Đánh thức những lãng quên
Vẽ (lại) giấc mơ hiện đại là tên một cuộc thi Ý tưởng Kiến trúc Quốc tế 72H được thực hiện ngay sau khi ảnh hưởng của đại dịch Covid 19 dần giảm bớt và Hà Nội cựa mình hồi sức trở lại, bắt đầu bước vào trạng thái bình thường mới.
Chủ đề của cuộc thi khác biệt, chưa từng có, đó là ý tưởng về các nhà máy cũ ở Hà Nội. Nơi lưu giữ không chỉ những ký ức về một thời bao cấp mà còn là chứng nhân của thời gian trong công cuộc xây dựng đất nước.
Các nhà máy của Hà Nội, từng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa, thúc đẩy quá trình chuyển đổi đô thị của thành phố, đã nhanh chóng bị thay thế do tốc độ đô thị hóa kể từ đầu thế kỷ 21.
Những nhà máy quan trọng một thời, cho tới thập niên 2000, đã trở thành những tàn tích tưởng như bị lãng quên giữa lòng thành phố năng động.
Theo thống kê, có khoảng 117 nhà máy cũ như thế trên địa bàn thành phố đã hoặc đang dự kiến được di dời ra ngoại thành.
 |
Không gian sáng tạo tại Nhà máy xe lửa Gia Lâm trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023. |
Trong cuộc thi, những người tham gia được yêu cầu chọn một trong những khu công nghiệp và đề xuất các kế hoạch gợi mở về việc cải tạo và chuyển đổi các không gian thành các trung tâm sáng tạo, trong đó giá trị kiến trúc, văn hóa và chính trị xã hội được xem xét cẩn thận trong bối cảnh đô thị.
Cuộc thi đã trở thành nguồn cảm hứng để Hà Nội chọn Nhà máy xe lửa Gia Lâm làm địa điểm chính của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023.
 |
Trình diễn tại nhà máy xe lửa Gia Lâm trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023. |
200 nghệ sĩ đã tham gia các hoạt động Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023, biến sự kiện văn hóa này trở thành một điểm nhấn rực rỡ, đầy ấn tượng, đánh dấu “độ chín” ngọt ngào của việc thí điểm khơi nguồn sáng tạo của Unesco hỗ trợ thành phố Hà Nội thực hiện từ năm 2021-2023.
 |
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023 đã thu hút khoảng 200.000 lượt khách tới tham quan, trải nghiệm. |
Nếu như năm 2021 hoạt động này mới chỉ sơ khai ở một Tuần lễ Khơi nguồn Sáng tạo với 23 sự kiện và 9 tọa đàm, thì 2022 tuần lễ chính thức có tên Lễ hội Thiết kế Sáng tạo với chủ đề “sáng tạo & Công nghệ”, chào đón hơn 30 ngàn lượt khách tham quan với 50 không gian sáng tạo, mang đến các cuộc thi, trải nghiệm nghệ thuật tương tác, biểu diễn nghệ thuật độc đáo, không gian triển lãm, diễn đàn và hội thảo chuyển đề, văn hóa trải nghiệm, trò chơi sáng tạo. Hơn 150 nghệ sĩ, nhóm nghệ sĩ, diễn giả, nghệ nhân và các nhà thực hành sáng tạo đã trực tiếp góp phần tạo nên sự thành công của lễ hội.
Năm 2023 là năm rực rỡ nhất của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội với các hoạt động gây được ấn tượng mạnh mẽ trên truyền thông cũng như thổi bùng lên những giá trị di sản, đánh thức những tàn tích bị lãng quên giữa lòng thành phố năng động.
Không chỉ những người từng lớn lên trong thời bao cấp mới thương nhớ nhà máy xe lửa Gia Lâm và xếp hàng tới tham gia các hoạt động trải nghiệm trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023, nhiều bạn trẻ cũng tới đây để tìm hiểu về quá khứ, trân trọng hơn hiện tại và hướng tới tương lai.
Hay hình ảnh những cụ già ở độ tuổi 80 đã cùng con cháu tới tham quan và bày tỏ niềm vui, tự hào về di sản của thủ đô khi Tháp nước Hàng Đậu lần đầu tiên mở cửa cho công chúng sau 129 năm hoạt động.
“Lễ hội đã góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân và tăng cường gắn kết xã hội, thoogn qua việc tổ chức các đối thoại văn hóa và hoạt động giao lưu giữa các thế hệ, cũng như nâng cao niềm tự hào của người dân về di sản và văn hóa độc đáo của Hà Nội”, báo cáo tổng kết dự án của Uneco khẳng định.
 |
Không gian sáng tạo phía trong Tháp nước Hàng Đậu trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023. |
 |
Người dân háo hức tham quan tháp nước Hàng Đậu trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2023. |
Lễ hội sáng tạo “trợ lực” cho Thành phố sáng tạo
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội là một trong những sáng kiến giá trị của dự án Hanoi Rething, được thực hiện với sự phối hợp của Unesco, Unido, Un-Habitat và sự hỗ trợ tài chính của Tập đoàn Sovico.
Dự án hỗ trợ thành phố Hà Nội thực hiện tầm nhìn chiến lược mới về Thủ đô thiết kế sáng tạo, khai thác nguồn lực văn hóa và sự tham gia của giới trẻ như những tác nhân chính cho sự đổi mới, sáng tạo và thay đổi xã hội.
Dự án không chỉ trực tiếp hỗ trợ cho kế hoạch hành động bốn năm đầu của Thành phố được đính kém trong hồ sơ ứng của thành viên mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của Unesco ở lĩnh vực thiết kế mà còn góp phần đóng góp cho những nõ lực của Chính phủ trong việc tái định vị thương hiệu quốc gia. Theo đó, Hà Nội sẽ trở thành một thí điểm để tạo ảnh hưởng cho những sáng kiến tương tự trong khuôn khổ mạng lưới UCCN nhằm tạo ra sự hợp tác kinh tế và xã hội bền chặt hơn giữa các đô thị trung tâm.
Trong khuôn khổ dự án, thành phố Hà Nội đã hợp tác chặt chẽ với 18 trường đại học và kết nối với hơn 100 không gian sáng tạo tư nhân để thành lập Mạng lưới Không gian sáng tạo Hà Nội. Các mạng lưới này đóng vai trò quan trọng trong sự thành công của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội. Nhìn vào số liệu thống kê, có thể thấy rõ sự gia tăng rõ rệt về số lượng sự kiện và thanh niên tình nguyện hỗ trợ tổ chức cũng như sự quan tâm của công chúng đến các sự kiện sáng tạo trên địa bàn thành phố.
 |
Hà Nội đã trở thành Trung tâm sáng tạo trên trường quốc tế, Kinh đô sáng tạo của Việt Nam. |
Cách tiếp cận lấy thanh niên làm trung tâm đã minh chứng được tính hiệu quả. Khảo sát thực hiện tháng 10/2023 cho thấy 97% thanh niên tham gia vào dự án khẳng định sau khi tham gia các hoạt động của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội và Hanoi Rething, họ cảm thấy tự tin theo đuổi các ngành nghề văn hóa và sáng tạo, đồng thời sẵn sàng đóng góp ý tưởng của mình vào việc phát triển cơ chế và chính sách Thành phố sáng tạo. 100% các bạn trẻ mong muốn hợp tác và tham gia vào các dự án tương tự trong thời gian tới.
Ngành văn hóa Hà Nội cũng nhìn nhận: “Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội là một tong những sáng kiến tiên phong trong việc tạo ra một nền tảng nơi các tài năng sáng tạo thuộc các lĩnh vực khác nhau cùng tề tựu và đóng góp tổ chức các hoạt động. Lễ hội thu hút, kết nối và quảng bá các tác phẩm, dự án nổi bật trong ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo tại Hà Nội”.
Thực tế cho thấy, thông qua các nền tảng lễ hội, thành phố đã tìm ra và tận dụng các nguồn lực hiện có cũng như các mối quan hệ đối tác trong nước và quốc tế, tạo dựng sức mạnh tổng hợp giữa vô số dự án hiện có để hỗ trợ những nỗ lực của Hà Nội trong việc hiện thực hóa các cam kết của mình với tư cách là Thành phố Sáng tạo. Đồng thời góp phần đưa Hà Nội trở thành Trung tâm sáng tạo trên trường quốc tế, kinh đô Sáng tạo của Việt Nam.
Sự thành công của Hà Nội trong hoạt động xây dựng Thành phố Sáng tạo đã trở thành nguồn cảm hứng cho các thành phố khác của Việt Nam và khu vực.
 |
Tiếp sau Hà Nội, các thành phố khác đã tham gia mạng lưới các thành phố sáng tạo Unesco và nhận được nhiều giá trị to lớn. |
Hơn thế, sự thành công của dự án đã góp phần nâng cao sự hiện diện của thành phố trong Mạng lưới các thành phố sáng tạo của Unesco, gieo mầm cho một tương lai sáng tạo và bền vững song song với chương trình phát triển của thành phố và của quốc gia.
“Sự cống hiến của các đối tác, bao gồm Unesco, Unido, Un-Habitat và Tập đoàn Sovico đã đóng vai trò không thể thiếu trong việc giải quyết các thách thức và hiện thực hóa các kết quả của dự án”, báo cáo hợp tác chiến lược Unesco- Sovico khẳng định.
