Trong nhiều trường hợp, các quốc gia Nam bán cầu, cả mới nổi và đang phát triển, không đứng về phe nào và đã chọn một con đường khác, ảnh hưởng đáng kể đến động lực quyền lực toàn cầu.
Khi nói đến việc gây ảnh hưởng đến Nam bán cầu, Trung Quốc dường như đang nắm giữ lợi thế. Vào đầu tháng 3, chính quyền Bắc Kinh đã làm trung gian hòa giải giữa các đối thủ trong khu vực là Ả Rập Saudi và Iran trong một động thái được cả thế giới bất ngờ.
Trung Quốc dường như cũng đang cố gắng làm trung gian môi giới cho một lệnh ngừng bắn giữa Nga và Ukraine, với chuyến thăm của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Nga vào tháng 3 có thể báo hiệu sự khởi đầu của nỗ lực này.
Chính quyền Bắc Kinh từ lâu đã tìm cách tăng cường ảnh hưởng toàn cầu bằng cách sử dụng các nước đang phát triển làm bàn đạp.
Một khối Liên Hợp Quốc được gọi là Nhóm 77, hay G-77, được thành lập vào năm 1964 bởi 77 quốc gia đang phát triển ở châu Á - Thái Bình Dương, Trung Đông, châu Phi, châu Mỹ Latinh và Caribe. Khối này hiện có hơn 130 thành viên.
Theo một nguồn tin ngoại giao của Liên Hợp Quốc, Trung Quốc nhiều lần tổ chức các cuộc họp trong khuôn khổ "G-77 cộng với Trung Quốc" và kêu gọi đoàn kết.
Mỗi lần Liên Hợp Quốc bỏ phiếu về một nghị quyết chỉ trích Nga trong cuộc xung đột Ukraine, nhiều nước có xu hướng bỏ phiếu trắng, điều mà một nguồn tin ngoại giao cho biết không phải không liên quan đến đòn bẩy ngoại giao từ phía Bắc Kinh.
Hơn nữa, Trung Quốc đã mở rộng ảnh hưởng của mình bằng cách cung cấp hỗ trợ tài chính khổng lồ cho phát triển cơ sở hạ tầng ở châu Á và châu Phi theo Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).
Nhưng Trung Quốc hiện đang phải đối mặt với những cơn gió ngược khi BRI đã khiến Sri Lanka và một số quốc gia châu Phi phải vật lộn với những khoản nợ khổng lồ, gieo mầm rắc rối. Các dự án phát triển cơ sở hạ tầng ở các quốc gia đối tác BRI cũng bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19.
Trong bối cảnh này, nổi lên một ẩn số thú vị là Ấn Độ. Chính quyền New Delhi tự cho mình đủ tư cách lãnh đạo Nam bán cầu hơn là người láng giềng giàu có Trung Quốc. Ngoài ra, Ấn Độ giữ chức chủ tịch luân phiên của Nhóm 20 nền kinh tế lớn trong năm nay và không ngại cho thế giới biết điều này.
Tại sự kiện Đối thoại Raisina, một hội nghị gồm các chức sắc và chuyên gia từ châu Á và các quốc gia phương Tây xem xét các vấn đề quốc tế, đã được tổ chức tại New Delhi vào tháng 3. Trong các cuộc thảo luận cởi mở và kín đáo, các chức sắc Ấn Độ đã nhiều lần khẳng định như sau:
Thứ nhất, do hậu quả của cuộc chiến Ukraine, các nước đang phát triển không liên quan trực tiếp đến nó đang phải vật lộn với nợ nần chồng chất, khủng hoảng lương thực và năng lượng, cũng như nghèo đói.
Thứ hai, phương Tây không chỉ hỗ trợ Ukraine về mặt quân sự mà còn giải quyết các cuộc khủng hoảng mà các nước đang phát triển hiện phải đối mặt.
Thứ ba, với tư cách là chủ tịch G-20, Ấn Độ sẽ giúp tập trung sự chú ý của phương Tây vào các nước đang phát triển và mở đường tháo gỡ các vấn đề của họ.
Trước Đối thoại Raisina, chính phủ Ấn Độ hồi tháng 1 đã tổ chức Hội nghị thượng đỉnh "Tiếng nói của Nam bán cầu". Trong số hơn 120 quốc gia được mời, không hề có Trung Quốc. Theo một quan chức Ấn Độ, "đó là bởi vì với tư cách là chủ tịch G-20, vai trò của Ấn Độ là lắng nghe tiếng nói của các nước đang phát triển khác".
Rõ ràng là chính phủ Ấn Độ của Thủ tướng Narendra Modi sẵn sàng cạnh tranh với Trung Quốc để trở thành nhà lãnh đạo của Nam bán cầu. Theo các chuyên gia về chính sách đối ngoại của chính phủ Ấn Độ, ông Modi có chiến lược của riêng mình.
Trong thời gian chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh G-20 vào ngày 9/10 tháng 9, Ấn Độ sẽ tổ chức các cuộc thảo luận về khủng hoảng tài chính, lương thực, năng lượng và các vấn đề cấp bách khác. Sau đó, Ấn Độ sẽ phối hợp với Mỹ, châu Âu và Nhật Bản để đề xuất giải pháp trong hai ngày gặp gỡ giữa các nhà lãnh đạo. Theo chiến lược, những động thái này sẽ thể hiện Ấn Độ là một tiếng nói hàng đầu thay mặt cho các nước đang phát triển.
Cho đến nay, Ấn Độ đang tỏ ra yếu thế so với Trung Quốc trên mặt trận ngoại giao.
Khi các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng của Trung Quốc đổ vào các nước láng giềng của Ấn Độ bao gồm Sri Lanka, Pakistan và Bangladesh, các chuyên gia chính sách đối ngoại của New Delhi cho rằng "Ấn Độ đang bị bao vây về mặt địa chính trị".
Lợi dụng việc BRI đang mất đà, Ấn Độ sẵn sàng khởi động một cuộc phản công ngoại giao chống lại Trung Quốc.
Shivshankar Menon, cựu cố vấn an ninh quốc gia Ấn Độ, cho rằng "Trung Quốc đã làm trầm trọng thêm vấn đề nợ của các nước đang phát triển", trong khi phương Tây đang mắc kẹt trong cuộc chiến ở Ukraine.
“Bây giờ là thời điểm thích hợp để Ấn Độ đi đầu trong việc giải quyết các thách thức toàn cầu", ông Menon chỉ ra.
Vậy nước nào sẽ giành chiến thắng trong cuộc chiến giành quyền lãnh đạo Nam bán cầu, Trung Quốc hay Ấn Độ?
Xét về sức mạnh kinh tế, rõ ràng Trung Quốc có lợi thế. Tổng sản phẩm quốc nội năm 2022 của Ấn Độ chỉ bằng khoảng 1/6 của Trung Quốc. Mặc dù dân số Ấn Độ được ước tính đã vượt qua Trung Quốc, nhưng vẫn có một khoảng cách lớn về quyền lực.
Tuy nhiên, Ấn Độ chiếm thế thượng phong vì hai lý do.
Thứ nhất, chính Ấn Độ, chứ không phải Trung Quốc, có thể phối hợp chặt chẽ với phương Tây vì lợi ích của Nam bán cầu. Ấn Độ, Nhật Bản, Mỹ và Australia thống nhất dưới cái gọi là khuôn khổ Quad. Ấn Độ cũng có quan hệ tốt với châu Âu. Ngược lại, Trung Quốc đang mắc kẹt trong một cuộc "Chiến tranh Lạnh" mới với Mỹ, khiến việc hòa giải giữa phương Tây và các nước đang phát triển trở nên khó khăn.
Thứ hai, rắc rối đang nảy sinh giữa Trung Quốc và Nam bán cầu. Ngoài vấn đề nợ nần với một số nước đang phát triển, Trung Quốc hiện có tranh chấp trên Biển Đông với một số nước Đông Nam Á.
Theo một nguồn tin ngoại giao, chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden gần đây đã kiềm chế trong việc thúc ép Ấn Độ thực hiện các biện pháp trừng phạt chống lại Nga liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine. Điều này là do chính quyền Washington cho rằng Ấn Độ có thể đóng vai trò là cầu nối tốt hơn giữa Mỹ và Nam bán cầu nếu New Delhi giữ thái độ trung lập.
