Theo báo cáo “Thị trường Trái phiếu Xanh Việt Nam 2025: Đánh giá và Triển vọng” công bố tháng 9/2026, FiinRatings cho biết thị trường trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững bằng nội tệ trong năm 2025 ghi nhận 3.407 tỷ đồng qua 5 giao dịch, giảm đáng kể so với mức 10.325 tỷ đồng qua 6 giao dịch của năm 2024.
Mức giảm về quy mô không đồng nghĩa với sự suy giảm về chất lượng giao dịch. Theo FiinRatings, năm 2025 cho thấy sự chuyển dịch từ mở rộng quy mô sang củng cố chất lượng, với các giao dịch ngày càng chú trọng đến tiêu chuẩn, tính minh bạch và đánh giá độc lập.
Một điểm đáng chú ý là cả 5 đợt phát hành trái phiếu xanh bằng nội tệ trong năm 2025 đều được đánh giá độc lập trước phát hành dưới hình thức Ý kiến Bên Thứ Hai (SPO) đối với Khung Trái phiếu Xanh. Trong đó, FiinRatings thực hiện 3 giao dịch, hai giao dịch còn lại do tổ chức quốc tế thực hiện.
Việc có SPO trước phát hành giúp cung cấp thêm một lớp đánh giá độc lập về mức độ phù hợp của khung trái phiếu với các nguyên tắc và tiêu chuẩn được áp dụng. Đây cũng là một trong những yếu tố được FiinRatings ghi nhận khi đánh giá mức độ chuẩn hóa và minh bạch của thị trường.
Năm giao dịch trong năm 2025 cũng cho thấy sự đa dạng hơn về loại hình tổ chức phát hành và kỳ hạn. Thị trường ghi nhận trái phiếu xanh kỳ hạn 20 năm của Công ty TNHH Truyền dẫn nước sạch Xuân Mai – Hà Nội; trái phiếu bền vững kỳ hạn 5 năm của Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam (MSB); trái phiếu xanh kỳ hạn 7 năm của Công ty TNHH Miza Nghi Sơn; trái phiếu xanh kỳ hạn 7 năm của CTCP Tập đoàn Nhựa Bình Thuận và trái phiếu bền vững kỳ hạn 2 năm của Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam (Vietcombank).
Đáng chú ý, giao dịch trái phiếu xanh kỳ hạn 20 năm của Xuân Mai – Hà Nội được FiinRatings ghi nhận là một trong những giao dịch trái phiếu doanh nghiệp có kỳ hạn dài nhất tại Việt Nam trong hơn một thập kỷ qua. Giao dịch này cũng cho thấy trái phiếu xanh có khả năng mở rộng sang tài chính dự án và cơ sở hạ tầng, những lĩnh vực thường có nhu cầu vốn dài hạn.
Một thay đổi khác nằm ở cơ cấu tổ chức phát hành. Dù các tổ chức tài chính vẫn chiếm tỷ trọng lớn, doanh nghiệp phi tài chính đã tham gia rõ nét hơn vào thị trường. Theo FiinRatings, các tổ chức tài chính chiếm gần 79% giá trị phát hành trái phiếu xanh bằng nội tệ năm 2025, trong khi lĩnh vực sản xuất chiếm khoảng 12% và quản lý nước khoảng 9%.
Cơ cấu này cho thấy thị trường đã bắt đầu mở rộng sang khu vực doanh nghiệp sản xuất và hạ tầng, dù nguồn vốn xanh vẫn tập trung đáng kể ở nhóm tổ chức tài chính. Việc đa dạng hóa tổ chức phát hành được FiinRatings xem là một trong những tín hiệu cho thấy thị trường đang dần phát triển theo chiều sâu.
 |
Năm 2025, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam ghi nhận giá trị phát hành mới bằng nội tệ đạt 3.407 tỷ đồng. |
Ở một kênh khác, tín dụng xanh tiếp tục tăng trưởng trong năm 2025. Theo số liệu được FiinRatings dẫn lại, dư nợ tín dụng xanh đến cuối năm đạt khoảng 780.000 tỷ đồng, tăng gần 15% so với năm trước và chiếm khoảng 4,2% tổng dư nợ của nền kinh tế. Năng lượng tái tạo và năng lượng sạch tiếp tục là nhóm lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất, trên 37%.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho các hoạt động xanh ngày càng lớn, việc hoàn thiện khung chính sách được xem là một yếu tố quan trọng đối với sự phát triển của thị trường. Báo cáo FiinRatings đề cập việc ban hành Danh mục phân loại xanh quốc gia theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg, qua đó tạo cơ sở cho việc xác định các dự án, hoạt động được phân loại là xanh.
Báo cáo cũng ghi nhận một số chính sách ưu đãi đang được hình thành. Trong đó, các quy định liên quan đến miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với một số khoản thu nhập từ trái phiếu xanh được kỳ vọng có thể góp phần tăng sức hấp dẫn của công cụ này đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Tuy nhiên, FiinRatings cho rằng, quá trình hoàn thiện chính sách vẫn cần tiếp tục. Việc triển khai Danh mục phân loại xanh, các hướng dẫn liên quan và khả năng tiếp cận các chương trình hỗ trợ cần được thực hiện đồng bộ để doanh nghiệp có cơ sở rõ ràng hơn khi chuẩn bị các dự án và giao dịch tài chính xanh.
Đối với thị trường trái phiếu, yêu cầu về minh bạch không chỉ dừng lại ở thời điểm phát hành. Theo FiinRatings, doanh nghiệp cần duy trì nghĩa vụ công bố thông tin sau phát hành, trong đó có báo cáo phân bổ nguồn vốn và báo cáo tác động. Việc xác thực sau phát hành cũng được khuyến nghị thực hiện ít nhất một lần trong vòng đời trái phiếu.
Điều này cho thấy việc có SPO trước phát hành mới chỉ là một bước trong quá trình xây dựng thị trường. Nhà đầu tư vẫn cần có thông tin để theo dõi việc nguồn vốn huy động được sử dụng như thế nào và các dự án được tài trợ tạo ra tác động môi trường ra sao.
Một vấn đề khác là lợi thế về chi phí vốn của trái phiếu xanh chưa được chứng minh rõ ràng. Theo FiinRatings, dữ liệu giao dịch hiện chưa đủ để khẳng định trái phiếu xanh tại Việt Nam tạo ra “greenium” một cách nhất quán, tức được định giá với lợi suất thấp hơn so với trái phiếu thông thường tương đương nhờ yếu tố xanh.
Lợi ích rõ hơn trong giai đoạn hiện nay có thể nằm ở việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư, đặc biệt là các tổ chức có yêu cầu cao về ESG. Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp trong việc duy trì chất lượng công bố thông tin và chứng minh tính minh bạch của dòng vốn xanh.
Theo FiinRatings, nhu cầu vốn cho tài chính xanh và quá trình chuyển đổi tại Việt Nam là rất lớn. Dẫn ước tính của Ngân hàng Thế giới, báo cáo cho biết Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD cho tài chính xanh và chuyển đổi đến năm 2040, trong đó gần một nửa dự kiến đến từ khu vực tư nhân. Năng lượng tái tạo tiếp tục là một trong những lĩnh vực có nhu cầu vốn lớn.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn tăng, khả năng mở rộng thị trường trái phiếu xanh sẽ phụ thuộc không chỉ vào số lượng giao dịch mà còn vào chất lượng của từng giao dịch. Các yêu cầu về phân loại xanh, đánh giá độc lập, công bố thông tin và xác thực sau phát hành sẽ có vai trò quan trọng trong việc duy trì niềm tin của nhà đầu tư.
