Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những quần thể kiến trúc lâu đời, quan trọng bậc nhất ở Hà Nội và là di tích Nho học lớn nhất ở Việt Nam. Trải qua hơn 700 năm hoạt động (1076-1802), hàng ngàn nhân tài được đào tạo ở đây, có nhiều đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Quốc Tử Giám cũng là Trung tâm giáo dục cao cấp đầu tiên và lớn nhất của Việt Nam thời quân chủ.
Theo Giám đốc Sở VHTT Hà Nội Đỗ Đình Hồng, những năm qua, công tác bảo tồn di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, chấm dứt thời kỳ xuống cấp kéo dài và tạo nên diện mạo khang trang nhưng vẫn mang đậm nét cổ kính, trầm mặc của di tích lâu đời . Tất cả các hạng mục của di tích đều được bảo quản và trùng tu đảm bảo đúng nguyên tắc của công tác bảo tồn, không làm biến dạng, sai lệch kết cấu của các công trình, cổng Tam quan, Khuê Văn Các, điện Đại Thành, giếng Thiên Quang, xây dựng khu Thái học, phục dựng Phương đình và tôn tạo gò Kim Châu, hồ Văn… là những ví dụ sinh động cho những nỗ lực của Trung tâm để có được hiện trạng như hôm nay.
Cũng theo ông Đỗ Đình Hồng, trong dòng chảy hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của đất nước, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám bên cạnh những thời cơ phát triển cũng phải đối diện với nhiều vấn đề như: di tích đang chịu tác động của quá trình đô thị hóa, vấn đề giao thông, xuống cấp của các hạng mục với số lượng khách tham quan ngày càng đông. Sự thay đổi nhận thức chuyển sang tư duy phục vụ khách tham quan còn mất nhiều thời gian, gắn kết hoạt động nghiên cứu khoa học với tổ chức các hoạt động văn hóa đòi hỏi cần phải tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của đơn vị.
Đặc biệt, sự xâm hại di tích vẫn còn tiếp tục diễn ra với nhiều hình thức khác nhau.
Việc nghiên cứu ứng dụng công nghệ vào tour đêm để kể chuyện đạo học là một trong những nhiệm vụ được đặt ra trong hoạt động của di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám thời gian tới
PGS. Nguyễn Vĩnh Cát, nguyên Giám đốc Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu – Quốc Tử Giám nhớ lại thời điểm 35 năm trước, từ thời điểm đơn vị này bắt đầu được thành lập, khi đó, những hoạt động văn hóa đầu tiên của Trung tâm rất khó khăn, không có ngân sách… Theo các nhà khoa học, từ năm 1991-2000, thành phố mới có ngân sách để tu bổ và phát huy giá trị của di tích. Giám đốc Sở VH&TT Hà Nội Đỗ Đình Hồng cho biết, nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục, khoa học được tổ chức tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám để phát huy giá trị của di tích, gắn với giá trị hiếu học, tôn sư trọng đạo tôn trọng nhân tài. Các cuộc trưng bày, triển lãm được tổ chức tại Trung tâm ngày càng đi vào bài bản, mang tính chuyên nghiệp hơn và tạo nên những hiệu ứng tích cực đối với giới chuyên môn cũng như khách tham quan. Việc đón tiếp các đoàn khách tham quan, đặc biệt là các đoàn khách ngoại giao của Đảng, Nhà nước và TP luôn chu đáo, trọng thị và an toàn, góp phần tạo hình ảnh tốt đẹp về đất nước và con người Việt Nam.
PGS Nguyễn Vĩnh Cát nhớ lại: “Đã có thời gian hoạt động văn hóa ban đêm tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám như: Đêm hội thơ, đêm vinh danh đạo học… tạo nên ánh sáng đẹp mắt, không khí trong lành”. Ông mong muốn điều này tiếp tục được duy trì.
Ông Hoàng Quốc Việt, Chủ tịch Công ty Vietsoft Pro chia sẻ, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám đang phối hợp với công ty thực hiện số hóa 82 bia tiến sĩ và các công trình tiêu biểu cũng như số hóa các triển lãm chuyên đề, số hóa cuộc đời các danh nhân và truyền thống đạo học ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám. “Năm 2023, đơn vị triển khai hệ thống trải nghiệm kính thực tế ảo, đang tiến hành triển khai tour trải nghiệm đêm theo hình thức ứng dụng chiếu sáng nghệ thuật và công nghệ 3D Mapping kể câu chuyện lịch sử và đạo học... Đây là những sản phẩm hy vọng sẽ tạo nên dấu ấn tour đêm tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám”, ông Việt cho biết.
PGS.TS Đặng Văn Bài đề xuất, cần đẩy mạnh phát huy giá trị khu Nội tự, hồ Văn khi đã hoàn thành tu bổ, trước mắt cần sớm có hoạt động vào ban đêm ở hai khu này. Nhà Phương đình ở đảo Kim Châu, hồ Văn có thể tổ chức làm nơi ngâm thơ, đọc thơ, bình thơ, cũng có thể tổ chức những đêm ca trù, hát văn... Các đại biểu cũng đề xuất phát triển công nghiệp văn hóa và văn hóa sáng tạo tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, thu hút nguồn lực tài chính để bảo tồn và phát huy giá trị di tích, quản lý kiến trúc đô thị các khu phố xung quanh tạo sự hài hòa với di tích...
