 |
Ông Mun Chang Gi - ông chủ người đàn ông Hàn Quốc được nhân viên yêu quý bởi phong cách dí dỏm và gần gũi. |
Từ những quán nướng Hàn Quốc, sushi Nhật Bản đến pizza, hamburger hay mì Ý, ẩm thực quốc tế đang hiện diện ngày càng rõ nét trong đời sống của người Việt. Nhưng cũng như con người, món ăn thường phải thay đổi để thích nghi với nơi chúng đặt chân tới.
Một buổi chiều đầu hè, Moonie Snack bắt đầu đông khách. Những nhóm sinh viên nối nhau bước vào quán sau giờ học, gọi mì, cơm cuộn và các món ăn đường phố quen thuộc của Hàn Quốc. Từ phía quầy bếp, ông chủ người Hàn Quốc vừa trò chuyện với khách vừa quan sát nhân viên chuẩn bị những phần mì cho giờ cao điểm.
Trên thực đơn là những món ăn quen thuộc của xứ kim chi. Nhưng theo chính người sáng lập, nhiều món trong số đó đã không còn giống phiên bản nguyên bản tại Hàn Quốc.
"Tôi nghĩ là không. Nó đã thay đổi hoàn toàn rồi” - Ông Mun trả lời thẳng thắn khi được hỏi liệu món ăn tại đây còn giữ nguyên bản sắc gốc hay không.
Câu trả lời ấy có phần trái ngược với những gì người ta thường kỳ vọng ở các nhà hàng nước ngoài. Thay vì nhấn mạnh sự nguyên bản, ông lại thừa nhận rằng quá trình thích nghi là điều gần như không thể tránh khỏi.
Khi món ăn ngoại học cách nói bằng khẩu vị Việt
Ít ai nghĩ rằng trước khi mở nhà hàng, công việc chính của ông lại là điều hành một doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện thoại. Sau hơn 10 năm gắn bó với Việt Nam trong vai trò đối tác sản xuất, mỗi tháng đều dành khoảng một tuần làm việc tại đây, Việt Nam dần trở thành một nơi quen thuộc với doanh nhân người Hàn Quốc này.
Hai năm sau khi dừng công việc tại công ty, ông quyết định bắt đầu một hành trình mới trong lĩnh vực F&B. "Tôi nghĩ startup sẽ rất thú vị", ông kể. Từ một quyết định kinh doanh, Moonie Snack dần trở thành nơi nhiều thực khách trẻ tiếp cận với những món ăn đường phố quen thuộc của Hàn Quốc.
Mỗi ngày, phần lớn khách hàng của Moonie Snack là sinh viên và người trẻ. Với nhiều người, những món ăn trong quán là lần đầu tiên họ tiếp cận các món ăn đường phố Hàn Quốc ngoài phim ảnh hay mạng xã hội. Thông qua những bát mì, cơm cuộn hay các loại sốt đặc trưng, một phần văn hóa Hàn Quốc đang được giới thiệu tới thực khách Việt theo cách trực tiếp và đời thường nhất.
Khó khăn đầu tiên đến từ sự khác biệt trong hành vi tiêu dùng. Nếu ở Hàn Quốc, khách hàng không quá nhạy cảm với giá cả, thì tại Việt Nam, cửa hàng của ông nằm gần nhiều trường đại học và chủ yếu phục vụ sinh viên. Điều đó đồng nghĩa với việc mọi mức giá đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng. Khó khăn thứ hai là khẩu vị. Trong những lần khảo sát thị trường, ông nhận ra nhiều chuỗi mì nổi tiếng tại Việt Nam đang phục vụ hương vị rất khác so với phiên bản gốc ở quốc gia xuất xứ.
Điều đó khiến ông phải đặt ra một câu hỏi quan trọng: Liệu món ăn Hàn Quốc có thể giữ nguyên mọi thứ khi phục vụ khách Việt?
Câu trả lời cuối cùng là không. Nước sốt được điều chỉnh. Nguyên liệu được thay đổi. Một số loại mì được thay thế bằng lựa chọn phù hợp hơn về giá thành. Nguyên liệu được bổ sung thêm để tạo hương vị đa dạng hơn. Thậm chí, nhà hàng xây dựng hai hướng chế biến khác nhau: một phiên bản gần với khẩu vị Hàn Quốc và một phiên bản được điều chỉnh cho khách Việt.
Khi một món ăn vượt qua biên giới quốc gia, nó không đơn thuần mang theo công thức. Nó bước vào một không gian văn hóa mới, nơi khẩu vị, nguyên liệu và thói quen ăn uống đều khác biệt. Muốn được đón nhận, nó phải học cách thích nghi.
Hòa nhập chứ không hòa tan
Sự thay đổi của những bát mì tại Moonie Snack không phải là trường hợp cá biệt. Ẩm thực quốc tế đang trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của người Việt. Nhưng sự hiện diện ngày càng phổ biến ấy không đồng nghĩa với việc các món ăn ngoại có thể giữ nguyên mọi thứ khi bước vào thị trường Việt Nam.
Ngay tại Moonie Snack, nhiều món ăn đã phải thay đổi công thức để phù hợp với thực khách địa phương. Điều tương tự cũng diễn ra ở không ít thương hiệu khác. Có nơi giảm độ mặn, có nơi tăng vị ngọt. Một số món ăn thay đổi nguyên liệu hoặc cách chế biến để gần gũi hơn với khẩu vị bản địa.
Điều đó cho thấy việc xuất hiện ngày càng phổ biến không đồng nghĩa với việc các món ăn ngoại có thể giữ nguyên công thức khi bước vào thị trường Việt Nam. Ngay cả những món ăn quen thuộc nhất cũng thường phải điều chỉnh hương vị, nguyên liệu hoặc cách chế biến để phù hợp với thực khách địa phương.
Đó cũng là điều ông chủ Moonie Snack nhận ra sau những năm đầu kinh doanh tại Việt Nam. Những món ăn trong quán vẫn mang dáng dấp quen thuộc của Hàn Quốc, nhưng hương vị đã được điều chỉnh để gần gũi hơn với khách Việt.
 |
Sự thay đổi ấy không đồng nghĩa với việc đánh mất bản sắc. Trái lại, đó là cách một nền văn hóa tìm đường hòa nhập vào một không gian văn hóa khác. |
Trong quá trình ấy, ẩm thực Việt Nam không bị lấn át bởi sự xuất hiện ngày càng nhiều của các món ăn quốc tế. Ngược lại, chính khẩu vị và thói quen ăn uống của người Việt đang góp phần định hình cách những món ăn ngoại tồn tại và phát triển trên mảnh đất này.
Khi món Việt bước ra thế giới
Nếu ở Moonie Snack, người Việt tìm đến một phần văn hóa Hàn Quốc thông qua ẩm thực, thì tại nhiều thành phố và điểm du lịch trên cả nước, điều ngược lại cũng đang diễn ra.
Andy và Lucy, hai du khách đến từ Anh, đã dành ba tháng du lịch khắp châu Á trước khi đặt chân tới Việt Nam. Với họ, việc khám phá những món ăn địa phương luôn là một phần quan trọng của mỗi hành trình. Từ Đồng bằng sông Cửu Long đến miền Bắc, điều khiến cả hai ấn tượng không chỉ là chất lượng món ăn mà còn là sự đa dạng của ẩm thực Việt Nam.
"Mỗi nơi đều có đặc sản riêng", họ chia sẻ.
Là những người chủ yếu ăn chay, Andy và Lucy đặc biệt ấn tượng với các món ăn từ đậu phụ tại Việt Nam. Theo họ, nguyên liệu quen thuộc này mang hương vị đậm đà hơn đáng kể so với những gì họ từng trải nghiệm tại Anh. Trong một chuyến ghé thăm Hội An, cả hai thậm chí đã tham gia một lớp học nấu ăn để học cách chế biến các loại sốt nền của ẩm thực Việt Nam và mang công thức ấy trở về quê nhà.
 |
Công thức sốt Việt Nam mà Andy và Lucy học ở Hội An sẽ tiếp tục theo họ trở về Anh sau khi chuyến đi kết thúc. |
Sức hút ấy cũng không dừng lại trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam. Tại Anh, Andy từng ăn phở ở một nhà hàng Việt Nam. Tuy nhiên, theo anh, đó gần như là một món ăn khác hoàn toàn so với những gì anh được trải nghiệm tại Việt Nam.
Ở quê hương anh, các món ăn thường được phục vụ theo mô hình chuỗi với công thức tương đối đồng nhất. Trong khi đó, tại Việt Nam, mỗi hàng quán lại mang một hương vị riêng. Một tô phở ở quán này có thể khác đáng kể so với quán bên cạnh.
"Sẽ không giống những gì bạn ăn ở đây. Hoàn toàn khác", Andy nhận xét.
Theo anh, nhiều món ăn Việt tại Anh đã được điều chỉnh để phù hợp hơn với khẩu vị phương Tây. Nhưng chính điều đó lại khiến những trải nghiệm trực tiếp tại Việt Nam trở nên đặc biệt hơn, bởi ở đây mỗi món ăn đều gắn với một câu chuyện địa phương và những cách chế biến được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Câu chuyện tương tự cũng xuất hiện trong chia sẻ của Tim và Kate, hai du khách đến từ Úc.
Tại nơi họ sinh sống ở Sydney, bánh mì Việt Nam đã trở thành một lựa chọn quen thuộc cho bữa trưa. Không còn là món ăn dành riêng cho cộng đồng người Việt, bánh mì xuất hiện phổ biến trong đời sống thường ngày của người dân địa phương nhờ sự tiện lợi và giá cả phải chăng.
Bản thân Tim và Kate cũng thường xuyên ăn các món Việt Nam tại Úc. Tuy nhiên, khi đến Việt Nam, họ nhận ra hương vị thực tế phong phú hơn nhiều so với những gì từng trải nghiệm ở quê nhà.
Một trong những khác biệt lớn nhất nằm ở rau thơm. Nhiều loại rau quen thuộc trong các món bún ở Việt Nam không dễ tìm thấy tại Úc, buộc các nhà hàng phải thay thế bằng những nguyên liệu sẵn có hơn. Điều đó khiến món ăn vẫn giữ được hình thức và tinh thần chung, nhưng hương vị trở nên đơn giản hơn.
 |
"Khi ăn tại Việt Nam, chúng tôi cảm nhận được mùi thơm và sự phức tạp của hương vị rõ hơn rất nhiều", Tim chia sẻ. |
Nhìn từ những câu chuyện ấy, có thể thấy hành trình của một món ăn khi bước ra thế giới không khác quá nhiều so với hành trình của món mì Hàn Quốc tại Việt Nam.
Để được đón nhận ở một môi trường văn hóa mới, các món ăn thường phải điều chỉnh nguyên liệu, công thức hoặc cách chế biến. Nhưng chính trong quá trình thích nghi đó, chúng tiếp tục mang theo những câu chuyện về nơi mình xuất phát và góp phần đưa văn hóa bản địa đến gần hơn với những cộng đồng mới.
Cuộc đối thoại trên bàn ăn
Tối muộn, lượng khách tại Moonie Snack bắt đầu thưa dần. Từ phía quầy bếp, những phần mì cuối cùng vẫn tiếp tục được mang ra cho các nhóm sinh viên đang trò chuyện sau giờ học.
Có lẽ những bát mì ấy không còn hoàn toàn giống với phiên bản được phục vụ tại Hàn Quốc. Nước sốt đã được điều chỉnh. Nguyên liệu cũng có những thay đổi nhất định để phù hợp với khẩu vị và điều kiện địa phương. Nhưng chính những thay đổi đó lại kể một câu chuyện khác về cách các nền văn hóa gặp gỡ nhau trên bàn ăn.
Trong nhiều năm, hội nhập thường được nhắc đến như một quá trình của thương mại, đầu tư hay công nghệ. Nhưng đôi khi, những chuyển động văn hóa sâu sắc nhất lại diễn ra trong những điều rất đỗi bình thường: một món ăn được điều chỉnh để phù hợp với thực khách ở một đất nước khác, hay một công thức nấu ăn được du khách mang về sau một chuyến đi.
Ẩm thực, theo cách đó, là một cuộc đối thoại hai chiều. Những món ăn ngoại đến Việt Nam và học cách thích nghi với khẩu vị bản địa. Ngược lại, những món ăn Việt khi bước ra thế giới cũng thay đổi để phù hợp với nguyên liệu, thói quen và văn hóa của từng nơi.
Đôi khi, dấu hiệu rõ nhất của một nền văn hóa đủ tự tin không nằm ở việc từ chối thay đổi, mà ở chỗ nó đủ sức hấp dẫn để khiến những nền văn hóa khác cũng phải thay đổi khi bước vào không gian của mình.
