Ngay trong ngày khai mạc, không gian trưng bày đã thu hút gần 300 người tham dự. Con số tương tự cũng lặp lại trong buổi đấu giá tranh gây quỹ từ thiện diễn ra trong khuôn khổ triển lãm. Với họa sĩ Lê Trí Dũng, những con số ấy không chỉ phản ánh lượng khách tham quan mà còn cho thấy công chúng vẫn dành sự quan tâm đặc biệt đối với hội họa, nhất là với hình tượng ngựa trong nghệ thuật Việt Nam.
Tuy nhiên, theo ông, giá trị thật sự của một triển lãm không nằm ở sự tán thưởng quen thuộc từ bạn bè hay giới chuyên môn gần gũi. “Muốn đánh giá mình một cách khách quan thì không chỉ nghe bạn bè hay các nhà phê bình quen biết, mà phải nghe những người không hề quen biết mình, những người lao động bình thường. Họ nói chân thành thì có thể tin được”, họa sĩ chia sẻ. Chính những phản hồi tự nhiên khiến ông cảm nhận rõ hơn sự tiếp nhận của công chúng đối với nghệ thuật công bút và cách ông diễn tả hình tượng ngựa trong tranh.
Từ những phản hồi ban đầu ấy, không khí của triển lãm dần mở rộng thành một không gian gặp gỡ thực sự của những người yêu nghệ thuật. Trong suốt thời gian mở cửa, “Thánh Mã” không chỉ là nơi trưng bày tranh mà còn trở thành nơi diễn ra nhiều cuộc gặp gỡ bất ngờ, để lại dấu ấn sâu sắc đối với chính tác giả.
Chia sẻ với Ngày Nay, "lão chăn ngựa" nhớ lại, một buổi sáng khi cổng triển lãm còn chưa mở, hai vị khách nước ngoài đã đứng chờ từ rất sớm. Họ đến từ Florence, thành phố nổi tiếng với truyền thống nghệ thuật lâu đời. Vì chưa đến giờ mở cửa, họ tạm sang tham quan các di tích quanh khu vực rồi quay lại. Khi có dịp gặp họa sĩ, hai vị khách đã dành khá nhiều thời gian trao đổi về hội họa và bày tỏ sự đánh giá cao đối với chất lượng nghệ thuật trong các bức tranh ngựa của Lê Trí Dũng.
Nếu câu chuyện ấy cho thấy sức lan tỏa của triển lãm vượt ra ngoài biên giới, thì một kỷ niệm khác lại khiến "lão chăn ngựa" xúc động theo một cách rất riêng. Một em nhỏ đến từ Lạng Sơn, đang học vẽ, nghe tin có triển lãm của ông đã cùng mẹ vượt hơn 100 km xuống Hà Nội để xem tranh. Lần đầu hai mẹ con đến nhưng không gặp được họa sĩ nên phải trở về để kịp chuyến xe. Nửa tháng sau, họ lại quay lại lần thứ hai. Khi gặp được tác giả, em mang theo những bức tranh của mình để xin nhận xét.
 |
Cậu học trò yêu hội họa ở Lạng Sơn đã nhận được món quà đặc biệt từ lão chăn ngựa |
Theo họa sĩ Lê Trí Dũng, những bức vẽ ấy cho thấy em có năng khiếu thật sự. “Những điều như thế khiến tôi thấy cần phải tiếp tục đóng góp cho mỹ thuật nước nhà, để nền mỹ thuật tương lai của Việt Nam phong phú hơn”, ông nói.
Từ ký ức chiến tranh đến vó ngựa tung hoành trên toan
Con đường nghệ thuật của họa sĩ Lê Trí Dũng không tách rời những biến động lớn của lịch sử. Mùa hè năm 1971, khi đang là sinh viên mỹ thuật, ông gác bút nghiên lên đường ra trận. Những năm tháng chiến tranh đã đưa ông đi qua nhiều chiến trường khốc liệt, trong đó có Quảng Trị. Ông cũng có mặt trong đội hình Lữ đoàn xe tăng 203 tiến vào Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975.
Sau khi trở về đời thường, họa sĩ tiếp tục hoàn thành việc học và bước vào con đường sáng tác chuyên nghiệp. Những trải nghiệm chiến tranh, cùng với ký ức về một thời trận mạc, dần trở thành một trong hai mạch đề tài lớn xuyên suốt sự nghiệp của ông, song hành với hình tượng ngựa trong hội họa.
Khoảng từ năm 2002, họa sĩ bắt đầu dành nhiều tâm sức hơn cho đề tài này. Theo ông, trong hơn bốn mươi năm cầm cọ, số lượng ngựa mà ông vẽ lên tới khoảng 5.000 con, bên cạnh hàng nghìn tác phẩm khác về phong cảnh, tĩnh vật, chân dung và đời sống thường nhật. Qua thời gian, hình tượng ngựa dần trở thành dấu ấn nhận diện rõ nét trong sáng tác của ông.
 |
Triển lãm trở thành không gian để công chúng ở nhiều lứa tuổi gặp gỡ, giao lưu cùng họa sĩ vẽ ngựa nhiều và nổi tiếng nhất Việt Nam |
Ngựa trong tranh họa sĩ Lê Trí Dũng mang một sắc thái riêng. Đó không phải là những hình ảnh tả thực thuần túy, mà thường mang vẻ “phiêu”, như đang bay trong không gian nghệ thuật. Mỗi con ngựa dường như mang một trạng thái tâm cảm khác nhau, khi ngạo nghễ, khi trầm tư, khi lại như đang hướng về một khoảng trời rộng mở.
Từ mối gắn bó ấy, họa sĩ tự gọi mình là “lão chăn ngựa”, một cách nói vừa hóm hỉnh vừa thể hiện sự gắn bó lâu dài với hình tượng này. Theo cách hiểu của ông, người chăn ngựa phải biết chăm sóc và thấu hiểu con vật ấy. Chỉ khi hiểu được nó, người nghệ sĩ mới có thể thực sự “chinh phục” được hình tượng ngựa trong hội họa.
Chính nền tảng sáng tác kéo dài nhiều năm ấy cũng tạo nên sức hút cho triển lãm “Thánh Mã”. Tuy nhiên, nét đáng chú ý của triển lãm không chỉ nằm ở các tác phẩm trưng bày. Trong suốt thời gian diễn ra, nhiều sinh viên từ các trường mỹ thuật, kiến trúc và cả những ngành khác đã tìm đến xem tranh và trao đổi trực tiếp với họa sĩ.
Từ những câu hỏi ban đầu, các cuộc trò chuyện dần mở rộng thành những buổi tọa đàm nhỏ ngay trong không gian triển lãm. Sinh viên không chỉ quan tâm đến kỹ thuật vẽ ngựa hay ý nghĩa của hình tượng này trong tranh, mà còn đặt ra nhiều câu hỏi về cách tổ chức một triển lãm, thiết kế không gian trưng bày, hay các vấn đề liên quan đến đồ họa và trình bày nội thất.
Những cuộc trao đổi ấy khiến Lê Trí Dũng nhớ lại quãng thời gian ông từng đứng lớp giảng dạy đại học suốt 17 năm. “Tự nhiên tôi thấy mình lại trở thành thầy giáo một lần nữa”, ông chia sẻ. Với họa sĩ, niềm vui bất ngờ ấy đã khiến triển lãm “Thánh Mã” không chỉ là một sự kiện trưng bày tác phẩm, mà còn trở thành một không gian đối thoại sinh động giữa nghệ sĩ và thế hệ trẻ yêu mỹ thuật.
Tam dương khai thái
Trong khuôn khổ triển lãm “Thánh Mã”, một hoạt động thu hút sự quan tâm của công chúng là buổi đấu giá tranh gây quỹ cho câu lạc bộ “Mãi Mãi Tuổi 20”. Tổ chức này gắn với ký ức chiến tranh và những gương mặt quen thuộc trong các trang nhật ký thời chiến như liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm, liệt sĩ Hoàng Thượng Lân…
Hoạt động ấy cũng phản ánh một mạch cảm xúc xuyên suốt trong cuộc đời và sáng tác của họa sĩ Lê Trí Dũng. Là một cựu chiến binh từng đi qua chiến tranh, ông cho rằng người làm nghệ thuật không thể quên những mất mát mà đất nước đã trải qua. Sau chiến tranh, nhiều gia đình liệt sĩ vẫn còn gặp khó khăn, vì vậy việc tri ân và chăm lo cho họ là điều cần thiết. Đó không chỉ là sự hỗ trợ về vật chất mà còn là trách nhiệm tình cảm và ký ức đối với những người đã ngã xuống.
 |
Thánh Mã khép lại để mở ra "Tam dương khai thái" |
Từ suy nghĩ ấy, trong dịp triển lãm lần này, họa sĩ đã dành bốn bức tranh để đấu giá và chuyển toàn bộ số tiền thu được cho quỹ. Buổi đấu giá diễn ra trong không khí cởi mở và đầy nhiệt tình của những người tham dự. Theo họa sĩ Lê Trí Dũng, điều quan trọng nhất của hoạt động này không chỉ nằm ở số tiền quyên góp, mà còn ở niềm tin và tinh thần sẻ chia mà nó khơi dậy trong cộng đồng.
Từ câu chuyện nghĩa tình ấy, hành trình sáng tác của người họa sĩ cũng tiếp tục mở ra những dự định mới. Bật bí với báo Ngày Nay, “lão chăn ngựa” cho biết năm nay là năm thứ tám trong chuỗi triển lãm dài hơi mang tên “Con giáp của tôi”, ứng với hình tượng con ngựa. Trong những năm tới, ông dự kiến tiếp tục hoàn thiện các chặng còn lại của hành trình này.
Theo kế hoạch, năm 2027 họa sĩ Lê Trí Dũng sẽ tổ chức triển lãm tiếp theo với chủ đề “Tam Hợp – Tam dương khai thái”. Ở đó, hình tượng chủ đạo sẽ là con dê, loài vật trong quan niệm Á Đông được xem như biểu tượng của điềm lành và một sự khởi đầu thuận lợi.
