Các rạn san hô được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới có diện tích hơn nửa triệu km2 trên toàn thế giới - tương đương với diện tích của nước Pháp - thể hiện sự đa dạng sinh học đặc biệt của chúng. Những rạn san hô đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ khí thải carbon và bảo vệ bờ biển khỏi bão và xói mòn. Hơn một trăm cộng đồng bản địa sinh sống phụ thuộc trực tiếp vào chúng. Hơn nữa, chúng còn là điểm tham khảo về tác động của biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến các rạn san hô ở khắp mọi nơi.
Nhưng các dữ liệu khoa học liên quan đến các rạn san hô này hiện đang cho thấy một tình trạng rất đáng báo động. Các rạn san hô đang bị tẩy trắng nhanh hơn nhiều so với dự đoán ban đầu của giới khoa học. Những loài san hô bị "tẩy trắng" có tỷ lệ chết đi ngày càng cao. Năm nay, lần đầu tiên san hô bị tẩy trắng hàng loạt xảy ra trong thời kỳ La Niña. Theo kịch bản phát thải hiện tại, tất cả các rạn san hô được xếp hạng Di sản Thế giới có nguy cơ biến mất vào cuối thế kỷ này.
Hiện tượng La Niña thường bắt đầu hình thành từ tháng ba đến tháng sáu hằng năm, gây ảnh hưởng mạnh nhất vào cuối năm cho tới tháng 2 năm sau. Đây là hiện tượng lớp nước biển bề mặt ở khu vực nói trên lạnh đi dị thường, xảy ra với chu kỳ tương tự hoặc thưa hơn hiện tượng El Nino.
Giảm áp lực cục bộ để tạo cơ hội sống sót tốt nhất cho rạn san hô
Nhiệt độ đại dương ấm lên, do lượng khí thải CO2 toàn cầu, là mối đe dọa lớn nhất đối với các rạn san hô trên thế giới. Dữ liệu mới nhất của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) xác nhận rằng các quốc gia phải giảm mạnh lượng khí thải carbon để đạt được các mục tiêu theo Thỏa thuận Paris được ký kết vào năm 2015. Nhưng hầu hết các rạn san hô cũng phải đối mặt với sự đan xen của các áp lực cục bộ, chẳng hạn như ô nhiễm, đánh bắt quá mức, hoặc phá hủy môi trường sống. UNESCO đang huy động các nguồn lực của mình và các đối tác để giảm áp lực cục bộ và mang lại cho các rạn san hô cơ hội tồn tại tốt nhất trong môi trường thay đổi nhanh chóng này.
Bà Audrey Azoulay, Tổng Giám đốc UNESCO phát biểu: "Nhân dịp Hội nghị 'Đại dương của Chúng ta' ở Palau, tôi kêu gọi một sự huy động quốc tế để ngăn chặn sự tuyệt chủng của rạn san hô và thông báo sự đóng góp mạnh mẽ của UNESCO: một kế hoạch khẩn cấp nhằm tăng cường khả năng phục hồi của các rạn san hô được xếp hạng Di sản Thế giới, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. UNESCO đang hợp tác với Quỹ Toàn cầu về các rạn san hô để hỗ trợ tài chính cho cam kết này."
Quan hệ đối tác mới này sẽ giúp thúc đẩy đầu tư cho cuộc chiến chống biến đổi khí hậu trên các rạn san hô được xếp hạng Di sản Thế giới ở các nước đang phát triển. Các hành động sẽ tập trung vào việc giảm thiểu các nguyên nhân gây suy thoái tại địa phương, tăng cường quản lý bền vững các khu bảo tồn biển và hỗ trợ cộng đồng địa phương. Quan hệ đối tác sẽ khám phá các cơ hội chung để ưu tiên hỗ trợ 19 trong số 29 rạn san hô được xếp hạng Di sản Thế giới nằm ở các nước đang phát triển, bao gồm rạn san hô Vịnh Hạ Long, Việt Nam.
Thành công của Sáng kiến Rạn san hô phục hồi của UNESCO
Kế hoạch quy mô lớn mới này sẽ được xây dựng dựa trên thành công của Sáng kiến Rạn san hô phục hồi được UNESCO và các đối tác đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh về Đại dương năm 2018. Trong bốn năm qua, UNESCO và các đối tác đã làm việc trên 4 địa điểm thử nghiệm rạn san hô Di sản Thế giới ở Úc, Belize, Pháp (New Caledonia) và Palau. Sáng kiến Rạn san hô Phục hồi chứng minh rằng áp lực địa phương có thể được giảm bớt thông qua can thiệp tích cực và trao quyền cho cộng đồng địa phương giúp họ thích ứng thu nhập và sinh kế của mình với thực tế đang thay đổi.
Ví dụ, tại Southern Lagoon of the Rock Islands (Palau), Sáng kiến Rạn san hô phục hồi đào tạo các kiểm lâm địa phương và cộng đồng về khoa học và kỹ năng mới nhất trong quản lý, thích ứng và khả năng phục hồi nghề cá. Việc thiết kế một hệ thống giấy phép đánh bắt để kiểm soát mức độ tiếp cận, thực hiện các giới hạn về kích thước cá để tăng sinh khối cá đẻ, và bảo vệ môi trường sống đảm bảo lịch sử sống của các loài đều sẽ giúp tạo ra các điều kiện trong đó đàn cá có thể phục hồi.
Tại Bờ biển Ningaloo của Úc, Sáng kiến Rạn san hô phục hồi đang phát triển các giải pháp để tạo điều kiện thuận lợi cho việc sinh sản của san hô. Khi san hô chết vì một sự kiện như tẩy trắng, các mảnh vụn vỡ ra và tích tụ trên rạn san hô, tạo ra một loại 'gạch vụn' ngăn cản san hô mới phát triển. Để trứng san hô đã thụ tinh có thể định cư và sinh sản trên rạn, bề mặt phải sạch và cứng. Giải pháp được thử nghiệm như một phần của sáng kiến là lắp các cấu trúc hình ngôi sao nhỏ làm bằng các thanh thép vào rạn san hô cho phép đẻ trứng và phát triển. Các "ngôi sao" được xây dựng bởi những người bản địa địa phương, do đó tạo ra việc làm cho địa phương.
Sáng kiến Rạn san hô phục hồi được duy trì tiếp tục cho đến năm 2024, với tổng số tiền huy động được là 10 triệu USD.
Đặt Rạn san hô vào trung tâm hành động của Thập kỷ Liên hợp quốc 2021-2030
Bảo tồn và phục hồi rạn san hô là một trong những hoạt động quan trọng được UNESCO ủng hộ trong Thập kỷ Khoa học Đại dương vì Phát triển Bền vững của Liên hợp quốc 2021-2030 (còn được gọi là "Thập kỷ Đại dương”). Những kế hoạch mới ra đời nhằm thúc đẩy khả năng phục hồi của rạn san hô được xếp hạng Di sản Thế giới, từ sử dụng giám sát chất lượng nước để bảo vệ các rạn san hô ở Tanzania, đến việc triển khai công nghệ nano để làm cho các rạn san hô có khả năng phục hồi tốt hơn ở Caribe...
Được khởi động vào năm 2021 dưới sự điều phối của UNESCO, Thập kỷ Đại dương của Liên hợp quốc tập hợp sự đóng góp của các nhà khoa học, nhà quản lý đại dương, cộng đồng bản địa và địa phương cũng như khu vực công-tư, để thiết kế các giải pháp bảo tồn và hồi sinh các hệ sinh thái rạn san hô trên khắp thế giới.
Về UNESCO
UNESCO là cơ quan của Liên hợp quốc phụ trách về Khoa học đại dương. Tổ chức điều phối các chương trình toàn cầu như lập bản đồ đại dương, phòng chống rủi ro sóng thần, khu bảo tồn sinh quyển biển, cũng như nhiều dự án nghiên cứu khoa học và hiểu biết về đại dương. UNESCO là cơ quan chịu trách nhiệm cho Thập kỷ Khoa học Đại dương vì sự Phát triển Bền vững của Liên hợp quốc, từ năm 2021 đến năm 2030. Năm nay, Thập kỷ này được phản ánh trong việc tổ chức các hội nghị cấp cao quốc tế lớn, bao gồm Hội nghị "Đại dương của Chúng ta" (Palau, 13-14 / 4).
Giới thiệu về Quỹ toàn cầu cho các rạn san hô (GFCR)
Quỹ Toàn cầu về Rạn san hô (GFCR) được Liên hợp quốc, Tổ chức Gia đình Paul G. Allen và Tổ chức Hoàng tử Albert II của Monaco khởi động vào năm 2020 với sự hỗ trợ của Sáng kiến Rạn san hô Quốc tế (ICRI). Mục tiêu huy động 625 triệu USD vào năm 2030.
