Ngày 18/6, tại Hội nghị lần thứ 36 của các quốc gia thành viên Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển diễn ra tại Trụ sở Liên hợp quốc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh, ứng cử viên của Việt Nam đã trúng cử thẩm phán Tòa án quốc tế về Luật Biển (ITLOS) nhiệm kỳ 2026-2035 với số phiếu cao hàng đầu trong các ứng cử viên.
Đây là lần đầu tiên Việt Nam có chuyên gia pháp lý quốc tế được bầu làm Thẩm phán ITLOS, một trong những cơ quan tài phán quốc tế quan trọng nhất về luật biển. Nhân dịp này, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã trả lời phỏng vấn báo chí, nhấn mạnh dấu mốc này thể hiện sự tín nhiệm, đánh giá cao của cộng đồng quốc tế đối với những nỗ lực và đóng góp có trách nhiệm của Việt Nam đối với công việc chung của cộng đồng quốc tế, sự phát triển của ngành Luật quốc tế của Việt Nam cũng như năng lực, uy tín của chuyên gia Việt Nam.
Xin Bộ trưởng cho biết việc lần đầu tiên có một chuyên gia pháp lý quốc tế của Việt Nam trúng cử thẩm phán Tòa án quốc tế về Luật Biển (ITLOS) có ý nghĩa quan trọng như thế nào?
Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) là một trong những thiết chế tài phán quốc tế quan trọng nhất về luật pháp quốc tế nói chung, về luật biển nói riêng. Được thành lập theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), sau 30 năm đi vào hoạt động, Tòa đã có nhiều đóng góp vào việc giải quyết hòa bình các tranh chấp trên biển, thúc đẩy việc giải thích và áp dụng thống nhất Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982, qua đó củng cố trật tự pháp lý trên biển, góp phần thúc đẩy quan hệ hữu nghị, hợp tác và phát triển giữa các quốc gia trên thế giới.
Trong bối cảnh các vấn đề về biển và đại dương ngày càng đan xen và gắn kết sâu rộng với hòa bình, an ninh, phát triển bền vững, vai trò của các cơ chế tài phán quốc tế như ITLOS càng trở nên quan trọng. ITLOS thời gian qua cũng có nhiều đóng góp quan trọng trong các vấn đề mới, được quốc tế quan tâm, có ý nghĩa với sự phát triển của các quốc gia, như việc đưa ra ý kiến tư vấn năm 2024 về các quy định của luật pháp quốc tế và biến đổi khí hậu liên quan đến biển và đại dương. Việc đề cao UNCLOS 1982 với tư cách là khuôn khổ pháp lý quốc tế toàn diện điều chỉnh mọi hoạt động trên biển, trong đó có vai trò quan trọng của ITLOS, là lợi ích chung của cộng đồng quốc tế, trong đó có các quốc gia ven biển, các nước đang phát triển và các quốc gia có lợi ích chính đáng trên biển. Vai trò của ITLOS và của các thẩm phán ITLOS trong nhiều năm qua nhìn chung đều được các quốc gia trên thế giới và giới luật gia quốc tế coi trọng.
Với vai trò đó của ITLOS, việc Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh được các quốc gia thành viên UNCLOS 1982 tín nhiệm bầu làm Thẩm phán ITLOS với số phiếu cao hàng đầu trong số các ứng cử viên thể hiện sự đánh giá tích cực của các quốc gia thành viên UNCLOS 1982, của cộng đồng quốc tế đối với mong muốn đóng góp của Việt Nam đối với việc đề cao và bảo đảm vai trò thượng tôn của luật biển quốc tế trong đời sống quốc tế, nhất là trong giai đoạn luật biển quốc tế có nhiều phát triển mới. Kết quả này cũng thể hiện sự đúng đắn và hiệu quả của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và hiệu quả, đẩy mạnh đối ngoại đa phương, thúc đẩy thượng tôn luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và UNCLOS 1982.
Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã dành nhiều sự quan tâm, chỉ đạo và nhiều bộ, ngành liên quan, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã tích cực hỗ trợ trong quá trình ứng cử của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh. Việc các nước ủng hộ cao ứng cử viên của ta còn phản ánh sự nhìn nhận của quốc tế đối với sự phát triển của ngành Luật quốc tế của Việt Nam, trong đó có chuyên ngành Luật biển và đối với năng lực chuyên môn , kinh nghiệm và uy tín cá nhân của ứng cử viên của Việt Nam.
Nhìn lại chặng đường dài hội nhập quốc tế thời gian qua, từ một quốc gia chủ động hội nhập và nghiêm túc thực thi luật pháp quốc tế, Việt Nam đang ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình thảo luận, xây dựng và phát triển các nguyên tắc, chuẩn mực pháp lý quốc tế. Chúng ta đã có nhiều đóng góp tại các cơ chế và tiến trình pháp lý quan trọng như Ủy ban Pháp luật quốc tế, Ủy ban Pháp lý - Kỹ thuật thuộc Cơ quan Quyền lực đáy đại dương quốc tế, Uỷ ban Pháp luật thương mại quốc tế (UNCITRAL) và nhiều diễn đàn đa phương khác. Việc Việt Nam lần đầu tiên có chuyên gia trúng cử Thẩm phán ITLOS cũng là kết quả của một quá trình lâu dài của các cơ quan liên quan của ta trong hợp tác quốc tế, việc đào tạo chuyên gia và đẩy mạnh tham gia đối ngoại đa phương, đánh dấu bước phát triển mới của hội nhập pháp lý quốc tế, đồng thời phản ánh uy tín, năng lực đóng góp và vị thế ngày càng gia tăng của đất nước trong các công việc chung của cộng đồng quốc tế.
Dấu mốc này gợi mở điều gì về chặng đường hội nhập quốc tế nói chung và đóng góp của Việt Nam trong thời gian tới tại ITLOS?
Thế giới đang đứng trước nhiều vấn đề toàn cầu phức tạp mà không một quốc gia nào có thể đơn lẻ giải quyết, từ biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh lương thực đến quản trị biển và đại dương. Trong bối cảnh đó, chủ nghĩa đa phương, hợp tác quốc tế và thượng tôn pháp luật tiếp tục là phương thức quan trọng để các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình và đóng góp vào lợi ích chung.
Là quốc gia ven biển, Việt Nam có lợi ích gắn bó mật thiết với hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và phát triển bền vững. Việt Nam sẽ tiếp tục cùng các nước thúc đẩy việc tuân thủ đầy đủ UNCLOS 1982 với vai trò là “Hiến pháp của đại dương”, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tăng cường hợp tác biển, bảo vệ môi trường biển và sử dụng bền vững tài nguyên đại dương.
Đối với Việt Nam, việc lần đầu tiên có chuyên gia pháp lý quốc tế được bầu làm Thẩm phán ITLOS là một bước triển khai cụ thể đường lối đối ngoại được Đại hội XIV đề ra, được phát triển cụ thể tại Nghị quyết 06 mới được Bộ Chính trị ban hành, tạo đà tiếp tục triển khai các hoạt động đối ngoại theo hướng chủ động hơn, tích cực hơn, thực chất hơn và hiệu quả hơn, với mục tiêu hoàn thành tốt nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của công tác đối ngoại và góp phần cùng cộng đồng quốc tế gìn giữ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, công bằng và minh bạch, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định. Công tác hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới sẽ chuyển mạnh từ tham gia sang đóng góp xây dựng và thực thi các chuẩn mực, luật lệ quốc tế trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc, phù hợp với luật pháp quốc tế và lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh sẽ thực hiện nhiệm vụ Thẩm phán ITLOS một cách độc lập, khách quan, theo đúng quy chế của Tòa và các quy định liên quan của UNCLOS. Với phẩm chất, bản lĩnh và năng lực chuyên môn đã được ghi nhận, chúng tôi tin tưởng rằng Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ trên cương vị mới, đóng góp tích cực vào hoạt động chung của Tòa và sự phát triển của luật pháp quốc tế nói chung. Đây cũng là sự khích lệ đối với đội ngũ chuyên gia Việt Nam trong quá trình tham gia sâu hơn vào các thiết chế pháp lý quốc tế, các công việc chung của cộng đồng quốc tế, việc học, đào tạo, nghiên cứu và phát triển ngành luật quốc tế của Việt Nam.
Bộ Ngoại giao sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan, thúc đẩy sự tham gia ngày càng thực chất và hiệu quả của Việt Nam tại các thiết chế đa phương, trong đó có các cơ chế pháp lý quốc tế. Đồng thời, chúng ta cũng sẽ tiếp tục đầu tư xây dựng đội ngũ cán bộ, chuyên gia có bản lĩnh, trình độ, năng lực chuyên môn và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Đây là yêu cầu quan trọng để triển khai thắng lợi đường lối đối ngoại Đại hội Đảng lần thứ XIV, xây dựng nền đối ngoại, ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.
Dấu mốc Việt Nam lần đầu tiên có Thẩm phán ITLOS không chỉ góp thêm vào niềm tự hào của đối ngoại Việt Nam, mà còn là động lực quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng hội nhập quốc tế, phát huy tốt hơn vị thế, uy tín và năng lực đóng góp của đất nước trong các công việc chung của khu vực và thế giới.
Trân trọng cảm ơn Bộ trưởng Lê Hoài Trung!
