Theo tờ The New York Times, trong nỗ lực thúc đẩy người dân sinh con, Trung Quốc đã áp dụng nhiều biện pháp như tuyên truyền sinh con là hành động yêu nước, gây áp lực với các cặp vợ chồng mới cưới về kế hoạch hóa gia đình, thậm chí áp thuế bao cao su. Tuy nhiên, các biện pháp này hầu như không mang lại hiệu quả.
Ngày 19/1, chính phủ Trung Quốc cho biết trong năm 2025 có 7,92 triệu trẻ em chào đời, giảm so với mức 9,54 triệu trẻ năm 2024. Trong khi đó, số người tử vong trong năm 2025 lên tới 11,31 triệu người và tiếp tục tăng. Các số liệu dân số này được công bố cùng lúc với dữ liệu kinh tế cho thấy kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 5% trong năm 2025.
Nhiều quốc gia trên thế giới đang đối mặt với tình trạng tỷ lệ sinh giảm, nhưng vấn đề này nghiêm trọng hơn tại Trung Quốc. Việc ít trẻ em hơn đồng nghĩa với lực lượng lao động tương lai thu hẹp, trong khi số người về hưu tăng nhanh. Tình hình kinh tế xấu đi càng khiến bài toán nhân khẩu học trở nên khó giải quyết.
Lãnh đạo cấp cao Trung Quốc đã tăng cường nỗ lực nhằm nâng tỷ lệ sinh, dù các nhà nhân khẩu học cho rằng điều này gần như không thể đảo ngược khi Trung Quốc đã vượt qua ngưỡng nhân khẩu học, khi tỷ suất sinh quá thấp để duy trì quy mô dân số.
Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi xây dựng một kiểu văn hóa hôn nhân và sinh con mới, yêu cầu các quan chức định hướng quan điểm của giới trẻ về tình yêu, hôn nhân, sinh sản và gia đình. Ở cấp địa phương, nhiều biện pháp đã được triển khai, như theo dõi chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ hoặc ban hành hướng dẫn nhằm giảm số ca phá thai bị cho là không cần thiết về mặt y tế.
Phần lớn các biện pháp này không nhận được sự hưởng ứng của giới trẻ, những người chưa muốn lập gia đình. Việc áp thuế giá trị gia tăng 13% đối với thuốc tránh thai và bao cao su từ ngày 1/1 cũng vấp phải sự thờ ơ.
Một số biện pháp khác nhằm thúc đẩy sinh con của chính phủ, như trợ cấp tiền mặt và hỗ trợ nhà ở cho các cặp vợ chồng, cũng không mang lại kết quả đáng kể.
Ông Wang Feng, Giáo sư xã hội học tại Đại học California, Irvine (Mỹ), cho biết: “Các bằng chứng thực nghiệm từ các quốc gia khác cho tới nay cho thấy các biện pháp khuyến khích bằng tiền hầu như không có tác động trong việc nâng tỷ lệ sinh”.
Đối với nhiều người trẻ, chi phí nuôi dạy con cái quá cao là yếu tố đặc biệt gây nản lòng trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng chậm và khủng hoảng bất động sản. Bên cạnh đó, tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên vẫn ở mức cao khi nhiều sinh viên mới tốt nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm ổn định, phải quay về phụ thuộc vào cha mẹ trong khi hệ thống an sinh xã hội còn yếu.
Ông Wang nhận định: “Với những khó khăn kinh tế hiện nay, người trẻ có thể muốn chờ đợi và quan sát. Điều đó không phải là tín hiệu tích cực cho việc nâng tỷ lệ sinh”.
Trung Quốc rơi vào tình trạng này sớm hơn nhiều so với dự tính. Một thập kỷ trước, các quan chức đã nới lỏng chính sách một con, cho phép các cặp vợ chồng sinh hai con, rồi tiếp tục điều chỉnh để cho phép sinh ba con vào năm 2021. Điều này khiến chính phủ có ít thời gian hơn để khắc phục các hệ thống hưu trí và y tế vốn đang thiếu kinh phí nghiêm trọng.
Cùng lúc, Trung Quốc suy giảm nhanh chóng lực lượng lao động, trong khi dự báo số người từ 60 tuổi trở lên sẽ đạt 400 triệu người vào năm 2035. Nhiều người trẻ tỏ ra không muốn đóng góp cho quỹ hưu trí công do gánh nặng tài chính.
Tuổi nghỉ hưu thấp càng làm vấn đề thêm phức tạp. Chính phủ đã nâng tuổi nghỉ hưu vào năm 2025, lần đầu tiên kể từ những năm 1950. Dự kiến tuổi nghỉ hưu sẽ tăng dần tới năm 2040 lên 63 tuổi đối với nam giới, 58 tuổi đối với phụ nữ làm việc văn phòng và 55 tuổi đối với phụ nữ làm việc trong nhà máy. Tuy nhiên, mức này vẫn thuộc nhóm thấp nhất thế giới.
Trong thời gian gần đây, một số quan chức Trung Quốc thậm chí còn đề xuất thưởng tiền cho những người mai mối thành công, hy vọng thúc đẩy bùng nổ sinh con thông qua khuyến khích nhiều người kết hôn hơn.
Jia Dan, 46 tuổi, hiểu rõ mức độ của thách thức này. Khi còn độc thân, anh bắt đầu làm công viện bán thời gian là tổ chức các buổi mai mối tại Bắc Kinh vào năm 2012. Không lâu sau, anh tìm được bạn gái và kết hôn. Các buổi mai mối của anh trở nên phổ biến đến mức anh quyết định biến thành công việc toàn thời gian vào năm 2018.
Kể từ đó, anh nhận thấy hai điều rõ ràng. Đàn ông luôn quay lại các cuộc mai mối, còn phụ nữ hiếm khi tham gia quá một lần. Quan trọng hơn, phần lớn mọi người dường như không còn muốn kết hôn.
Anh nói: “Có thể cảm nhận rất rõ rằng số người ở Bắc Kinh thực sự muốn kết hôn đang giảm đi. Ngày càng nhiều người trẻ đơn giản là không còn muốn kết hôn nữa”.
