Ngày 1/7 đánh dấu một cột mốc trong hệ thống an sinh xã hội với hàng loạt quy định mới về Bảo hiểm xã hội và Bảo hiểm y tế chính thức được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước. Bên cạnh việc điều chỉnh các mức đóng, mức hưởng dựa trên nền tiền lương mới, đây còn là bước chuyển mình về hoàn thiện chính sách theo hướng nhân văn, lấy người dân làm trung tâm.
Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động tích cực, chiều sâu, giúp người lao động và người dân tiếp cận gần hơn với các dịch vụ y tế chất lượng cao và củng cố mạng lưới an sinh xã hội.
62 nhóm bệnh có thể đến thẳng cơ sở khám chuyên sâu
Cụ thể, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế có hiệu lực từ đầu tháng 7/2026, tư duy xây dựng chính sách có sự thay đổi rõ rệt khi lấy người bệnh làm hạt nhân của mọi sự điều chỉnh. Mục tiêu là mở rộng tối đa quyền lợi đồng thời dỡ bỏ những rào cản hành chính không cần thiết, giúp người tham gia bảo hiểm y tế thuận lợi hơn trong việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh.
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là sự ra đời của Thông tư số 01/2026/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành. Theo quy định này, danh mục 62 bệnh và nhóm bệnh đã được xác lập để người bệnh có thể đến thẳng các cơ sở khám, chữa bệnh chuyên sâu để điều trị mà không cần giấy chuyển tuyến như trước đây. Danh mục này bao gồm nhiều loại bệnh hiểm nghèo, bệnh hiếm và các bệnh lý đòi hỏi kỹ thuật cao (như ung thư, các bệnh về máu, tim mạch, thần kinh, rối loạn chuyển hóa hay ghép tạng). Việc cắt giảm thủ tục chuyển tuyến không chỉ giúp người bệnh tiết kiệm thời gian, giảm chi phí đi lại mà còn tạo cơ hội vàng để họ được tiếp cận các phương pháp điều trị tiên tiến nhất tại các bệnh viện tuyến đầu ngay từ giai đoạn sớm.
Cùng với đó, các quy định về phạm vi hưởng và điều kiện thanh toán chi phí bảo hiểm y tế cũng được sửa đổi theo hướng thông thoáng hơn. Đối với những trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh cần điều trị dài ngày, người bệnh sẽ được bảo đảm đầy đủ quyền lợi tại các cơ sở phù hợp với tình trạng bệnh lý của mình.
Mặt khác, công cuộc chuyển đổi số của ngành bảo hiểm xã hội Việt Nam đang tiếp tục được đẩy mạnh. Việc kết nối dữ liệu liên thông với ngành Y tế cho phép người dân đi khám, chữa bệnh chỉ với căn cước công dân gắn chip hoặc thông qua các ứng dụng điện tử (như VssID, VNeID). Sự đồng bộ này giúp đơn giản hóa thủ tục và nâng cao tính minh bạch, giảm thời gian chờ đợi cũng như chất lượng phục vụ tại các cơ sở y tế.
 |
Danh mục 62 bệnh và nhóm bệnh đã được xác lập để người bệnh có thể đến thẳng các cơ sở khám, chữa bệnh chuyên sâu để điều trị mà không cần giấy chuyển tuyến như trước đây. (Ảnh: TTXVN)
Việc điều chỉnh mức lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng (theo Nghị định số 161/2026/NĐ-CP) sẽ trực tiếp tác động đến mức hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. Theo quy định hiện hành, người dân sẽ được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán 100% chi phí nếu tổng chi phí của một lần khám, chữa bệnh thấp hơn 15% mức lương cơ sở. Với mức lương mới, ngưỡng chi phí này được nâng lên 379.500 đồng mỗi lần khám. Sự điều chỉnh này giúp giảm tỷ lệ đồng chi trả, đặc biệt có ý nghĩa với những người mắc các bệnh thông thường. Về mức đóng của một số nhóm đối tượng (như học sinh, sinh viên hay hộ gia đình) có sự thay đổi do tính theo lương cơ sở, song Nhà nước vẫn duy trì các chính sách hỗ trợ từ ngân sách, đảm bảo tính ổn định và bảo đảm an sinh cho mọi tầng lớp nhân dân.
Điều chỉnh lương hưu và trợ cấp
Chính sách về bảo hiểm xã hội từ ngày 1/7 cũng ghi nhận những chuyển biến mạnh mẽ, hướng tới việc bảo đảm giá trị thực chất cho người thụ hưởng.
Trọng tâm của đợt điều chỉnh này là việc nâng cao mức sống cho người nghỉ hưu và các đối tượng hưởng trợ cấp hàng tháng thông qua việc tăng 8% mức lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội theo Nghị định số 162/2026/NĐ-CP.
Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt có nhiều biến động, việc tăng lương hưu là một quyết sách kịp thời, thể hiện sự ghi nhận và tri ân của Đảng và Nhà nước đối với quá trình cống hiến của người lao động. Điểm nhân văn hơn cả nằm ở chính sách hỗ trợ đặc biệt dành cho những người có mức hưởng thấp. Theo đó, những trường hợp sau khi tăng 8% mà mức hưởng vẫn bằng hoặc thấp hơn 3,5 triệu đồng/tháng sẽ được điều chỉnh tăng thêm 300.000 đồng mỗi tháng, nâng lên tròn 3,8 triệu đồng/tháng. Việc thiết lập "sàn" hưởng thụ này không chỉ giúp thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa các nhóm đối tượng mà còn đảm bảo mức sống tối thiểu, giúp những người có lương hưu thấp có thêm điều kiện để trang trải cuộc sống hằng ngày.
Các chế độ trợ cấp bảo hiểm xã hội ngắn hạn và dài hạn khác cũng được điều chỉnh tăng tương ứng với mức lương cơ sở mới. Chẳng hạn, mức trợ cấp một lần khi sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi được nâng lên 5,06 triệu đồng cho mỗi con. Các khoản trợ cấp như mai táng phí (tương đương 25,3 triệu đồng), trợ cấp phục vụ đối với người bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, hay các khoản trợ cấp trong chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cũng đều tăng mạnh. Bên cạnh sự bù đắp về mặt kinh tế, đây cũng là sự bảo đảm về mặt tinh thần, khẳng định vai trò của bảo hiểm xã hội là trụ cột chính trong hệ thống an sinh xã hội, luôn đồng hành cùng người lao động trong mọi biến cố của cuộc sống.
Việc đồng loạt triển khai các chính sách mới từ ngày 1/7/2026 không chỉ nhằm mục đích nâng cao quyền lợi cho những người đang tham gia mà còn tạo thêm động lực để mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Đối với khu vực phi chính thức, Nhà nước tiếp tục duy trì và đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ tiền đóng cho người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Điều này khuyến khích người dân tích lũy thời gian đóng để hướng tới mục tiêu có lương hưu và thẻ bảo hiểm y tế khi về già, thay vì chỉ dựa vào các khoản trợ cấp xã hội ngắn hạn.
Có thể thấy, việc đồng loạt triển khai nhiều chính sách mới tiếp tục khẳng định quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội hiện đại, bền vững, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Những điều chỉnh lần này không chỉ nâng cao quyền lợi của người tham gia mà còn góp phần củng cố niềm tin của người dân đối với các chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, đồng thời tạo nền tảng để mở rộng diện bao phủ, hướng tới mục tiêu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế toàn dân theo các nghị quyết của Đảng và Nhà nước.
