chính quyền số thì AI chính là công cụ giúp khai thác hiệu quả hạ tầng đó. Tuy nhiên, AI chỉ có thể tạo ra giá trị khi được "nuôi dưỡng" bằng nguồn dữ liệu đầy đủ, liên thông và có chất lượng. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng, đầu tư vào AI mà chưa giải quyết bài toán dữ liệu sẽ khó tạo ra bước đột phá trong cải cách hành chính.
Thực tế, các doanh nghiệp công nghệ lớn của Việt Nam đều đang chuyển hướng từ phát triển các phần mềm đơn lẻ sang xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ chính quyền số. Bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hồ Chí Minh (DXCenter) khẳng định: "AI sẽ không thay thế cán bộ, công chức nhưng sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực giúp giảm công việc thủ công, nâng cao chất lượng tham mưu".
Trong 5 tháng đầu năm 2026, cấp xã tại TP Hồ Chí Minh tiếp nhận gần 1,8 triệu hồ sơ, trong đó 1,4 triệu hồ sơ nộp trực tuyến. Hệ thống tự động khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng VNeID, ghi nhận 60.000 lượt xác thực mỗi ngày. Với 186 dịch vụ dữ liệu liên thông qua trục NDXP, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt 99,3%.
Bức tranh số hóa tiếp tục được hoàn thiện bởi các doanh nghiệp công nghệ lớn. Tập đoàn FPT, dưới định hướng "AI First", đưa AI thành hạt nhân trong 5 trụ cột công nghệ lõi. Bộ giải pháp FPT.dGOV hiện diện tại hơn 40 tỉnh thành, cung cấp 1.500 dịch vụ công.
Tại Quảng Ninh, FPT là đơn vị kiến tạo mô hình chính quyền địa phương hai cấp và Trung tâm Phục vụ Hành chính công một cấp (vận hành từ ngày 1/7/2025). Nền tảng này giúp giảm 40% thời gian giao dịch, tiết kiệm 70 tỷ đồng chi phí xã hội mỗi năm. Tại Đà Nẵng, mô hình hành chính công chủ động tự nhận diện nhu cầu qua kho dữ liệu đã thực hiện 112.389 cảnh báo nhắc nhở và tự động cấp giấy khai sinh nhờ kết nối 27 bệnh viện. Ứng dụng dCitizen cũng ghi nhận 500.000 người dùng với 3 triệu lượt tương tác trong nửa đầu năm.
Trong khi đó, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) thiết lập hệ thống kết nối thông suốt từ Trung ương đến cấp phường, xã. Nền tảng VNPT-iGate tích hợp Cổng Dịch vụ công Quốc gia tự động hóa luồng xử lý, giảm 60% thời gian giải quyết thủ tục. Trung tâm Điều hành Thông minh (VNPT IOC) hỗ trợ tự động hóa quy trình vận hành và ra quyết định tức thời tại Lào Cai, Yên Bái, Sóc Trăng. Riêng tại Lào Cai, VNPT còn tích hợp thành công Cửa khẩu số để quản lý luồng phương tiện tự động.
Ở tuyến cơ sở, Tập đoàn Công nghệ CMC hợp tác với UBND TP Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030 để xây dựng "Thành phố AI". Nền tảng C-Gov tích hợp Trợ lý ảo AI được thí điểm tại 3 - 5 đơn vị cấp phường ở Hà Nội, giúp cán bộ tra cứu văn bản pháp quy và soạn thảo văn bản. Để đảm bảo chủ quyền dữ liệu, CMC dự kiến vận hành Trung tâm Điện toán đám mây quy mô 80MW vào năm 2028, kết hợp nền tảng C.OpenAI xử lý ngôn ngữ tiếng Việt.
Sự hợp tác này làm thay đổi căn bản chức năng của lực lượng công vụ. Thông qua phong trào "Bình dân học vụ số" tại TP Hồ Chí Minh, 118 khóa đào tạo đã được tổ chức cho 30.000 cán bộ. Khi AI gánh vác việc nhập liệu và đối soát, công chức chuyển dịch sang vai trò phân tích chính sách và xử lý các vấn đề phức tạp, kiến tạo nền hành chính hiện đại, linh hoạt và nhân văn.
Đây là bước hiện thực hóa gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, đưa những giá trị tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội thấm sâu vào đời sống ngay từ cấp cơ sở, nơi gần dân nhất, sát dân nhất và trực tiếp giải quyết những vấn đề thiết thân nhất của nhân dân.
Tại hội nghị triển khai Đề án tại hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng yêu cầu toàn hệ thống chính trị của thành phố phải nhận thức đầy đủ ý nghĩa của mô hình, xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng; nhấn mạnh Hà Nội phải đi đầu, làm mẫu trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa, lấy kết quả thực hiện và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo cuối cùng của mô hình.
Điểm mới căn bản của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” chính là đổi mới tư duy quản trị. Nếu trước đây hiệu quả phát triển của địa phương chủ yếu được đánh giá bằng các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế, thu ngân sách hay số lượng công trình đầu tư, thì nay chất lượng cuộc sống, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân được xác định là thước đo quan trọng đối với hoạt động của chính quyền cơ sở.
Đó cũng là tinh thần xuyên suốt trong xây dựng chủ nghĩa xã hội mà Đảng ta luôn kiên định: mọi thành quả phát triển đều hướng tới nhân dân. Theo đó, mô hình hướng đến xây dựng chính quyền cơ sở hiện đại, minh bạch, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; phát huy dân chủ để người dân tham gia xây dựng, giám sát và đánh giá chính quyền; đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo; nâng cao chất lượng dịch vụ công; phát triển văn hóa; bảo đảm an sinh xã hội; xây dựng môi trường sống xanh, an toàn, văn minh.
 |
| Chuyển đổi số trong khu vực công đang bước sang giai đoạn mới, trọng tâm vận hành dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. |
Hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm được lựa chọn để triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” từ ngày 16/7 trên cơ sở đánh giá toàn diện về điều kiện hạ tầng, tiềm năng phát triển, năng lực quản trị và mức độ sẵn sàng đổi mới của hệ thống chính trị ở cơ sở. Từ nay đến năm 2030, hai xã thí điểm sẽ triển khai đồng bộ 54 tiêu chí theo 8 nội dung cốt lõi của Đề án, thành phố tổ chức kiểm tra, giám sát, đánh giá thường xuyên để hoàn thiện bộ tiêu chí và cơ chế vận hành.
Cùng với đó, 124 xã, phường còn lại của thành phố từng bước áp dụng những tiêu chí phù hợp ngay tại địa phương mình. Đến năm 2030, thành phố tiến hành sơ kết, hoàn thiện mô hình; giai đoạn 2031-2035 tiếp tục triển khai, tổng kết toàn diện và từng bước nhân rộng.
Khi sự phát triển được đo bằng chất lượng cuộc sống, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân; khi mọi quyết sách đều hướng đến phục vụ người dân, phát huy dân chủ, thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển văn hóa và bảo đảm an sinh xã hội, thì những giá trị của chủ nghĩa xã hội sẽ được hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể trong từng khu dân cư, từng gia đình.
Mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” nếu được triển khai hiệu quả ở hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm sẽ là cơ sở thực tiễn để Hà Nội nhân rộng trên toàn thành phố, đóng góp những kinh nghiệm quý cho quá trình tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị cơ sở của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.
