Nghiên cứu được thực hiện với sự tài trợ của Chính phủ Canada và hỗ trợ kỹ thuật từ GreenU, cung cấp cái nhìn toàn diện về mối liên hệ giữa ô nhiễm nhựa với đa dạng sinh học, các dịch vụ hệ sinh thái và sinh kế địa phương tại Việt Nam.
Theo báo cáo, năm 2025, Việt Nam ước tính có khoảng 558.000 tấn chất thải nhựa bị thất thoát ra môi trường, tương đương với khoảng 1.531 tấn mỗi ngày.
Đáng chú ý, ô nhiễm nhựa không còn là vấn đề cục bộ mà đã lan rộng trên quy mô quốc gia. Hệ thống sông hiện nay đang trở thành “băng chuyền vận chuyển nhựa”, đưa chất thải từ đô thị, khu công nghiệp ra các hệ sinh thái ven biển. “Dòng chảy rác thải nhựa chủ yếu xuất phát từ đất liền, theo hệ thống sông ngòi, kênh rạch đổ ra biển”, bà Nguyễn Thu Trang, đại diện GreenU chia sẻ.
Ông Jeet Kar, đại diện GPAP cho rằng ô nhiễm nhựa không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là thách thức mang tính hệ thống, tác động trực tiếp đến đa dạng sinh học, dịch vụ hệ sinh thái và sinh kế của cộng đồng. Vi nhựa đã được phát hiện rộng rãi trong nhiều môi trường như sông, cửa sông, rừng ngập mặn, rạn san hô và trầm tích ven biển. Đáng lo ngại hơn, chúng đã xâm nhập vào chuỗi thực phẩm, xuất hiện trong các loài thủy sản phổ biến như tôm, cá, nhuyễn thể, làm gia tăng nguy cơ đối với sức khỏe con người.
 |
| Ông Jeet Kar - Trưởng nhóm Chiến lược và Chính sách của Chương trình GPAP - Diễn đàn Kinh tế Thế giới - phát biểu khai mạc lễ công bố báo cáo. |
Các điểm nóng ô nhiễm được xác định tại các khu vực có mật độ phát thải cao và hệ sinh thái nhạy cảm như: Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long, vùng ven biển miền Trung và các khu kinh tế trọng điểm phía Nam.
Phát biểu tại sự kiện, đại diện các đối tác quốc tế nhấn mạnh việc giải quyết ô nhiễm nhựa cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là vấn đề môi trường, mà còn là nền tảng cho phát triển kinh tế dài hạn.
Từ các phát hiện này, báo cáo đề xuất ba trụ cột hành động nhằm kiểm soát ô nhiễm nhựa gắn với bảo tồn đa dạng sinh học. Thứ nhất, kiểm soát nguồn phát thải và ngăn ngừa rò rỉ nhựa trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Trong đó, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vấn đề thúc đẩy EPR và phân loại rác tại nguồn để giảm áp lực hệ thống xử lý; lồng ghép giới, tăng tiếp cận của phụ nữ trong phân loại, thu hồi vật liệu và các chương trình EPR. Thứ hai, thúc đẩy chuyển đổi xanh trong kinh tế biển, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch và thủy sản. Thứ ba, tăng cường bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái, kết hợp giám sát dựa trên khoa học.
Đồng thời, báo cáo cũng chỉ ra những khoảng trống trong khung pháp lý hiện hành, đặc biệt là sự thiếu gắn kết giữa quản lý rác thải nhựa và bảo tồn đa dạng sinh học, từ đó đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách theo hướng tích hợp.
Trong bối cảnh đó, NPAP – nền tảng hợp tác đa bên với sự tham gia của hơn 200 tổ chức đang đóng vai trò kết nối chính sách, tài chính và đổi mới sáng tạo nhằm thúc đẩy các giải pháp toàn diện cho vấn đề nhựa tại Việt Nam.
