Kết luận thanh tra số 03/KL-TTT của Thanh tra tỉnh An Giang về việc chấp hành pháp luật trong quản lý, cấp phép và khai thác khoáng sản giai đoạn 2020–2025 đã phơi bày hàng loạt sai phạm đáng chú ý, tập trung tại các doanh nghiệp xi măng quy mô lớn trên địa bàn.
Qua kiểm tra trực tiếp 4 doanh nghiệp, trong đó có 3 doanh nghiệp sản xuất xi măng gồm CTCP Xi măng Hà Tiên Kiên Giang, Công ty TNHH Siam City Cement (Việt Nam) và CTCP Xi măng Vicem Hà Tiên, cùng 9 mỏ khoáng sản do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp phép, cơ quan thanh tra đã chỉ ra nhiều “lỗ hổng” trong công tác quản lý và tổ chức khai thác.
Trong đó, các sai phạm tập trung vào các nhóm lỗi: Khai thác vượt phép, sai thiết kế (sai phạm lặp lại ở nhiều doanh nghiệp); Sai phạm pháp lý đất đai (khai thác khi chưa đủ điều kiện); Vi phạm quy định về môi trường; Sai phạm kỹ thuật và quản lý mỏ; Không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính.
Cụ thể, tại Xi măng Hà Tiên Kiên Giang, dù cơ bản tuân thủ các quy định về kỹ thuật khai thác, nhưng vẫn phát sinh nhiều vi phạm đáng chú ý như: Trong các năm 2020–2022, mỏ đá vôi Hang Cây Ớt khai thác vượt công suất từ 654 tấn - 212.641 tấn/năm
Riêng năm 2020, hành vi vượt trữ lượng đã bị xử phạt hành chính. Các năm 2021–2022 tiếp tục vượt nhưng dưới 15% nên chưa bị xử phạt theo quy định.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp này còn khai thác 1.336.325 tấn đá vôi tại khối tài nguyên 3-222 chưa được tính tiền cấp quyền. Số tiền cấp quyền phải nộp tạm tính lên tới 2,39 tỷ đồng (đã nộp vào tháng 1/2026). Việc khai thác tại khu vực này được xác định là chưa đúng quy định của Luật Khoáng sản 2010.
Trong công tác quản lý đất đai, Xi măng Hà Tiên Kiên Giang còn khoảng 24,7 ha chưa hoàn tất thủ tục thuê đất. Một số giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã hết hạn từ tháng 5/2025 nhưng chưa được gia hạn.
 |
Xi măng Vicem Hà Tiên cùng nhiều doanh nghiệp dính sai phạm trong khai thác khoáng sản. (ảnh minh họa). |
Trong khi đó, tại Siam City Cement (Việt Nam), doanh nghiệp này đã khai thác khoáng sản tại nhiều khối tài nguyên chưa đúng quy định, với tổng sản lượng rất lớn: Mỏ Cây Xoài – Bãi Voi, khai thác 2.844.116 tấn đá vôi tại khối tài nguyên 5-333; Mỏ Khoe Lá, tổng khai thác 2.748.000 tấn; Mỏ sét Bình Trị, khai thác 2.280.580 tấn sét. Dù một phần sản lượng được miễn thu tiền cấp quyền (trước 2014), nhưng, việc khai thác vào các khối tài nguyên này đều chưa đúng quy định về trữ lượng và cấp tài nguyên, vi phạm Luật Khoáng sản. Ngoài ra, năm 2020, doanh nghiệp khai thác vượt công suất 9,65% và bị xử lý cảnh cáo.
Còn tại Xi măng Vicem Hà Tiên, tại các mỏ đá vôi Núi Trầu, Núi Còm, Núi Châu Hang và mỏ sét Kiên Lương cũng cho thấy tồn tại nhiều sai phạm nghiêm trọng.
Theo Thanh tra, nhiều mỏ chưa được cấp lại giấy phép môi trường, quá thời hạn xây dựng cơ bản theo giấy chứng nhận đầu tư. Ngoài ra, công ty còn một số vi phạm và đã được cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính theo quy định như: Khai thác khoáng sản khi giấy phép đã hết hạn tại mỏ sét; khai thác đối với mỏ núi Trầu và núi Còm không đúng trình tự khai thác được xác định trong thiết kế mỏ được duyệt, có báo cáo nhưng chưa được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cho phép theo quy định nhưng vẫn khai thác, sử dụng loại khoáng sản đi kèm; không đăng ký khu vực, công suất, khối lượng, phương pháp, thiết bị và kế hoạch khai thác tại UBND cấp tỉnh nơi có khoáng sản khai thác... Tuy nhiên, công ty đã khắc phục nội dung vi phạm và các quyết định xử phạt nêu trên theo quy định.
Ngoài ra, tại Mỏ Khoe Lá của doanh nghiệp này có 13,37 ha chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất nhưng đã tiến hành khai thác.
Từ những sai phạm được chỉ ra, có thể thấy việc khai thác trong điều kiện pháp lý chưa hoàn chỉnh không chỉ vi phạm quy định mà còn tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài nguyên, gây khó khăn cho công tác quản lý.
Bên cạnh đó, hàng loạt vi phạm về môi trường cho thấy nhiều doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ môi trường, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm và suy thoái tại các khu vực khai thác.
Đáng lo ngại hơn, các sai phạm liên quan đến nghĩa vụ tài chính như khai thác vượt trữ lượng, sai phạm trong kê khai… không chỉ làm thất thoát tài nguyên mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu ngân sách nhà nước.
