Những năm gần đây, mức sinh tại Việt Nam đã giảm xuống dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ (2021) xuống 1,91 con/phụ nữ (2024) và 1,93 con/phụ nữ (2025) đặc biệt tại các đô thị lớn và khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm khuyến khích sinh con.
Kế hoạch thực hiện Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030 đặt mục tiêu trên 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp đầy đủ thông tin về kết hôn, sinh con và duy trì mức sinh thay thế; 100% tỉnh, thành phố phải triển khai các chính sách hỗ trợ sinh con, nuôi con phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Để đạt mục tiêu đề ra, Bộ Y tế nhấn mạnh việc cần thiết phải tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của việc kết hôn, sinh con đúng thời điểm và sinh đủ hai con. Chính sách hỗ trợ sinh con, nuôi dạy con sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng thiết thực, phù hợp với điều kiện thực tế. Hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình cũng được mở rộng, bảo đảm tiếp cận thuận lợi và chất lượng cho người dân.
Kế hoạch cũng xác định rõ, việc tăng tỷ suất sinh không chỉ hướng tới mục tiêu về số lượng mà còn phải gắn với nâng cao chất lượng dân số, bao gồm chăm sóc tốt sức khỏe bà mẹ, trẻ em; nâng cao thể chất, trí tuệ và tinh thần của thế hệ tương lai, qua đó góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
Bộ Y tế đề nghị rà soát, đánh giá toàn diện các quy định hiện hành liên quan đến công tác dân số, từ đó đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ những nội dung không còn phù hợp với mục tiêu duy trì mức sinh thay thế. Trong đó, các quy định xử lý vi phạm chính sách dân số trước đây sẽ được xem xét điều chỉnh theo hướng phù hợp với bối cảnh mới. Đề xuất ban hành quy định về việc đề cao tính tiên phong, gương mẫu của mỗi cán bộ, đảng viên trong việc sinh con, nuôi dạy con tốt, xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc để đạt và duy trì mức sinh thay thế.
Trên cơ sở điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách, các địa phương có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với các cặp vợ chồng, cá nhân sinh con và nuôi con; ưu tiên tập trung vào các địa bàn có mức sinh thấp hơn mức thay thế và các nhóm dân tộc thiểu số rất ít người.
Kế hoạch cũng đề cập đến việc mở rộng đối tượng thụ hưởng các chính sách hỗ trợ hiện hành, đồng thời triển khai các chương trình hỗ trợ phương tiện tránh thai, chi phí dịch vụ kế hoạch hóa gia đình cho các nhóm thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, khu vực đặc biệt khó khăn, vùng ven biển, hải đảo và biên giới. Đồng thời, tiếp tục rà soát, bãi bỏ các quy định của các tổ chức, cơ quan, đơn vị, cộng đồng liên quan đến mục tiêu giảm sinh, tiêu chí giảm sinh con thứ 3 trở lên…
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu đánh giá tác động của chính sách liên quan đến lao động, việc làm, nhà ở, giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội đối với quyết định sinh con của người dân. Trên cơ sở đó, đề xuất hoàn thiện các chính sách hỗ trợ phù hợp, khuyến khích nam, nữ thanh niên kết hôn sớm hơn, không trì hoãn việc sinh con và không sinh quá ít con; thí điểm, triển khai mở rộng các biện pháp hỗ trợ các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, khuyến khích phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.
Nhiều giải pháp hỗ trợ thiết thực cũng được đề xuất như phát triển các dịch vụ tư vấn hôn nhân, gia đình; xây dựng môi trường sống thân thiện với các gia đình có con nhỏ; mở rộng các dịch vụ hỗ trợ người lao động như đưa đón, trông giữ trẻ, ngân hàng sữa mẹ, bác sĩ gia đình; giảm bớt các khoản đóng góp, hỗ trợ chi phí nuôi dạy con…
